Dinsdag 29/11/2022

Film

Regisseur Andrew Niccol en acteur Ethan Hawke over oorlogsfilm 'Good Kill'

null Beeld © RV
Beeld © RV

Doden vanachter een computer, bomaanvallen uitvoeren vanop je stoel. In de film Good Kill vertelt regisseur Andrew Niccol het verhaal van een F-16-piloot die het echte strijdperk moet inruilen voor een job in een container in de woestijn van Nevada. Maar de job maakt wel degelijk nog het verschil tussen leven en dood.

JAN TEMMERMAN

Met films als Gattaca, S1mOne en In Time leek regisseur Andrew Niccol een specialist in het sciencefictiongenre te zullen blijven, maar met Good Kill heeft hij nu een hedendaagse oorlogsfilm gemaakt. Hedendaags maar wel nog altijd bevreemdend.

De Amerikaanse jachtpiloot Thomas Egan (een uitstekende Ethan Hawke) vocht vroeger tegen terroristen aan boord van zijn F-16 boven Afghanistan en Irak. Nu doet hij dat in een met hitech-apparatuur volgestouwde container in de woestijn, vlakbij Las Vegas.

Met een druk op zijn joystick bombardeert hij vanop verre afstand de taliban aan diggelen in Afghanistan, Pakistan of Jemen. Doden met een afstandsbediening. Na een shift van twaalf uur rijdt hij naar huis, in een buitenwijk van Las Vegas, en steekt er de barbecue aan om dan samen met vrouw en kinderen te eten.

undefined

null Beeld © RV
Beeld © RV

Good Kill is verre van Top Gun. Dit is geen opwindende propaganda voor de Amerikaanse luchtmacht. In tegenstelling tot Top Gun hebt u het zonder enige hulp van het leger moeten stellen.
Andrew Niccol: "Dat was de grootste uitdaging bij het maken van deze film. Het moest er enerzijds zo authentiek mogelijk uitzien, maar anderzijds moesten we beginnen met een lege basis waar niets stond. "Ik heb wel veel research gedaan en met voormalige dronepiloten kunnen praten. We hebben hen ook gebruikt als raadgevers. Zij hebben Ethan en Zoë (Kravitz, een van de vrouwelijke hoofdrollen, JT) geleerd wat te doen en niet te doen, wat te zeggen en niet te zeggen."

"Er is één element dat ik uit mijn research geleerd heb, maar dat ik niet in de film heb gestopt omdat het overdreven zou lijken, namelijk dat jonge dronepiloten hun shift doen, twaalf uur de taliban bestrijden, en dan naar hun appartement in Las Vegas, vaak temidden van de glitter en glamour, terugkeren. En wat doen ze dan thuis? Ze spelen videospelletjes. Maar dat heb ik dus niet willen gebruiken omdat het belachelijk zou overkomen."

Ethan Hawke: "Het was fantastisch om die voormalige dronepiloten de hele tijd bij ons op de set te hebben. Het was zo'n vreemde omgeving voor ons dat het bijna sciencefiction leek. En we wilden zeker niets verkeerd doen. Ik heb mijn personage altijd bekeken als iemand die, nadat hij als kind Top Gun had gezien, jachtpiloot wilde worden. Hij is het ook geworden, maar nu hebben ze hem uit de cockpit gehaald en moet hij elke dag in een container zitten. Voor Tom Egan is dat dus een kolossale ontgoocheling."

"Die piloten zijn zware adrenalinejunkies. En nu moet hij een job doen die volgens hem door iedereen gedaan kan worden. Daar wordt hij depressief van. En vraagt hij zich af waarom hij eigenlijk nog zijn pilotenuniform zou dragen? Een van de beste stukjes voorbereiding die Andrew mij gegeven heeft, was een korte film over hoe moeilijk het is om 's nachts met een F-16 op een vliegdekschip te landen. Voor mij toonde dat filmpje mooi wat Tom moet missen. Het is zó moeilijk. Het vraagt zo veel ervaring om dat goed te doen. En er komt zo veel adrenaline bij kijken. Gewoon voor een landing op een vliegdekschip."

