Donderdag 29/10/2020

InterviewThomas Vinterberg

Regisseur Thomas Vinterberg: ‘Na de dood van mijn dochter geen ruimte meer voor een midlifecrisis’

Thomas Vinterberg op het Festival Lumière in Lyon. De Deense regisseur opent het Film Festival van Gent.Beeld AFP

Dinsdagavond gaat Film Fest Gent heerlijk zwalpend van start met Drunk. Een in alcohol gedrenkte ode aan het leven, die hevig contrasteert met de tragische omstandigheden waarin regisseur Thomas Vinterberg (Festen) de film maakte: na vier opnamedagen vond zijn 19-jarige dochter Ida de dood op een Belgische snelweg. ‘Ik heb de film alleen voor haar afgemaakt.’

Toegegeven: dit interview was wellicht nog meeslepender geweest als Thomas Vinterberg ons niet virtueel te woord had moeten staan vanuit een kille, witte ruimte, maar wel in een halfduistere bar, met een glas whisky in de hand. Niet alleen omdat Vinterberg het soort charismatische verteller is dat moeiteloos de hele toog aan zijn lippen zou krijgen met zijn sterke verhalen, ook omdat drank centraal staat in Drunk. Maar corona – nee, niet het biermerk – laat ons geen keuze.

Waarom hij een film aan alcohol wilde wijden? “Het begon met een fascinatie voor de rol van drank in de wereldgeschiedenis”, vertelt Vinterberg. “Er zijn zo veel grootse dingen verwezenlijkt door dronken mensen. De boeken van Hemingway, of de exploten van Churchill! Was hij bezopen toen hij de beslissing nam om duizenden burgers in vissersbootjes naar Duinkerke te sturen? De kans is groot, want hij dronk al bij zijn ontbijt. Ik vond het interessant om dat te beseffen. Maar ook in onze eigen levens speelt alcohol een belangrijke rol. Voeren we niet allemaal interessantere, meer gedurfde gesprekken na twee glazen wijn? En stel jezelf ook eens de vraag: hoeveel koppels ken ik die mekaar nuchter hebben ontmoet? Veel zullen het er niet zijn. (lacht) En tegelijk kun je ook aan alcohol doodgaan, en spatten heel wat gezinnen uiteen door drankverslaving. Die dualiteit heb ik altijd interessant gevonden.”

Vier leraars besluiten wat vrolijker – en meer tipsy – het leven door te stappen.Beeld RV

Het onderwerp hield Vinterberg al een hele tijd in de ban, maar de concrete uitwerking ervan verliep moeizaam. Pas toen zijn vaste monteur met een provocerende theorie van de Noorse psychiater Finn Skårderud op de proppen kwam, wist Vinterberg wat hij precies wilde vertellen. De mens, zo stelt Skårderud, wordt geboren met 0,5 promille alcohol te weinig in zijn bloed – het equivalent van een à twee glazen wijn –, en zou dus veel beter functioneren als hij de hele dag door lichtjes tipsy rondloopt. In Drunk testen een uitgebluste leraar geschiedenis (rol van Mads Mikkelsen) en drie collega’s de theorie uit. Op een geanimeerde vergadering stellen ze een rigoureuze methodologie op voor hun “onderzoek”.

Die jongensachtige experimenteerdrift doet terugdenken aan Vinterbergs begindagen, toen hij samen met zijn Deense collega Lars von Trier de radicale ‘Dogma 95’-beweging oprichtte: samen wilden ze cinema bevrijden van esthetiserende trucjes, door middel van een “eed van zuiverheid” die bestond uit tien vuistregels – geen muziek gebruiken, geen belichting, alleen handcamera, enz. In 1998 regisseerde Vinterberg met het wrange Festen de allereerste Dogma-film. Hij lacht wanneer we hem bovenstaande vergelijking voorleggen: “Je hebt gelijk, we hebben Dogma opgericht vanuit een gelijkaardig collectief enthousiasme. Ik ben altijd aangetrokken geweest tot groepsdynamieken. Prachtig vind ik het, wanneer mensen hand in hand het onmogelijke willen verwezenlijken. Als er gevaar is, als er iets op het spel staat, maar je zit er samen in: dat is voor mij de ultieme solidariteit. Dat heeft ook met mijn jeugd te maken: ik ben opgegroeid in een commune, tussen de naakte hippies. (lacht) Tot mijn twintigste was ik nooit een moment alleen.”

Schrijven op cognac

Ook experimenteren met alcohol is Vinterberg niet vreemd: “Op de set drink ik nooit, maar toen ik het scenario van The Hunt (uit 2012, ook met Mads Mikkelsen in de hoofdrol, LT) schreef, zat ik wel voortdurend aan de cognac. Ik was niet dronken, maar ook niet nuchter. Het was geweldig, ik schreef zonder omkijken. Ik kan het alleen maar aanraden. (lacht) Maar anderzijds ben ik ook een vader met kleine kinderen en een heel pak verplichtingen. Dus ik kan het me niet permitteren om de hele tijd aangeschoten te zijn. Daarvoor is mijn leven te rationeel, te geregeld. En ja, misschien is deze film daar wel een reactie tegen.”

