Dinsdag 23/07/2019

Interview

Regisseur Mahamat-Saleh Haroun: "We zien vluchtelingen als dieren. Dat moet stoppen"

Beeld Roméo Bernal

Met een kogel in het been ontvluchtte regisseur Mahamat-Saleh Haroun 40 jaar geleden de burgeroorlog in Tsjaad. Vandaag vertelt hij in Une saison en France het verhaal van een asielzoeker die, net als hij, naar Frankrijk trok. "Vluchtelingen zijn geen horde, maar individuen met angsten en verlangens."

Noem Mahamat-Saleh Haroun gerust de belangrijkste regisseur van zwart Afrika. Zijn films wonnen prijzen op de festivals van Cannes (Un homme qui crie) en Venetië (Daratt). Ooit zag het er nochtans minder goed uit voor hem. Haroun wordt in 1961 geboren in Tsjaad. Wanneer hij 17 is, kreunt de stad N'Djamena onder een bloedige burgeroorlog. Op 12 februari 1979 is Haroun op het verkeerde moment op de verkeerde plek: een verdwaalde kogel boort zich in zijn linkerbeen. Zijn vader legt zijn hevig bloedende zoon in een kruiwagen en voert hem enkele kilometers verder, de grens met Kameroen over. Het begin van een lange zwerftocht die Haroun uiteindelijk naar Frankrijk zal brengen, waar hij film en journalistiek studeert.

De band met Tsjaad heeft Haroun nooit doorgeknipt. Hij bleef er altijd regelmatig naartoe reizen en was er tot voor kort zelfs minister van Cultuur. Ook zijn films speelden zich steevast in Tsjaad af. Maar daar komt nu verandering in met Une saison en France: voor het eerst situeert Haroun een film in Frankrijk, het land waar hij een nieuw leven kon uitbouwen. Dat probeert ook het hoofdpersonage Abbas: hij is met zijn twee kinderen het oorlogsgeweld in de Centraal-Afrikaanse Republiek ontvlucht, en gaat - in afwachting van een definitieve verblijfsvergunning - op zoek naar werk, onderdak en liefde.

Lees onze recensie: "Kruip eens in het hoofd van een vluchteling"

Door zijn eigen voorgeschiedenis voelt Haroun zich voor altijd verbonden met vluchtelingen, zegt hij ons in Parijs. "Als ik een vluchteling zie, zie ik iemand die een hele geschiedenis achter zich aansleept. Dat blijft me raken. Ook omdat ik heel goed weet wat vluchtelingen doormaken: ze voelen zich ongewenst in Europa, en ze worden niet geloofd. Ik kan je zeggen, dat is vreselijk. Je hebt iets heel ergs meegemaakt, maar dat wordt voortdurend in twijfel getrokken. Zo werd mijn asielaanvraag eerst geweigerd, ook in beroep. Ik heb op een bepaald moment op het punt gestaan om naar Burkina Faso te vertrekken: ik voelde me zo gekrenkt dat ik hier zélf weg wou."

Scène uit Une saison en France: Abbas bereikt met zijn kinderen bestemming 'Frankrijk', maar kan hij er ook een leven opbouwen? Beeld RV

Die inkijk in de psyche van een vluchteling was precies wat Haroun met Une saison en France wou bieden. "Vluchtelingen komen vaak op tv, maar alleen als deel van een horde. Ze worden zelden of nooit getoond als individuele mensen, met verlangens en angsten. En als je een mens ontdoet van zijn psychologie, dan reduceer je hem eigenlijk tot een dier. Daar wil ik verandering in brengen. Ik wil tonen dat we allemaal mensen zijn, in de hoop dat dat wat meer solidariteit kan creëren."

Viriele politiek

Tegelijk beseft de regisseur ook dat vreemdelingen altijd en overal weerstand opwekken. "In Tsjaad hadden wij vroeger ook veel vooroordelen over mensen die uit Darfur naar onze streek migreerden. We geloofden dat ze 's nachts in monsters veranderden. (lacht) Om maar te zeggen: de figuur van de vreemdeling is een mentale constructie die we nodig hebben om ons tegen af te zetten. Dat is altijd zo geweest. Maar het probleem is dat alles vandaag zo snel gaat, dat er geen tijd meer is om na te denken. Om ter hardst roepen, dat is het enige wat nog telt. Ook in de politiek. Het discours wordt steeds virieler. Ik weet niet waar dat gaat eindigen."

We leggen hem de zaak van Theo Francken en de uitgewezen Sudanezen voor. Haroun reageert verontwaardigd: "Dat maakt mij heel boos. Hoe kan een vluchteling nu bewijzen dat hij gemarteld is? Dat is de wereld op zijn kop. Zo ontneem je een mens al zijn waardigheid. Opnieuw: we hebben dringend meer verbondenheid nodig, meer uitgestoken handen. We moeten onze blik op migratie veranderen. Alleen zo gaan we tot oplossingen komen."

Une saison en France speelt vanaf 2/5 in de bioscoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden