Zaterdag 25/01/2020

Update

Reacties na dood Mortier: "Verliezen eminent en kleurrijk kunstfiguur"

Beeld AP

Vlaams minister-president Kris Peeters betuigt in een mededeling in naam van de voltallige Vlaamse regering, zijn diepste medeleven met de familie en vrienden van Gerard Mortier.

"Met het overlijden van de Gentse opera-intendant Gerard Mortier verliezen we een eminent en kleurrijk kunstfiguur. De naam 'Gerard Mortier' staat synoniem voor authentiek pionierswerk, een wereldvermaard vakman", aldus Peeters.

"Mortier werd bij leven al tot ver buiten onze grenzen erkend als operapaus. Dit is hoe we hem ook nu zullen blijven herinneren. Gerard Mortier was gedreven en fijnzinnig, kritisch en controversieel. Zijn nalatenschap zal een blijvende stempel drukken op de internationale operawereld."

"Visionaire en genereuze persoonlijkheid"
Premier Elio Di Rupo noemt Gerard Mortier in een tweet een visionaire en genereuze persoonlijkheid. "Ons land verliest een visionaire en genereuze persoonlijkheid", schrijft Di Rupo. "Mijn gedachten zijn bij zijn familie en naasten."

Vlaams minister van Cultuur Joke Schauvliege (CD&V) eert Mortier in een persbericht. "Met Mortier", zegt ze, "verliest Vlaanderen een vooraanstaand muziek- en operakenner die voor zijn visionaire inzichten internationaal een enorme erkenning genoot." Ze spreekt van "een onbegrensde man" die "een bijzonder rijke intellectuele erfenis" nalaat.

Volgens Schauvliege lag Mortier mee aan de basis van de vernieuwing van de opera in binnen- en buitenland. "Hij schudde met een ongekende vitaliteit het traditionele, wat stoffige imago op en gaf de opera een zeer actuele input." Zo nodigde hij theater- en filmregisseurs uit om opera's naar hun eigentijdse hand te zetten, of omgekeerd, om theaterstukken of films om te zetten naar de opera.

Als Gentenaar, zegt Schauvliege, behield Mortier altijd de band met zijn stad. Hij stak enorm veel energie in het project Muziekforum op de Waalse Krook (waar intussen aan een multimediale site gebouwd wordt) en bleef ook sterk aanwezig in het hele Vlaamse cultuurlandschap. In 2004 kreeg hij daarvoor de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Algemene Culturele Verdienste.

"Toen zijn ziekte hem verplichtte om zijn activiteiten terug te schroeven bleef hij een leer- en weetgierig onbegrensde man en gaf hij zijn kennis en inzichten door aan anderen", besluit de minister. "Gerard Mortier laat dan ook een bijzonder rijke intellectuele erfenis na. Dat hij hiermee generaties operamensen heeft gemotiveerd en geïnspireerd, is een nagedachtenis waarvoor wij hem eeuwig dankbaar mogen zijn."

"Na kunstpaus ook Mortier"
Een tiental dagen geleden overleed Jan Hoet, de Gentse 'kunstpaus'. "Nu ook Gerard Mortier, nog een Vlaming die de wereld veroverde", schrijft minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld) op Twitter. Ze herinnert zich hoe Mortiers studentenabonnementen haar destijds voor het eerst naar de opera brachten.

Voor sp.a-Kamerlid Bruno Tuybens verliest België een tweede geëngageerd kunstmonument op korte termijn. "Ook Gerard #Mortier eeuwige inspiratiebron. We gaan hem missen."

Frank Van Massenhove, voorzitter van de federale overheidsdienst Sociale Zekerheid en Gentenaar, stelt eveneens vast dat Gent na zijn kunstpaus nu ook zijn operapaus verliest. "Ook jij bedankt, Gerard Mortier voor al het moois!"

"Immens, onvervangbaar verlies"
Open Vld-politici Ann Brusseel en Sofie Bracke treuren eveneens om Mortier. "Mijn oprechte deelneming aan familie en vrienden van Gerard Mortier. Het verlies van een groot talent en kritische geest", schrijft Vlaams parlementslid Brusseel. Gentse schepen Sofie Bracke stelt vast dat haar stad opnieuw een icoon verliest. "Sterkte aan iedereen die hem lief had."

Journalist Paul Goossens heeft het over een immens, onvervangbaar verlies. "Een Vlaanderen zonder Hugo Claus, zonder Jan Hoet en nu zonder Gerard Mortier. Wat een verlies aan talent, weerbaarheid, lef en visie."

"Operagoeroe"
"Gerard Mortier was een operagoeroe die de festivalwereld en de operawereld heeft hertekend." Dat zegt de Oost-Vlaamse gouverneur Jan Briers, met wiens vader hij samenwerkte bij de start van het Festival van Vlaanderen.

