Woensdag 05/08/2020

Podcast

'Relaas' laat je verhalen van Gentse gevangenen ontdekken

Drie gedetineerden vertellen hun verhaal aan zo'n vijftigtal toehoorders.Beeld Wouter Van Vooren

De podcast Relaas bracht zondag zo’n vijftig mensen samen om te luisteren naar onbekenden die een persoonlijk verhaal vertellen. Dat gebeurt om de zoveel weken, maar deze keer was wel heel bijzonder met de Gentse gevangenis als locatie.

“Hoe ging dit precies in zijn werk”, vraagt een meisje nieuwsgierig, terwijl we buiten de Gentse gevangenis in groep staan te wachten om binnen te gaan. “De coaching, bedoel je? Normaal spreken we af op café, maar dat was deze keer net iets anders”, zegt radiodocent Pieter Blomme. Samen met Dieter Van Huffel en Timon Van De Voorde hield hij vorig jaar de populaire podcast Relaas boven de doopvont.

Het concept is eenvoudig: laat iemand voor een publiek een mooi, spannend, grappig, ontroerend, maar bovenal persoonlijk verhaal vertellen, en neem dat op. Dat gebeurt op gelijknamige maandelijkse vertelavonden op locatie. Later kun je de verhalen horen op de podcast. Een concept dat overigens ook in het buitenland succes kent: Echt gebeurd is een klassieker bij onze noorderburen, Amerikanen houden van de podcast The Moth.

In 2015 zat Bjorn Callens, cultuurfunctionaris in de gevangenis van Gent en Ruiselede, in het publiek van zo’n vertelavond. Samen met zijn collega’s bij De Rode Antraciet, een vzw die ervoor zorgt dat gevangenen in contact blijven met de buitenwereld, en het enthousiaste team achter Relaas kwam Callens op het idee om ook zo’n middag te organiseren. In de gevangenis.

“Ik vind het écht belangrijk dat we dit doen”, zegt Van De Voorde. “Er wordt zo veel gebabbeld over de mensen die hier zitten, maar we laten ze zelden zelf aan het woord.”

Heel wat moed nodig

In de cellen van de Gentse gevangenis werden flyers gelegd, waarop stond dat het team op zoek was naar mensen die een verhaal wilden vertellen. “Geen makkelijke opdracht”, klinkt het bij Callens. “Wie hier zit, is vaak zeer kwetsbaar. Het vergt heel wat moed om op het podium een verhaal te komen vertellen.”

Uiteindelijk werd een vijftal mensen bereid gevonden. In de maanden erop werden ze, zoals elke gast van Relaas, gecoacht in het vertellen van een goed verhaal. “We beginnen altijd door de mensen in het wilde weg te laten praten", vertelt Van De Voorde. "Normaal op café, maar nu dus in de bezoekruimte van de gevangenis", gaat Blomme verder. "Zodra we samen een interessante anekdote vinden, gaan we ermee aan de slag: we plaatsen de ideeën in een logische vorm en structuur, en vervolgens gaan we het verhaal afkruiden.”

Meer dan een jaar lang hebben de drie gedetineerden uit de podcast van zondag – onderweg hebben er twee afgehaakt – toegewerkt naar de live-opname. Net als de makers van Relaas, die samen met een vijftigtal bezoekers door de gangen van de gevangenis worden geleid. Iedereen wordt naar een zaaltje gebracht dat doet denken aan het soort schouwburg in een schoolgebouw. Alleen lijkt het bordje ‘feestruimte’ hier niet helemaal van toepassing. 

Voor veel bezoekers is het de eerste keer dat ze in de gevangenis zijn, en er worden heel wat vragen gesteld aan de cipiers en Callens, wiens taak het is om ervoor te zorgen dat het leven binnen de muren net iets aangenamer wordt. Voor de 27-jarige Nathalie Van Raemdonck is het daarnaast ook de eerste keer dat ze naar een vertelmiddag van Relaas komt. “Ik heb alle podcasts beluisterd, maar ik vermoed dat deze drie afleveringen anders zullen zijn. Bij de vorige verhalen kende ik altijd wel iemand die iets gelijkaardigs had meegemaakt, of ze klonken zeer herkenbaar, maar dat zal volgens mij nu niet het geval zijn." 

Nadat de eerste gedetineerde op het podium is gaan zitten, trapt hij zijn verhaal af met een citaat van Toon Hermans, en op slag zie je alle vooroordelen bij het publiek wegvallen. De man vertelt over de zee aan gedachten in zijn hoofd, die wordt afgeblokt door een stuwdam die ontstond door een spraakgebrek in zijn jeugd. Wat aarzelend vertelt hij over de moeilijkheden en de uitzichtloosheid die hij in de gevangenis ervoer. Tot zijn kinderen hem ervan konden overtuigen dat “het niet is omdat alles rond jou leeg is, dat je zelf ook leeg bent”.

Hij begon te schrijven, en inmiddels houdt hij vanuit de gevangenis zelfs een blog bij. De kracht van woorden heeft hem er bovenop geholpen, vertelt de man. 

Je kunt niet opnieuw beginnen

Diezelfde kracht zorgt ervoor dat het publiek ook geboeid blijft luisteren naar het verhaal van de volgende gedetineerde: een man van bijna veertig, die met zijn ene hand de microfoon vasthoudt en met de ander zijn lange haren aan de kant schuift. Hij had een rockster kunnen zijn, al is zijn verhaal nog minder vrolijk dan de nummers van Metallica.

Met het relaas van zijn jeugd krijgt hij de zaal volledig stil. In één gulp vertelt hij over zijn stiefvader, van wie hij iedere avond slaag kreeg. Zonder te vertellen waarvoor hij in de gevangenis zit, voelt iedereen wat eraan vooraf is gegaan. Met iedere zin wordt de puzzel groter en duidelijker. En toch blijft hij hoopvol. Hij vergeeft het zijn stiefvader en moeder zelfs.

Illustratrice Leslie Saurus tekende het verhaal van Dennis live tijdens de podcast.Beeld Leslie Saurus

Wanneer de derde gedetineerde het podium opstapt, wordt de zaal nog stiller. Een vrouw van een jaar of zestig vertelt op haar beurt hoe zij hier is terechtgekomen. Met de nodige nuchterheid – soms zelfs humor – praat ze over de foute mannen in haar leven. “Vrouwen als ik worden altijd misbruikt door de woorden 'ik hou van jou'”, zegt ze met een kleine glimlach. Ze zwijgt en kijkt naar de velletjes papier die ze in haar handen klemt.

De derde gedetineerde aan het woord is een vrouw van een jaar of zestig. 'Je weet pas wat ontmenselijkt betekent als je in de gevangenis belandt.'Beeld Wouter Van Vooren

“In de gevangenis word je ontmenselijkt. Je hebt geen idee wat dat betekent, tot er vier mensen je horen en commentaar geven wanneer je je behoefte doet. Maar dat is één ding. Ik ben vooral bang voor daarna. Hoe vertel je aan de buitenwereld dat je in de gevangenis hebt gezeten? Je kunt niet opnieuw beginnen. Dit is iets wat ik altijd met me zal meedragen. Als ik dit gebouw verlaat, wil ik arme mensen er bovenop helpen. En één ding is zeker: voor mij hoeft een man niet meer.”

Meer info op de website van Relaas of op iTunes.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234