Niccol: "Hoewel er waarschijnlijk niet zoiets bestaat als een 'gewone' landing op zo'n vliegdekschip." (lacht)

undefined

null Beeld © RV
Beeld © RV

Is er een bepaalde reden waarom die luchtmachtbasis in de Nevada-woestijn ligt?
Niccol: "Dat is omdat het berggebied en de weersomstandigheden rond Las Vegas heel sterk op die van Afghanistan lijken. En dat komt bij oefeningen en trainingsvluchten dus goed van pas. Er wordt zelfs geoefend op toeristen die over de snelweg naar Vegas rijden. Die auto's van gewone burgers worden ook gevolgd en door gewapende drones in de gaten gehouden. Zelf kunnen ze de drones niet zien, want die vliegen te hoog."

Hawke: "De ene week oefenen ze op een Chevy en de week daarna voeren ze een echte raid uit op een vrachtwagen van de taliban."

undefined

null Beeld © RV
Beeld © RV

U toont de huizen in Afghanistan of Pakistan op dezelfde manier als de buurt waar Egan woont: van hoog in de lucht.
Niccol: "Bij het werk dat Tom doet, kijkt hij zo'n beetje vanuit het gezichtspunt van God naar zijn doelwitten. Maar boven hem is er nog een God. Niet letterlijk, maar hij wordt ook in het oog gehouden. Hij voelt dat. In de film zorgt dat voor een gevoel van paranoia."

"Op een bepaald moment maait Tom zijn gras. Een obsceen groene plek temidden van al die bruine aarde. En hij zegt iets over blauwe hemels. Voor mij zegt dat iets over de manier waarop wij de menselijke natuur veranderd hebben. Als wij 's ochtends opstaan en een blauwe hemel zien, dan vinden we dat prachtig. Maar tegelijk hebben we kinderen in Afghanistan en elders geleerd een hekel te hebben aan blauwe hemels, want dat is het perfecte weer voor drone-operaties. Zij zijn blij als de hemel grijs of bewolkt is. En dat is toch een fundamentele ingreep op de menselijke natuur."

undefined

null Beeld © RV
Beeld © RV

Is good kill een echte term uit het militaire jargon?

Niccol: "Ja, het wordt gebruikt zonder emotie. Het is gewoon een vaststelling. Een andere term voor successful strike."

undefined

Zonder al te veel nevenschade?

Niccol: "Niet noodzakelijk. Zolang je maar vernietigd hebt wat je wilde vernietigen. Met deze nieuwe vorm van oorlogsvoering is ook een totaal nieuwe orwelliaanse woordenschat ontstaan. George Orwell ligt zich vast te verkneukelen in zijn graf. Een omschrijving als preemptive self-defense bijvoorbeeld. Dat wil dus zeggen: 'Ik denk dat jij mij wilt vermoorden en daarom zal ik jou vermoorden.' (cynisch lachje) Nog een voorbeeld is signature strike, wat in feite neerkomt op crowd killing. Concreet: als je op een terrorist lijkt, dan ben je ook een terrorist. En dus wordt er gevuurd, zonder de identiteit van de slachtoffers te kennen."

Hawke: "En in plaats van assassination zal men liever de term targeted killing gebruiken. Dat is natuurlijk iets totaal anders. Met de drone is er een nieuw wapen op het slagveld gekomen. Dat heeft niet alleen het vocabularium, maar ook de oorlogsvoering zelf veranderd. Maar de meesten van ons hebben daar geen enkel benul van. Het personage van Tom Egan is iemand van mijn leeftijd, die zoiets ook nog nooit ervaren heeft. Het is zo'n schizofrene toestand: in een oorlog vechten van thuis uit. Er komen ook schuldgevoelens bij kijken. Wat blijft er nog over van de krijgscode als je eigen leven niet meer op het spel staat. Toen mijn grootvader tijdens de oorlog bombardementsvluchten uitvoerde, dan werd hij zelf ook beschoten. Maar mijn personage schiet zonder zelf beschoten te worden."

