Vrijdag 18/10/2019

Expo

René Daniëls in Wiels: er is leven na het infarct

Beeld rv René Daniëls Foundation

De Nederlandse kunstschilder René Daniëls deed ooit residenties in de meest prestigieuze kunsthuizen van New York, maar een hersenbloeding onderbrak zijn beloftevolle carrièrepad. Vandaag krijgt hij eerherstel in het Brusselse Wiels.

Iedereen zag het wel al eens voorbijkomen op de sociale media. Iemand die een foto of een printscreen neemt, die foto dan op zijn beurt fotografeert en dat blijft doen tot de oorspronkelijke afbeelding stelselmatig verdwijnt in het oneindige. 'Zo meta zeg', lees je tussen de reacties.

Deze Escheriaanse oogtwister heeft een naam: mise en abîme, of het Droste-effect, en de Nederlandse kunstschilder René Daniëls hanteerde het in de jaren 70 ook in zijn werk. Maar hij ging nog een stap verder dan dat en betrok ook de toeschouwer in het geheel. Zo schilderde hij op doek een tentoonstelling in een tentoonstelling; en daar sta jij dan naar te kijken in een – tja – tentoonstellingsruimte.

Daniëls draait de verhouding tussen inhoud en drager van het beeld om. Het onderwerp van het doek wordt het doek zelf. Het is een van zijn vele ideeën die nu te zien zijn in de indrukwekkende tentoonstelling Fragmenten uit een onvoltooide roman in het Wiels in Brussel. Als bezoeker word je uitgedaagd om zijn werk van onder tot boven uit te spitten.

De Nederlander is niet zo bekend in België, en daar is een reden voor. Daniëls kreeg in 1987, op zijn 37ste, een herseninfarct. Sindsdien bleef het stil rond zijn werk. Het is te zeggen: rond zijn grote schilderijen. In 2006 nam hij een set zwarte en rode stiften in zijn linkerhand – rechts raakte net als zijn spraakvermogen verlamd voor het leven – en sloeg hij opnieuw aan het schetsen. Zijn oeuvre, oud en nieuw, gaf curators Devrim Bayar en Paul Bernard voer voor de expo in Wiels.

René Daniëls Beeld RV

Daniëls was erg populair in de jaren 80. Zijn werk werd getoond op Documenta 7 in Kassel, hij verkreeg een residentie in het PS1-kunstencentrum in New York en werd uitgenodigd voor de Zeitgeist in Berlijn. Dat betekende ook veel voor België. “Hij wordt weleens omschreven als een Belgische kunstenaar. Er zijn heel wat referenties naar Magritte en Broodthaers te vinden in zijn werk. Ook zijn humor doet erg Belgisch aan”, vertelt Bayar. “In Nederland noemen verzamelaars hem een Brabander en geen Nederlander. Dat staat blijkbaar op zichzelf.”

Skateboard en vinyl

Hoewel hij al een behoorlijke leeftijd heeft, prikkelt Daniëls met zijn werk niet alleen kunstminnende leeftijdsgenoten. De man was zelf erg jong toen hij succesvol werd. Met zijn jeugdige opstandigheid en energieke slagkracht raakt hij nu evenzeer een gevoelige snaar bij de jongste generaties. Niet alleen dateren zijn schilderijen uit de punktijd en bevatten ze elementen die nog steeds erg als ‘vandaag’ aandoen, zoals graffiti, skateboarden en de teruggekeerde vinyl. Ook hanteert hij erg absurde humor en donkere metaforen in zijn werk, wat jong en oud even hard kunnen smaken. Hij deinsde er toen niet voor terug om uiteenlopende schilderstijlen te gaan gebruiken, en dat leverde hem al snel een unieke positie op tussen andere kunstenaars.

Zijn onderwerpen zijn vaak erg donker en cynisch en draaien dikwijls om de kunstwereld zelf. Hij stelde zich vragen bij de wildgroei en overproductie in de kunsten. Hij verzette zich niet frontaal, maar ging iets subtieler te werk en liet op speelse wijze de grenzen vervagen tussen hoge en lage cultuur.

De tentoonstelling wordt op dezelfde laagdrempelige wijze benaderd. Je kan en mag er je eigen interpretatie aan geven. “De kunstenaar kan er zelf niet veel meer over kwijt”, vertelt curator Devrim Bayar. “Daarom hult hij zijn werk ook deels in mysterie.”

Na de hersenbloeding

De kunstenaar lijkt wel een spel te spelen met zijn toeschouwers. Soms duiken schilderijen in het klein op in andere werken. Zoals in De academie uit 1982 waar de ramen van het academiegebouw plots overgaan in miniatuurkopieën van andere, vroegere schilderijen. Hij jongleert met verschillende talen en trekt dat door tot in het absurde. Het werk Lentebloesem is volledig in het Swahili vertaald. Want wie in onze contreien kende nu Swahili.

De tentoonstelling stopt niet aan de hersenbloeding. Ze toont ook de hedendaagse werken van Daniëls, en dat is maar goed ook. Het draagt bij tot de sterkte van de opzet. Niet alleen krijg je meer inzicht in hoe hij vandaag staat tegenover zijn handicap, ook vormt het een belangrijke inspirator en bewijst het dat er leven is na een infarct.

Tot 7/1 in Wiels, Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234