Vrijdag 05/06/2020

Expo

"Ren, kameraad, de oude wereld ligt achter je!"

Beeld Graciela Sacco

Een halve eeuw geleden stond de wereld op z’n kop. Uit talloze bezettingen en internationale protestmarsen doemde de idee bij studenten en arbeiders op dat een radicaal andere wereld mogelijk was. 'RESIST!' toont de visuele erfenis van de opstandige jaren 60.

43. Zoveel studenten werden drie jaar geleden ontvoerd in Iguala, Mexico. "Dat moment greep ons, Latijns-Amerikanen, heel sterk aan," vertelt de Argentijnse kunstenaar Marcelo Brodsky (64). "Na die ontvoeringen brak een massaprotest uit. Tegen de overheid, corruptie en het geweld tegen de burgers. Samen op straat komen en een betere toekomst eisen was de enige logische oplossing."

Wat later heeft de Argentijnse kunstenaar een fascinatie ontwikkeld voor de verbinding tussen maatschappijkritische kunst, journalistiek en activisme. Het resultaat daarvan is te bezichtigen aan de ingang van RESIST!. Zijn kunstwerk, gedoopt 1968: The Fire of Ideas, is een visueel archief van wereldwijde protesten die plaatsvonden in 1968. 

Naast het kunstwerk zijn vurige speeches van Martin Luther King Jr. en slogans van protesterende studenten te horen. Opgestoken rode vuisten en andere opvallende elementen kleuren de grijze archieffoto's tot een nieuwe wereld waar contestatie alomtegenwoordig is. "Ik heb beelden van over de hele wereld verzameld en in één grote collage gegoten", vertelt Brodsky. "Op die manier lijkt het alsof de hele wereld in lichterlaaie stond."

Beeld Marcelo Brodsky

Pitstop

BOZAR pakt deze week uit met RESIST!, een van de centrale evenementen van het themajaar BOZAR OCCUPIED. 50 Years of Cultural Protest, naar aanleiding van de herdenking van vijftig jaar mei '68. In zes zalen bouwt curator Christine Eyene een verhaal op van internationaal verzet met archiefbeelden, video en (documentaire)fotografie.

1968 betekent voor geleerden als Francis Fukuyama niet veel meer dan een pitstop op weg naar het zogenaamde einde van de geschiedenis. Maar Christine Eyene herinnert zich vooral de studenten- en arbeidersrevoluties tijdens die periode die deel uitmaakten van een radicale beweging naar democratie. Zo documenteert ze vooral de iconische visuele getuigenissen van fotografen als Bruno Barbey (protesten in Parijs en Japan), Steve Schapiro (burgerrechtenbewegingen in de VS) en Joseph Koudelka (Praagse revolutie).

"Toen we de tentoonstelling aan het maken waren, hebben we goed nagedacht over hóé we de foto's zouden presenteren," vertelt Eyene. "De context van de foto's moesten zo goed mogelijk afgesteld worden op de kunstomgeving van BOZAR. Domweg wat foto's aan een witte muur hangen, zou zijn effect op de kijker missen." In de verschillende zalen staan daarom ruwe, metalen constructies waaraan iconische foto's en andere archiefbeelden zijn opgehangen.

Beeld Gilles Caron

Apartheid

RESIST! drijft – gelukkig – ook bewust weg van 1968 en kijkt ook naar andere historische conflicten. Zo staat in een andere zaal bijvoorbeeld archieffoto's van de Zuid-Afrikaanse fotograaf Gideon Mendel. In een reeks memorabele zwart-witfoto's over Apartheid verkent Mendel de grijze zone die meer vriendschappelijke ontmoetingen tussen zwarten en blanken in Zuid-Afrika mogelijk maakte. 

"In 1985 was ik een politieke fotograaf in Zuid-Afrika die de strijd tegen Apartheid documenteerde. Ik was ontsteld door de waanzin die zich afspeelde in mijn thuisland," vertelt Mendel. Zijn doel was toen niet om er objectieve verslaggever te spelen – "hoe kan je in godsnaam neutraal blijven als je zulke gruwelijke dingen hebt gezien?" – wel om de wereld de gruwel van het racistische regime te tonen.

"Een jaar nadat ik nieuwsfotograaf was in Zuid-Afrika kondigde de overheid een noodtoestand af. Foto's nemen van politiek protest en geweld werd toen verboden, waardoor mijn job als freelancefotograaf haast illegaal werd."

Maar dat hield Mendel niet tegen om de relatie tussen zwarte en witte Zuid-Afrikanen te documenteren. "Mijn ervaringen met de strijd tegen Apartheid maakten een heel sterke indruk op mij. Sinds mijn tijd in Zuid-Afrika als fotograaf wil ik de grote, maatschappelijke problemen van onze tijd in beeld proberen te vatten. Zo heb ik al gewerkt rond racisme, de aidsproblematiek in Afrika en werk ik al bijna elf jaar aan een project rond klimaatverandering."

"Een foto die ik nooit ga vergeten is degene die ik maakte toen een zwart jongetje met een blanke aan het spelen was in het zwembad. Normaal gezien was het tegen de wet dat beide rassen in het zwembad mochten spelen", verhaalt Mendel.  "Maar zulke momenten toonden aan dat mensen, ongeacht hun ras, wel degelijk konden samenleven. Het toonde vooral dat elke hiërarchie in onze samenleving een menselijke constructie is. Uiteindelijk zijn we allemaal mensen van vlees en bloed. Nothing more."

Tot 26/8 in BOZAR. bozar.be.

Beeld Gideon Mendel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234