Niccol: "In feite is het hoofdpersonage de ultieme American sniper, want hij doet zijn werk als scherpschutter vanuit de States." (lacht)

Hawke: "Maar echte scherpschutters zijn eigenlijk ook al voorbijgestreefd. Ze zijn antiek. Net als de samoerai. In Good Kill gaat het over drone warfare. Dit is het heden. En de toekomst."

undefined

In de film zegt een officier het nadrukkelijk: 'The fucking here and now.'

Niccol: "En eigenlijk is dit al een periodefilm, want het verhaal situeert zich in 2010. In tegenstelling tot mijn vroegere sf-films, moest er dit keer niets ontworpen worden. Wat een bevrijding om geen nieuwe wereld te moeten construeren. Het moest er alleen precies zo uitzien als de werkelijkheid. Men kan niet antidrone zijn. Dat zou hetzelfde zijn als gekant zijn tegen het internet. De technologie is er nu eenmaal. En er zijn ook voordelen, zoals de precisie. Als je een doelwit lasert, dan zul je het ook raken. Geen twijfel mogelijk. Er is dus geen behoefte meer aan zogenaamde tapijtbombardementen (waarbij een groot aantal bommen wordt afgeworpen boven een doel, waarbij niet individuele doelen worden aangevallen, maar hele gebieden, red.) of toestanden met napalm.

"Alleen moet je wel zorgen dat het mikpunt wel degelijk het doelwit is dat je wilt raken. Obama was drie weken president toen hij een droneaanval liet uitvoeren op een schuilplaats van de taliban. Het huis dat men wilde raken, werd precies geraakt. Alleen: het was geen schuilplaats van de taliban. Maar er werden wel negen burgers gedood."

undefined

Op een bepaald moment was er in de VS sprake om medailles uit te reiken aan dronepiloten.

Niccol: "Ja, maar er kwam meteen veel protest, uit alle componenten van het leger. Medailles moeten worden uitgereikt voor moed of heldhaftigheid. Niet om, zoals wij hier, in een stoel te zitten. Men heeft dat plan dus moeten annuleren, toen men zich realiseerde dat het een vergissing was."

Hawke: "Er waren zelfs militairen die dreigden hun eigen onderscheidingen terug te sturen. Tegelijk was die annulering toch ook een vreemde manier om dronepiloten te laten weten dat hun werk eigenlijk geen erkenning waard was."

Niccol: "Het is nochtans ook een kwestie van leven en dood."

Hawke: "Maar dan wel voor iemand anders."

undefined

We zullen niet verklappen wat Tom Egan op het einde precies doet, maar is dat volgens u wél een heldhaftige daad?

Niccol: "Neen, voor mij is dat een daad van waanzin, alhoewel hij waarschijnlijk zal argumenteren dat het de enige good kill in de film is. Maar het is niet aan mij om dat te zeggen. Voor Tom is het een poging om zijn menselijkheid terug te vorderen, maar als je er goed over nadenkt, is het eigenlijk een vigilante-moord. Ik heb met dronepiloten gesproken die mij vertelden dat ze getuige zijn geweest van gruwelijkheden, een onthoofding bij voorbeeld, die niets met hun specifieke missie te maken hadden. Maar zij konden of mochten niets doen, omdat ze anders hun positie zouden verraden. Maar Tom is op zo'n punt gekomen dat hij eigenlijk zijn verstand verloren heeft. Hij doodt bijna de vrouw die hij wil redden. Het is dus geen daad van een rationeel iemand."

Hawke: "Voor mij is het toch vooral het gedrag van iemand die probeert zijn eigen leven weer zelf in handen te nemen."

Niccol: "Ja, maar het is zeker geen happy end. Tom heeft iets drastisch en erg illegaal gedaan en misschien wacht hem de krijgsraad. Of misschien heeft hij op dat moment beslist om nooit meer in zo'n container te stappen. Ik weet het niet. Hij stapt het onbekende binnen. Ook voor mij. Ik laat het oordeel over aan het publiek."

undefined

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234