Mads Mikkelsen als leraar voor de klas in 'Drunk'.Beeld RV

Want meer nog dan alcohol is dat het echte thema van Drunk: de veiligheid van de sleur afwerpen, de controle durven te verliezen. “Er is vandaag zo weinig ruimte voor het oncontroleerbare”, zucht Vinterberg. “Alles wordt tot in de puntjes gepland, gemonitord en gemeten. Terwijl de belangrijkste dingen in het leven niet te controleren vallen. Verliefd worden, bijvoorbeeld! Daar heb je zelf niets over te zeggen. Of een idee krijgen, zoals in mijn job, dat kan je ook niet plannen. Het komt naar je toe, en je weet niet eens van waar. Nu, wanneer je alcohol drinkt, krijgt dat oncontroleerbare element weer wat meer ruimte. Als je een fles aan je lippen zet, stel je een contract op met jezelf en je omgeving, waarbij je aangeeft: ‘Ik ga nu naar een andere plek, en ik weet niet precies wat daar zal gebeuren.’ Je zet er je leven op het spel, je wordt benieuwder en creatiever. Daarover gaat deze film: niet gewoon over drinken, maar over bereid zijn om risico’s te nemen, en het leven te bevestigen.”

Die hunkering om de controle te verliezen koppelt Vinterberg in de film aan de midlifecrisis: “De vier hoofdpersonages zijn op een punt in hun leven aanbeland waar ze hun nieuwsgierigheid zijn verloren. Met hun experiment proberen ze hun levenslust terug te vinden.” Het is meteen ook de reden waarom Vinterberg vier leraars als protagonisten koos: “De jongeren die ze de hele dag tegenover zich krijgen in de klas, vormen een spiegel voor hen.” En de reden waarom hij de film opent met een quote van de Deense filosoof Søren Kierkegaard, over de pracht van de jeugd. Vinterbergs ogen beginnen te glimmen wanneer hij over zijn eigen jeugd spreekt: “Ik herinner me heel duidelijk het gevoel zestien jaar oud te zijn, en in de tuin van onze commune tussen de bloemen te liggen om 4 uur ’s nachts. Verliefd, een beetje dronken en gewichtloos. Dat is een moment waar ik soms hevig terug naar verlang, en ook precies waar de personages in Drunk naar hunkeren.”

Aartsmoeilijke beslissing

Door zijn volle bos haar en zijn frisse gezicht zou je het niet meteen zeggen, maar Vinterberg is intussen zelf 51. Heeft hij zijn midlifecrisis al achter de rug? “Nee, dat niet. Want...” Voor het eerst in ons geanimeerde gesprek valt hij even stil. “Tot voor kort, toen ik het scenario van Drunk schreef, had ik een geweldig leven, vol vreugde. En nu... Sinds ik mijn dochter ben verloren in België, op 4 mei 2019, heb ik gewoon geen ruimte voor een midlifecrisis. Ik mis geen nieuwsgierigheid, ik mis alleen mijn dochter.”

Thomas Bo Larsen als gymleraar in ‘Drunk’.Beeld RV

Ida Vinterberg stierf in een verkeersongeval op de E40 ter hoogte van Bilstain in de provincie Luik, op de terugweg van Parijs naar Kopenhagen. De file die door wegenwerken ontstond, zag haar moeder, die aan het stuur zat, niet op tijd aankomen. Hun kleine Fiat 500 botste tegen een stilstaande vrachtwagen, en werd vervolgens ook nog eens langs achter aangereden. Ida overleed ter plaatse. Ze was 19.

“Toen het gebeurde, waren we net vier dagen aan het draaien voor Drunk”, zegt Vinterberg. De opnames werden meteen stilgelegd, en Vinterberg brak in duizend stukjes. En toch, nauwelijks anderhalve maand na de catastrofe, begonnen de camera’s alweer te draaien. “Ida zou normaal gezien een rol spelen in de film. Een paar maanden voor de opnames had ze het scenario aandachtig gelezen terwijl ze in Afrika zat. Ze stuurde me toen een brief om me te zeggen dat ze onvoorwaardelijk hield van dit project. En je moet weten dat ze soms enorm streng voor me kon zijn. (lacht) Ze was genadeloos eerlijk. Maar op dit script was ze verliefd, zei ze. Want het gaat ook over jongeren, en de enorme druk die op hen gezet wordt. Er is een reden waarom ook jonge mensen zoveel drinken – zeker in Denemarken. Ze moeten voortdurend op sociale media tonen met wat voor spannende dingen ze bezig zijn, en er wordt van hen verwacht dat ze een duidelijk plan hebben voor hun studies en hun toekomst. Ik denk dat Ida zich daarin herkende, ze voelde zich gezien door dit verhaal. En dat was de enige reden waarom ik na haar dood verder kon met deze film. We hebben de film voor haar gemaakt. Het was aartsmoeilijk – ook voor de acteurs, die haar goed kenden –, maar het was de enige logische beslissing.”

Hoe Vinterberg erin geslaagd is om een film te maken die het leven viert, net wanneer hij haast in rouw verdronk, weet hij zelf ook niet. “Ik heb nog niet alles op een rijtje kunnen zetten. Ik zit er nog middenin. Maar ik kan je wel zeggen dat deze film me in zekere zin gered heeft. De crew en de acteurs overlaadden me met liefde en zorg. Zij hebben me erdoor getrokken. Hopelijk straalt die liefde ook van het scherm.”

Drunk opent dinsdag Film Fest Gent, en speelt vanaf 28/10 in de bioscoop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234