Zaterdag 28/03/2020

Ghost Hunting

Raed Andoni: "Ik wil ex-gevangenen tonen dat er hoop is"

Raed Andoni.Beeld BELGAIMAGE

'Cinema van de weerstand', dat is wat Bozar wil tonen tijdens Palestine with Love. Geen film belichaamt dat ideaal meer dan Raed Andoni's (51) Ghost Hunting, een documentaire over ex-gevangenen van een Israëlische gevangenis.

Ruim dertig jaar geleden maakte de Palestijnse regisseur Raed Andoni, toen 19 jaar, nog geen films. Hij zat toen in de Israëlische Moscobiya-gevangenis. Een jaar lang. "Ik was student en werd ervan beschuldigd tot een van de PLO-organisaties te behoren", vertelt Andoni. Hij was niet alleen. "In Palestina leven bijna een miljoen mensen die zijn opgesloten of zijn ondervraagd in Israëlische gevangenissen. Dat is bijna 25 procent van de bevolking."

Het onderwerp van Ghost Hunting, Andoni's meermaals bekroonde documentaire waarin ex-gevangenen de confrontatie met hun herinneringen aangaan, is dus niet louter persoonlijk, benadrukt de filmmaker. "Ik wilde een hoopvolle film maken: ik wilde ex-gevangenen tonen dat er hoop is, ook na zo'n ervaring.”

Voor hij aan Ghost Hunting begon, plaatste Andoni een advertentie: ex-gevangenen gezocht om mee te werken aan een filmproject. De film toont hoe ze hun opsluiting (her)beleven, maar ook hoe ze in de huid kruipen van hun ondervragers en martelaars. Ghost Hunting is een groot rollenspel, dat de innerlijke trauma's van de protagonisten blootlegt. 

Daarvoor bouwde Andoni, samen met zijn protagonisten, de gevangenis opnieuw op, op basis van hun herinneringen. "Ik weet niet hoezeer de set die wij gebouwd hebben lijkt op de Moscobiya-gevangenis. Maar iedereen haalde zijn eigen herinneringen naar boven, en dan hebben we er een aannemer bijgehaald – zelf een ex-gevangene – om dat in een bouwplan om te zetten. Hoe realistisch het uiteindelijke resultaat is, is helemaal niet belangrijk. Het idee was om die gevangenis uit hun onderbewustzijn te halen, en dat is gelukt, denk ik.

"Je moet weten: voor je zo'n centrum binnenkomt, trekken ze een kap over je hoofd. Dat is een techniek om controle over je te krijgen. Want als gevangene weet je dan niet eens waar je bent, hoe laat het is, of het dag of nacht is. De meeste acteurs hebben dus nooit gezien waar ze werden ondervraagd: ze hebben enkel ingebeelde herinneringen. Daarom denk ik dat ze bij het begin zo enthousiast, en vooral zo nieuwsgierig waren: ze konden eindelijk zien waar ze hadden gezeten."

Laag na laag

Toch sloeg de stemming bij momenten om. De confrontatie met hun verleden bracht ook verdriet en kwaadheid naar boven bij de acteurs. "Je bent een controlefreak, je gebruikt ons als pionnen op een schaakbord", bijt iemand hem op een bepaald moment toe. "Na verloop van tijd komen er diepere emoties", legt Andoni uit. "Tranen, woede, en sarcasme. En na verloop van tijd worden de acteurs steeds intiemer: ze delen verhalen over hun moeder, over hun lief, over hun kinderen. Op een bepaald moment vertelt iemand het verhaal van zijn broer, die zelfmoord pleegde. Dat was een grote schok: ik had nooit gedacht dat we zoiets zouden bereiken. Het was een speciale, maar ook pijnlijke dag, voor de hele ploeg. Zo zie je dat we, door die confrontatie, laag na laag hebben gepeld van hun bewustzijn."

Andoni deed een beroep op een psycholoog om zijn ploeg bij te staan – kwestie van geen nieuwe trauma's te creëren. Acteurs konden ook altijd opstappen, als ze niet dieper in hun emoties wilden graven. Maar zo ver kwam het niet. "Toen ik aan dit project begon, had ik allerlei vragen over de ethische en morele implicaties. Ik heb het uitvoerig doorgenomen met specialisten en psychiaters. Wat me heeft overtuigd, is dat ik mezelf en de personages uit de film niet zie als slachtoffers. Voor mij zijn het mensen die een uitzonderlijk zware ervaring hebben doorstaan, en moedig en genereus en sterk genoeg zijn om hun pijn te delen met anderen. Dat is een groot verschil tussen de psychologie van een slachtoffer en de psychologie van een overlever. Ik zag hen als overlevers, en zo heb ik hen ook benaderd."

Door de film hebben de gevangenen van hun ellende iets moois gemaakt, vindt Andoni. "Als ik nu zelf aan Moscobiya denk, denk ik in de eerste plaats aan de film. Mijn echte herinneringen zijn er natuurlijk nog, maar ik heb dat beeld, dat trauma, toch een beetje vervangen door iets dat ik zelf heb gemaakt: de film, mijn eigen kunstwerk. Voor veel van de protagonisten geldt dat ook: hun woede over de gevangenis is vervangen door trots over de film. We hebben die oorspronkelijke emoties getransformeerd."

Palestine with Love, van 3 tot 10/6 in Bozar, Brussel. Ghost Hunting wordt vertoond op 4/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234