Dinsdag 07/04/2020

Interview

Regisseurs Arthus-Bertrand en Mikova: ‘De jezidivrouwen die verhandeld werden voor een pak sigaretten troffen mij tot in mijn ziel’

Regisseurs Yann Arthus-Bertrand (l) en Anastasia Mikova.Beeld RV

Intiem, monumentaal en brandend actueel. Hoe omschrijf je anders een onafhankelijk filmproject waarbij twee regisseurs de wereld rondreizen en niet minder dan tweeduizend getuigenissen uit vijftig landen bundelen? Anastasia Mikova en Yann Arthus-Bertrand waagden zich aan die herculestaak.

“Welke boodschap wil ik overbrengen?” Yann Arthus-Bertrand (morgen 74) lacht de vraag weg. “Niet elke documentaire vertelt iets concreets. Bovendien gaat de film helemaal niet over mij.” Wat hij wel met zekerheid kan zeggen, is hoeveel impact de film had en nog steeds heeft op hem persoonlijk. “Na vier jaar werk en meer dan tweeduizend interviews ben ik niet meer dezelfde persoon als ervoor”, zegt de filmmaker. “Het is pijnlijk duidelijk voor mij dat vrouwen een moeilijker parcours afleggen dan mannen in deze wereld, met meer obstakels om te overkomen. Daardoor kijk ik nu anders naar mijn vrouw, mijn zus, zelfs mijn moeder.”

De Fransman kwam op het idee voor Woman tijdens de productie van zijn vorige film Human. Een soortgelijk werk uit 2015 waarin straffe portretten vanuit de hele wereld samen een beeld van de mensheid vormen. “Human ging over de wereld, over conflict en vergeving. In Woman werkten we met veel persoonlijkere vragen. Een film over het lichaam en het persoonlijke in plaats van het globale, zeg maar.” 

Het oorspronkelijke zaadje voor de film kwam uit de handen van de Frans-Oekraïense Anastasia Mikova, die toen zij aan zij met Arthus-Bertrand aan Human werkte. “Tijdens de opnames van Human begonnen we te realiseren dat het vijftien jaar geleden onmogelijk was geweest om deze film te maken”, zegt de 38-jarige journalist en filmmaker. “In veel landen was het toen niet haalbaar om vrouwen te vinden die bereid waren hun verhaal te delen voor een camera. Maar nu kwamen er letterlijk vrouwen op me af en zeiden: ‘Ik wil dat mensen weten wat ik doormaak.’”

#MeToo

Tegen de tijd dat Human de montagekamer bereikte, werd het voor Mikova en Arthus-Bertrand duidelijk dat het tijd was om de stem van de vrouw te horen. “Niet omdat wíj beslisten dat het tijd was”, zegt ze stellig, “maar wel omdat zíj klaar waren om hun stem op te werpen.” 

Meer dan vier jaar geleden zetten ze het productieproces voor Woman in gang. Dat is nog vóór de #MeToo-beweging en de mediastorm rond Harvey Weinstein die ons tot vandaag bezighoudt. “Daarmee wil ik niet zeggen dat we voorlopers waren, maar wel dat de vrouwelijke stem toen al sterk aanwezig. #MeToo was het kantelpunt dat de aandacht van de media trok.”

Beeld RV

De verhalen die aan bod komen in Woman zijn even divers als de stemmen erachter. “Woman is een celebratie van álle vrouwen”, zegt Mikova. “Dus kozen we voor universele onderwerpen waar elke vrouw over kan praten. Je hebt geen specifieke achtergrond nodig om te praten over sensualiteit, discriminatie, onderwijs of liefde. Iedereen heeft daar wel iets over te zeggen.” 

Arthus-Bertrand voegt eraan toe dat de selectie meer afhing van een bereidheid om voor een camera te staan en je verhaal te vertellen dan van banale criteria als uiterlijk, beroep of sociale achtergrond. “Op die manier hielden we onbewust de diversiteit erin. Je hoort en ziet dus allerlei vrouwen van verschillende komaf, carrières en generaties.”

Een kleine nuance bij die hoofdcriteria: bepaalde onderwerpen konden en wilden de twee regisseurs niet uit de weg gaan. Bijvoorbeeld getuigenissen over verkrachting en genitale mutilatie. Om die specifieke getuigen met de moeilijkste verhalen te vinden, werkten ze samen met ngo’s over de hele wereld, legt Arthus-Bertrand uit. “In elk land hadden we wel iemand van een ngo die maandenlang voor de opnames al bezig was met het identificeren en contacteren van vrouwen die in een onrechtmatige situatie zaten of zitten.”

Sterk en veerkrachtig

In totaal klopte het productieteam aan bij meer dan tweeduizend vrouwen uit vijftig landen. Arthus-Bertrand: “Het meest frustrerende aan deze film is hoeveel ik heb moeten knippen in de interviews zodat de film niet te lang werd. Slechts een fractie van het geheel zit in de film en dat breekt mijn hart.” 

Onoverkomelijk, zegt collega-regisseur Mikova: “Elk interview was uiteraard veel, veel langer dan wat je ziet in de film want het kost tijd om tot zo’n intimiteit en introspectie te komen. Je kunt moeilijk je interview starten met: ‘Hey, uhm, hoe was je eerste orgasme?’ Of: ‘Hey, vertel eens over al het geweld dat je al meemaakte als vrouw.’ Daarvoor moet je vertrouwen opwekken en dat vergt nu eenmaal tijd.” Gemiddeld duurden de interviews twee à drie uur, daar krijg je slechts enkele razend intieme seconden van te zien.

“Alle getuigenissen waren uiteraard relevant voor mij”, zegt Arthus-Bertrand, “maar de jezidivrouwen die verhandeld werden voor een pak sigaretten en de gecastreerde Congolese vrouwen troffen mij tot in mijn ziel.” Mikova weigert dan weer om een verhaal boven het andere te verkiezen. “Er zitten heel wat ondraaglijke verhalen in de film, maar de vrouwen die het meemaakten stonden moedig en sterk voor de camera. Ze wilden niet als slachtoffer gezien worden. Een bevestiging voor mij van hoe sterk en hoe veerkrachtig vrouwen zijn.”

Woman is thuis te bekijken via het platform van Lumiere en Cinema ZED.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234