Woensdag 13/11/2019

interview

"Rembrandt en ik, het is een ongelijke strijd"

Anish Kapoor in het Rijksmuseum. "Ik heb lang getwijfeld wanneer ik deze werken zou laten zien." Beeld Olivier Middendorp

Anish Kapoor (61) werkt aan een monumentaal kunstwerk voor Brussel. Wie nieuwsgierig is naar zijn controversiële werk, kan nu al terecht in het Amsterdamse Rijksmuseum, waar zijn rauwe, "bloederige" schilderijen tijdelijk naast die van Rembrandt hangen.

Rembrandt van Rijn is de Hollandse schilder van de met verf geborduurde mouw van Het Joodse bruidje. Anish Kapoor is de Indiaas-Britse beeldhouwer van de haast gewichtloze, efemere en onstoffelijke sculpturen. Zoals Cloud Gate, de glimmende donut op het AT&T-plein in Chicago, waarin de hele stad zich lijkt te spiegelen. Op het eerste gezicht hebben die twee niets met elkaar te maken. Ze lijken eerder elkaars tegenpolen.

Maar nu heeft het Rijksmuseum in Amsterdam drie vuistdikke, woeste siliconenschilderijen van Kapoor in de eregalerij opgehangen. De presentatie past in de onregelmatige serie die het museum de afgelopen paar jaar organiseerde, van hedendaagse kunstwerken te midden van meesterwerken uit de 17de eeuw. Kapoor is de vierde gegadigde, na Anselm Kiefer, Frank Auerbach en Daan Roosegaarde.

Gewelddadig

Sinds hij het Britse paviljoen van Venetië te inrichtte, en vooral door de bovenmenselijk grote constructie (lengte 150 meter) in Tate Modern in Londen, is Kapoor een celebrity. Hoogtepunt tot nu toe: zijn bordeauxrode toren voor de Olympische Spelen in Londen, drie jaar geleden. Dieptepunt, deze zomer: de bekladding van een werk, Dirty Corner, in de tuin van Versailles, met antisemitische leuzen.

Het zal even wennen zijn voor de nietsvermoedende bezoeker van het Rijksmuseum die op zoek is naar rust, evenwichtigheid en brille uit de Gouden Eeuw. Het museum heeft het meest fysieke, gewelddadige werk van Kapoor uitgekozen. Een drieluik dat doet denken aan uitvergrote ziekenhuis-tissues, afgedankt na een urenlange operatie. Ook mogelijk: bloederige ingewanden die opgedroogd tegen de wand zijn gespijkerd - tegenover Rembrandts ingetogen bruidje en verwonderd opkijkende staalmeesters.

"Het is natuurlijk een ongelijke strijd", zegt Kapoor. "Rembrandts schilderijen bestaan al vier eeuwen, de mijne maar net. Die moeten zich nog maar bewijzen." Of hij überhaupt wat met Rembrandt heeft? "Ik had altijd een afbeelding van De geslachte os aan de muur hangen. De vergelijking ligt inderdaad voor de hand. Maar ik bewonder Rembrandt vooral om zijn compassie met zijn geportretteerden, de bezoekers en zelfs met de verf, die hij nooit in een vorm perst."

Natuurlijk begrijpt hij maar al te goed dat de meesten hem kennen van zijn illusoire sculpturen, optisch en onstoffelijk, opgebouwd uit puur pigment of manshoge spiegels. Niet van zijn aangekoekte schilderijen. "Ze doen denken aan vlees en organen. Maar ik heb altijd zowel fysiek zeer aanwezig werk gemaakt, als immaterieel. Ik heb alleen lang geaarzeld wanneer ik deze schilderijen zou laten zien."

Of zijn werk aardser is geworden, kan hij niet zeggen. Dat het nadrukkelijker aanwezig is, dat klopt. Zou dat ook kunnen verklaren waarom het werk het slachtoffer is geworden van vandalisme, zoals in Versailles? "Ja, dat zou goed kunnen." Zeker hierdoor, volgens Kapoor: in de pers werd zijn 60 meter lange toeter in het park bij het kasteel in Versailles uitgelegd als 'de vagina van de koningin', een verwijzing naar Marie Antoinette. Maar waarom er dan uitgerekend antisemitische uitspraken op werden geklad?

"Dat begrijp ik ook niet. De haat is verontrustend. Het moet te maken hebben met de onderbuikgevoelens in Frankrijk. De moeizame integratie. De multiculturele ongelijkheid. Het is al langer aan de gang dan dat het te maken heeft met de recente aanslagen."

Anish Kapoor. Beeld AP

'Hindoe-taliban'

Werk dat aardser en provocatief is: het sluit wel aan bij het veranderde, activistische imago van de kunstenaar zelf. Zo liep hij twee maanden geleden met de Chinese kunstenaar en dissident Ai Weiwei, en driehonderd anderen, door het Londense centrum om te protesteren tegen het vluchtelingenbeleid. Onlangs noemde hij de Indiase premier een "hindoe-taliban".

Kapoor: "De laatste jaren ben ik meer betrokken geraakt bij politieke zaken. Niet dat ik politieke kunst ga maken, dat werkt niet. Maar als kunstenaar moet je je wel uitspreken. Vrijheid en openheid zijn thema's om op de agenda te blijven zetten. Als kunstenaars zich niet uitspreken, wie dan wel? Politici doen het niet. Daarbij: politiek is iets van korte termijn. Cultuur heeft een langere adem."

Anish Kapoor & Rembrandt, t/m 6 maart 2016 in het Rijksmuseum, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234