Woensdag 16/10/2019

Expo

Raymond Pettibon: veel meer dan een punkheld

► Een eenzame surfer te midden van enorme golven. In het latere werk van Raymond Pettibon, die in LA opgroeide aan de kust, zie je vaak surftaferelen. Beeld RV Raymond Pettibon

U kent hem van de platenhoezen van Black Flag en Sonic Youth, maar het Bonnefantenmuseum in Maastricht wil bewijzen dat Raymond Pettibon (59) meer is dan de visuele frontman van de punkbeweging.

De grote retrospectieve A Pen of All Work was eerst te zien in het New Yorkse New Museum en reist nu door naar het Bonnefantenmuseum in Maastricht. Met meer dan 700 werken, van zijn kindertekeningen uit de sixties tot zijn meest recente werk, biedt de expo u de mogelijkheid om u helemaal onder te dompelen in de wereld van Raymond Pettibon, bevolkt door uiteenlopende personages uit de Amerikaanse geschiedenis, zoals sekteleider Charles Manson, cartoonfiguren als Superman en Batman, geile nonnen, boze punkers, en zelfs Donald Trump.

Seks en geweld

De tentoonstelling start zoals de carrière van Pettibon: met zelf uitgegeven blaadjes vol zwart-wittekeningen, gebaseerd op muziekzines en de popcultuur. Pettibon maakte ze helemaal zelf en verkocht ze voor één à twee dollar (80 eurocent à 1,70 euro) in underground boeken- en platenwinkels. 

Kenmerkend is de ietwat brute, op cartoons geïnspireerde stijl, en de combinatie van beeld en vaak zwartgallige tekst. Een greep uit het aanbod: voor anderhalve euro verkocht hij The other side of heat, met op de cover een blonde femme fatale die doet denken aan Barbara Stanwyck in de film Double Indemnity. Eronder de tekst: 'Cruel men and dangerous women in a startling struggle'. Verder een tekening van Leatherface uit The Texas Chain Saw Massacre en een impressie van een sm-tafereel. Kortom: veel seks en veel geweld.

► 'We were both lovers of the great Proust', schrijft de tekenaar op dit werk uit 2001. Volgens de curator is literatuur een grote inspiratiebron voor de kunstenaar. Beeld RV Raymond Pettibon

Geen wonder dus dat zijn ruwe tekeningen in de jaren 80 werden opgepikt door de punkscene, en hijzelf al gauw de status van cultheld kreeg, zeker in LA, waar de do-it-yourself-cultuur hoogtij vierde. Zijn broer Greg Ginn - Pettibon is een pseudoniem - had het platenlabel SST Records én de band Black Flag, maar al snel gingen ook andere bands Pettibons tekeningen gebruiken als artwork voor hoezen en flyers. Een hele generatie tieners groeide dus op met punkmuziek én de visuals van Pettibon. "Maar dat is een te beperkte manier om naar zijn kunst te kijken", zegt curator van deze expo Gary Carrion-Murayari.

Beeld RV Raymond Pettibon

Een hoop van die muziekmemorabilia zijn hier te zien, maar Pettibons werk had meer invloed op de visuele identiteit van punk dan punk invloed had op zijn werk, zegt Carrion-Murayari. 

"Eigenlijk had hij er weinig mee te maken. Hij heeft die flyers niet zelf vormgegeven, bands namen gewoon tekeningen uit zijn zines. En eigenlijk had hij niet zo'n hoge pet op van punkers. Hij vond het helemaal geen dappere daad om het optimisme van de hippies gewoon in te ruilen voor cynisme." Een voorbeeld: een tekening van een punker in profiel, met hanekam en sigaret in de mond, eronder de tekst: 'I smoke because my parents do not'.

Schilderen en surfen

Tegenover de seks en het geweld, het cynisme, en het donkere LA van de zogenaamde hard boiled detective romans en films noirs die Pettibon inspireerden, staat er het meer romantische thema van de surfer. Het motief dat doorheen zijn hele oeuvre blijft terugkomen, krijgt in Bonnefanten een volledige kamer. 

"Surfen was een belangrijk deel van zijn leven toen hij opgroeide", vertelt Carrion-Murayari. Zo is er een vroege zwart-wittekening van een surfer te zien met erboven de tekst: 'My purpose in life is to do this. On the seventh day I paint'. Latere werken tonen gigantische gekleurde golven, met af en toe een eenzame surfer te midden van het machtige water. "Surfen is een individuele activiteit, net zoals schilderen", zegt de curator.

A Pen of All Work is thematisch opgebouwd. "Zelf zou Raymond zijn werk kriskras door elkaar hangen. Hij is niet geïnteresseerd in het vertellen van het verhaal van zijn carrière. Wat hij het allerliefste doet, is tekenen. Hij kadert zijn tekeningen niet in. Hij behandelt ze niet alsof ze waardevol zijn, hij prikt ze gewoon met spelden tegen de muur. Maar wij wilden met deze tentoonstelling aantonen dat zijn werk sterk geëvolueerd is. Hij begon in de tegencultuur, maar raakte al gauw geïnteresseerd in ruimere maatschappelijke thema's, zoals politiek of culturele waarden en de manier waarop die verschuiven doorheen de geschiedenis."

Shakespeare en Joyce

"Ook literatuur is een grote inspiratiebron. Hij gebruikt geregeld tekstfragmenten van schrijvers die hij bewondert, zoals Proust, Shakespeare of Joyce - de titel van de expo komt van de Engelse dichter Lord Byron. Hij heeft een encyclopedisch geheugen voor literatuur, maar hij past de citaten aan, stopt er soms opzettelijk spelfouten in. Het is taalkundige gymnastiek. Weet je, de rollercoaster die Raymonds brein is, is heel moeilijk te voorspellen. Maar dat houdt het net interessant."

Er passeren nog thema's als religie, fauna en flora en baseball de revue. Om te eindigen met een grote ruimte vol politiek werk: tekeningen van de Tweede Wereldoorlog, Hitler, Stalin, verder Bush en Osama Bin Laden, en Donald Trump ontsnapt niet aan Pettibons pen. Deze werken lijken wel een hedendaagse echo van Goyas Los Desastres de la Guerra, een reeks van 82 gravures die de meester maakte tussen 1810 en 1820, tijdens de Spaanse onafhankelijkheidsoorlog. En dat is exact de bedoeling van deze expo: de complexiteit en de intelligentie van Pettibons werk aan te tonen. "Hij schrijft met zijn werk het verhaal van Amerika", zegt Carrion-Murayari. Hoog tijd dus om Raymond Pettibon uit de schaduw van zijn punkverleden te halen en hem te appreciëren als de grote kunstenaar die hij is.

A Pen of All Work, tot 29 oktober, Bonnefantenmuseum, Maastricht, bonnefanten.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234