Mortier werkte van 1968 tot 1972 als assistent van Jan Briers sr., toen directeur van het Festival van Vlaanderen. "Gerard Mortier was eigenlijk de eerste bezoldigde werknemer van het Festival van Vlaanderen", zegt gouverneur Jan Briers. "Samen met mijn vader heeft hij het festival internationaal op de kaart gezet. Zijn kijk was echter zo internationaal, dat hij niet zo lang gebleven is."

"Het is de tweede grote internationale culturele figuur die Gent verliest op een week tijd", zegt gouverneur Briers. "Hij was misschien nog beroemder dan Jan Hoet. Hij was de operagoeroe die de festivalwereld en de operawereld heeft hertekend. De verouderde operacultuur heeft hij naar vandaag gebracht en hij heeft de opera terug op de kaart gezet in België."

Moedige strijd
"Gerard Mortier hield nooit op het genre van de opera te vernieuwen omdat hij het wilde toegankelijk maken voor een zo breed mogelijk publiek." Met die woorden herdenkt ook Franstalig minister van Cultuur Fadila Laanan de overleden operagrootheid.

"Zijn vaak anticonformistische keuzes en zijn gedurfde programmeringen hebben zijn internationale faam mee gestalte gegeven", weet Laanan. Mortier streed voor "toegankelijke, innoverende en pluriforme cultuur".

Laanan prijst Mortier voor zijn "moedige politieke en culturele strijd" en zijn afwijzing van alle vormen van extremisme. "Gerard Mortier was een visionair, een ondervrager van de ziel en een ontdekker van talent die de aan de opera een revolutionair luchtje heeft gehangen."

Onsterfelijk
"Fysiek is hij er niet meer, maar zijn geest is onsterfelijk", reageert Peter de Caluwe, directeur van De Munt. In het operahuis wordt vanaf dinsdag een rouwregister gelegd en wordt de nieuwe wereldcreatie 'Au monde' aan Mortier opgedragen. Binnenkort organiseert De Munt ook een hommage aan haar voormalige directeur.

Peter de Caluwe kreeg het nieuws deze voormiddag bevestigd van Mortiers assistent in het Teatro Real in Madrid. "We wisten dat zijn situatie steeds slechter was, want zijn kanker was heel agressief", reageert hij op het overlijden. "Maar zijn geest is onsterfelijk. De energie die hij aan zoveel mensen heeft doorgegeven zal blijven voortleven in elk van ons. Hij heeft velen inspiratie gegeven en die vlam zal niet gedoofd worden."

Bij De Munt werd Mortier bekend als opera-intendant van 1981 tot 1991. Vanaf dinsdag 11 maart kan iedereen in de inkomhal van de Munt een rouwregister komen tekenen. De nieuwe wereldcreatie "Au monde" van Philippe Boesmans zal opgedragen worden aan Gerard Mortier en eind deze of begin volgende maand organiseert De Munt een hommage aan haar voormalige directeur.

Volgens de Caluwe komt er geen publieke uitvaart en zal er in alle sereniteit afscheid genomen worden van Mortier.

Onschatbare waarde
"Een heel belangrijke stem die vocht voor het belang van kunst in onze huidige wereld is stil geworden". Zo reageert intendant Aviel Cahn van de Vlaamse Opera vandaag op het overlijden van Gerard Mortier.

Tussen 1988 en 1989 was Mortier de eerste intendant van wat de Vlaamse Opera zou worden. Met zijn eerste operaproductie Simon Boccanegra van Verdi met José van Dam in de hoofdrol drukte hij meteen zijn stempel op de toekomst van de Vlaamse Opera. Hoewel hij slechts één jaar de instelling op artistiek vlak leidde, is Mortiers erfenis voor het gezelschap tot op de dag van vandaag levend, klinkt het.

"Wat Gerard Mortier heeft gedaan voor opera, niet enkel in België maar in de hele wereld, is van onschatbare waarde," zegt intendant Aviel Cahn. "Hij heeft opera als kunstvorm een nieuwe impuls en een nieuwe, dynamische toekomst gegeven. Hij toonde aan dat opera niet thuis hoort in een museum maar een relevante kunstvorm kan zijn voor vandaag. Bovendien heeft hij opera toegankelijk gemaakt bij een breed en groot publiek. Hij daagde alles en iedereen uit: niet enkel de kunstvorm opera maar ook de makers, het publiek en de politiek in binnen- en buitenland om te blijven vernieuwen en dit zelfs in zijn laatste dagen."

De Vlaamse Opera draagt vanavond de voorstelling van Otello van Rossini en ook de eerstvolgende première in de Vlaamse Opera Gent, waar Mortier in zijn jeugd de liefde voor opera te pakken kreeg, aan hem op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234