Woensdag 16/10/2019

Class of 2000

'Requiem for a Dream', of wat er gebeurt als je je verliest in de American dream

Jennifer Connelly en Jared Leto in 'Requiem for a Dream'. Beeld © The Hollywood Archive

'Indien dit niet dé definitieve film over verslaving is, dan komt hij toch zeer dicht in de buurt.' Zo omschreef deze krant Requiem for a Dream toen de film achttien jaar geleden in de Belgische zalen speelde. Darren Aronofsky’s tragische drugsfilm kwam aan als een mokerslag. 'Hij is een meester in het creëren van iconische beelden die nog jaren nazinderen.'

“Purple in the morning, blue in the afternoon, orange in the evening.” Die trieste woorden komen uit de mond van wat misschien wel het meest tragische personage in een film vol tragische personages is. Want Requiem for a Dream toont aan dat niet enkel jongeren op zoek naar kicks verslaafd kunnen raken. De ouder wordende vrouw Sara Goldfarb – magistraal vertolkt door Ellen Burstyn, die er een Oscar-nominatie aan overhield – wordt in geen tijd afhankelijk van haar oppeppende dieetpillen.

Requiem for a Dream verweeft de neerwaartse spiraal van vier verslaafden: Harry, zijn moeder Sara, zijn vriendin Marion en zijn buddy Tyrone. Niet alleen Ellen Burstyn, die voordien vooral bekendstond als Linda Blairs moeder in The Exorcist, gaf het beste van zichzelf. Jennifer Connelly, die Marion speelt, toonde nooit eerder die reikwijdte van haar potentieel, en Marlon Wayans (Tyrone) bewees dat hij niet enkel comedy aankon. 

Verdient evengoed applaus: Jared Leto, die voor de rol van Harry tot het uiterste ging en meer dan elf kilogram afviel. 

Geld, roem en geluk

De film was een adaptatie van de gelijknamige roman van Hubert Selby Jr., die ook verantwoordelijk was voor de literaire klassieker Last Exit to Brooklyn. Nochtans raakte regisseur Darren Aronofsky bij een eerste lezing niet door het boek. “Ik kon het gewoon niet aan”, zei hij erover. Maar toen ging zijn producer, Eric Watson, op skitrip. “Hij kwam terug en zei dat het boek zijn vakantie verpest had, maar dat ik het moést lezen.”

Niet lang daarna schreef Aronofsky samen met Selby Jr. het scenario. Het verhaal actualiseerden ze van de jaren 70 naar het heden, en de setting verschoven ze van de Bronx naar Coney Island, waar Aronofsky zelf opgroeide. 

Maar de essentie van het boek bleef bewaard. Aronofsky: “Het gaat over wat er gebeurt als je geobsedeerd raakt door een leugen zoals de Great American Dream.” 

Dat is wat de vier personages verbindt: ze zijn allemaal verslaafd aan de American dream, die de belofte van geld, roem en geluk in zich draagt. Om in die droom te kunnen blijven geloven, gebruiken alle personages substanties: de drie jongeren raken verslaafd aan heroïne, en de ouder wordende moeder aan een mix van tv, dieetpillen en koffie. “Ze willen allemaal aan het leven dat ze leiden ontsnappen. De psychologie van de verslaving is steeds dezelfde, of het nu gaat om koffie, sigaretten, eten, seks, drugs, of zelfs hoop.”

Hyperkinetisch

Maar Requiem for a Dream ging niet alleen het collectieve geheugen in vanwege het tragische verhaal. Vooral de visuele stijl maakte de film opmerkelijk. Split screens waren toen nog vrij nieuw. En scènes in fast forward gaven aan hoe snel de tijd gaat wanneer je high bent. De hyperkinetische montage – met korte shots van spuiten die geprepareerd worden, microscopische beelden van cellen, pupillen die wijder worden – werd beroemd.

Beeld rv

“Hiphopmontage”, noemde Aronofsky het zelf. “Stilistisch probeer ik een expressionist te zijn, probeer ik de camera te gebruiken om de emotie van de scène te vergroten. Sommige mensen kunnen dat niet aan, omdat het een jonge stijl is. Ik heb mijn film gemaakt voor mensen die opgegroeid zijn met veel visuele stimuli.”

Voor sommigen is de film in sneltempo verouderd, anderen waren zelfs in 2000 niet onder de indruk. “Ik herinner me dat ik zijn MTV-montage vrij irritant vond”, zegt Jonas Govaerts, regisseur van Welp en Tabula rasa. “Vooral door de overdaad. Later is hij beter gaan doseren. Ik ben dus niet de grootste fan van Aronofsky's vroege werk. De verliefdheid is pas begonnen bij The Wrestler.”

Hoewel er films bestaan die hij telkens opnieuw kan bekijken, heeft Govaerts Requiem for a Dream nooit meer opnieuw bekeken nadat hij hem in de bioscoop had gezien. “Als ik aan die film terugdenk, zie ik toch vooral 'misery porn' voor me: Aronofsky zoomt zo hard in op de miserie dat het bijna lachwekkend wordt.”

“Dat gezegd zijnde: de intro van de achtste aflevering van Tabula rasa is toch maar mooi afgekeken van de tv-quiz in Requiem for a Dream. In Tabula rasa zat een quiz – eigenlijk een droom – die ik qua look op oude VRT-programma's had gebaseerd, maar ik kan niet ontkennen dat hij zeer veel weg heeft van de horrorquiz waarin Ellen Burstyn in Requiem terechtkomt. Vergelijk bijvoorbeeld de overdreven witte tanden van Gène Bervoets met die van de Amerikaanse quizmaster. Sommige scènes kruipen blijkbaar toch in je onderbewuste.”

Provocateur

Aronofsky inspireerde Govaerts voor nog meer scènes in zijn succesreeks. “In de tweede aflevering van Tabula rasa zat met de balletscène een grote knipoog naar Aronofsky’s Black Swan (waarin Natalie Portman een ambitieuze ballerina vertolkt, JVB). Al blijf ik volhouden dat hij voor die film veel is gaan lenen bij Dario Argento, de befaamde Italiaanse regisseur van extreem gewelddadige, maar esthetische horrorfilms. Om maar te zeggen: ook al werken de films niet altijd even goed, Aronofsky is wel een meester in het creëren van iconische beelden, die nog jaren nazinderen.”

Niet voor niets maakte Ellen Burstyn een vergelijking met de beeldende kunst. “Hij is voor de film wat Picasso voor de beeldende kunst was.” 

Vooral Aronofsky’s cameratechniek en beklijvende beelden werden door de pers in 2000 overladen met superlatieven. En op het Filmfestival van Cannes kreeg de film een vijf minuten durende staande ovatie. 

Ook codirecteur Geoffrey Gilmore van het Sundance Film Festival was onder de indruk. “Darren is een extreem creatieve filmmaker. Hij is een van de weinige regisseurs op dit moment die echt risico’s durft te nemen, en die het genre waarin hij werkt verandert.”

Dat beaamt Jonas Govaerts volmondig. “Wat ik ondertussen cool ben gaan vinden aan Aronofsky, is dat er weinig of geen regisseurs meer zijn zoals hij. Hij is een provocateur met een filosofie, die toch een degelijk budget bijeen krijgt en sterren weet te overtuigen om mee te spelen. Zo was Mother! wat mij betreft een soort eerbetoon aan Buñuel en Polanski. Ik zie het Christopher Nolan nog niet zo gauw doen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234