Dinsdag 18/06/2019

Docville

'Rebel-chirurg' haalt zijn medisch materiaal noodgedwongen uit de Brico

Erik Erichsen is 'The Rebel Surgeon'. Beeld RV/Carl Nilsson

Als chirurg in Afrika improviseerde Erik Erichsen (70) met goedkoop doe-het-zelfmateriaal. The Rebel Surgeon registreerde zijn werkwijze, en is volgende week te zien tijdens het documentairefestival Docville. De arts – vandaag jazzmuzikant – komt zelf ook.

Een eenvoudige spaak van een fietswiel kan perfect dienst doen bij een beenmergpunctie. Een inox spanring, dagelijks gereedschap van een loodgieter, kan ook worden gebruikt om een gebroken bot samen te houden. Zelfs een boor van 15 euro kan dienst doen als geïmproviseerd medisch materiaal.

In The Rebel Surgeon wordt de onconventionele werkwijze van de Zweedse chirurg Erik Erichsen uit de doeken gedaan. Zijn werkterrein: Ethiopië, in een ziekenhuis met drie dokters voor een regio van 100.000 inwoners. Zijn gereedschap: recht uit de lokale Brico. 

Hoewel zijn vak in Europa stikt gereglementeerd is, is de chirurg nog nooit op het matje geroepen. Zijn radicaal alternatieve methodes lijken dan wel krankzinnig, dat zijn ze niet, vindt Erichsen. "Wanneer er een patiënt binnenkomt, dan kun je hem niet doorverwijzen naar een ander ziekenhuis. Die zijn er niet, dus moet je je behelpen met wat er voorhanden is. In Denemarken hebben we daar een uitdrukking voor: a naked woman learns to spin. Als je geen oplossing vindt, is de patiënt vaak verloren. Wat moest ik doen?"

Inventief is niet gek

Zijn doe-het-zelfgereedschap is dus geen doel op zich. In een ideale wereld hoeft een arts niet rebels zijn. "Ik heb altijd en overal mijn best gedaan om fatsoenlijk ziekenhuismateriaal te kunnen aankopen", zegt Erichsen. "Want uiteraard is het beter om zulke ingrepen uit te voeren met de apparaten die daarvoor bedoeld zijn. Maar vaak was daar geen geld voor. Dus bij gebrek aan beter, in noodsituaties, moest ik inventief zijn."

Is inventief dan een synoniem voor gek? "Integendeel", zegt de chirurg. "Een heupprothese plaatsen is vandaag routine. Maar de man die dat heeft uitgevonden, John Charnley, werd destijds gek verklaard toen hij ermee experimenteerde. Tot hij succes oogstte en als een genie werd beschouwd. Hij werd zelfs geridderd door de Britse koningin. De grens tussen gek en geniaal is dus erg dun."

Beeld rv

The Rebel Surgeon gaat over Erichsens werk in Aira, de laatste tien jaar voor zijn pensioen. De film laat uitschijnen dat Erichsen pas aan het eind van zijn carrière alles achterliet en naar Afrika trok. Maar eigenlijk diende de arts al sinds 1977 geregeld in Ethiopische ziekenhuizen. De band met het land is simpel: zijn vrouw is er geboren.

"Ik heb haar leren kennen in een Zweeds ziekenhuis, waar we allebei op hetzelfde moment begonnen te werken", vertelt hij. "Natuurlijk was ik ervoor al met vrouwen samen geweest, maar nooit met iemand van wie ik me kon voorstellen dat ik er mijn hele leven mee wilde doorbrengen. Met Sennait was het anders. Ik wilde geen risico lopen, dus vroeg ik haar meteen ten huwelijk. Op maandag waren we verloofd, op woensdag al getrouwd."

Bij wijze van huwelijksreis trok het koppel naar haar thuisland Ethiopië, om het blijde nieuws met haar familie te delen. "Wanneer je met een Afrikaanse vrouw trouwt, huw je ook met de rode aarde van haar heimat, met haar cultuur. Al tijdens onze reis werd me een eerste job aangeboden, in een hospitaal in het noorden van het land. Nadien zijn we teruggekeerd naar Zweden, waar ik mijn specialisatie heb afgewerkt, om vanaf dan geregeld over en weer te reizen.”

Beeld rv

Trompetspeler

Op zijn zeventigste is Erichsen jazzmuzikant. "Op mijn 67 moest ik stoppen als chirurg", zegt hij. "In Zweden mocht ik wel in de gezondheidssector blijven werken, maar enkel in administratieve functies. Dat boeide me niet. Uiteindelijk was het mijn vrouw die me overtuigde om opnieuw te gaan studeren. Als kind speelde ik al trompet, maar die passie moest ik laten varen voor een job waar ik van hield."

Na een carrière van improviseren in doktersjas, leert hij vandaag de kunst van de jazzimprovisatie. "Bij de ingangsproef vroeg ik of er een leeftijdsgrens op de opleiding stond. Ja dus, ik moest boven de 18 zijn. (lacht) Ik was dus toegelaten en zit nu in mijn derde jaar."

Op 25 maart is Erichsen in Leuven voor een interview met regisseur Erik Gandini. Nadien zal de chirurg meejammen tijdens Jazz op Zondag in het STUKcafé. Wat wil hij daar spelen? "Zoals Louis Armstrong altijd zei: I will bring my horn, en we zien wel." 

The Rebel Surgeon, op 23, 25 en 28/3 op Docville. docville.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden