Maandag 03/08/2020

Boekenrecensie

Queen Victoria, de koningin van de huwelijksnacht

Queen Victoria met haar achterkleinderen – de prinsen Edward, Albert en Henry, en prinses Mary – in Osborne House op het eiland Wight, 1900. Beeld Getty Images

Met de beste bedoelingen trachtte de Britse koningin Victoria (1819-1901) haar 9 kinderen en 42 kleinkinderen te koppelen aan een geschikte partner. Dat bleek evenwel allerminst een garantie voor harmonieuze betrekkingen.

Vermoedelijk is er in vorstelijk Europa geen koppelaar zo actief geweest als de Britse koningin Victoria (1819-1901). Niet alleen haar 9 kinderen, ook haar 42 kleinkinderen trachtte ze te helpen aan een geschikte partner, die uiteraard eveneens blauw én bij voorkeur protestants bloed moest bezitten. Historicus Deborah Cadbury wijdde er een zeer leesbare, bij vlagen zelfs smakelijke monografie aan - niet in de laatste plaats omdat ze vrijelijk kon putten uit de koninklijke privécorrespondentie.

Volgens Cadbury waren Victoria’s motieven nobel. Wat ons wellicht aandoet als onheuse bemoeizucht kwam voort uit de relatief vooruitstrevende opvattingen van haar echtgenoot prins Albert over een federaal Europa. Kort samengevat: het ging het echtpaar bij het aanknopen van dynastieke banden niet alléén om koninklijke macht en prestige. ‘Elk huwelijk’, schrijft Cadbury, ‘vormde een zachte kracht: een kanaal waarlangs de Britse liberale waarden zich over het continent zouden verspreiden, en misschien zelfs de destabiliserende krachten van het republicanisme, de revolutie en oorlog konden terugdringen.’

Door als het ware een net van verwante vorstenhuizen over Europa te spannen, meenden zij, nam de kans op vrede en voorspoed toe - geen gekke gedachte na het verderf dat de napoleontische oorlogen hadden gebracht.

Na Alberts diep betreurde dood zag de koningin het als haar dure plicht om zijn denkbeelden trouw te blijven. ‘Geen menselijke macht’, verklaarde ze, ‘zal mij laten afwijken van wat hij besloot en wenste.’ Met onvermoeibare ijver stortte ze zich op de toekomst van haar kleinkinderen, behoedzaam laverend tussen hun romantische voorkeuren en haar eigen belangen. Het trof niet dat de monarchie in de tweede helft van de negentiende eeuw snel aan draagvlak verloor. Overal in Europa en in Rusland begon het vervaarlijk te gisten. Anarchisten en andere revolutionairen pleegden de ene na de andere aanslag op gekroonde hoofden. ‘Het lijkt alsof er elke dag een nieuwe afschuwelijke gebeurtenis plaatsvindt!’, schreef Victoria in 1880. ‘In wat voor tijden leven we!’

Bovendien trokken sommige kleinkinderen beleefd maar koppig hun eigen plan, alle grootmoederlijke raadgevingen ten spijt. Kleindochter Ella bijvoorbeeld werd tot Victoria’s verbijstering verliefd op de knappe Russische grootvorst Sergej, terwijl Rusland in haar ogen stond voor al wat barbaars, despotisch en achterlijk was.

Ella’s beeldschone zusje Alix liet zich op haar beurt het hof maken door Sergejs oudere broer Nicolaas, de latere tsaar, terwijl Victoria haar nota bene had willen koppelen aan een ander kleinkind, de beoogde Britse troonopvolger. Victoria’s bange voorgevoelens kwamen uit, zij het postuum: in het revolutiejaar 1918 zouden haar beide kleindochters op gruwelijke wijze worden afgeslacht.

Zaad van de vernietiging

En dan bleek bloedverwantschap ook nog eens geen garantie te zijn voor harmonieuze betrekkingen. Wat heet. Zodra haar Duitse kleinzoon Wilhelm, zoon van Victoria’s oudste dochter Vicky, tot keizer was gekroond ontpopte hij zich tot tegenstander van de Britten - met uiteindelijk desastreuze gevolgen. ‘Het idealistische visioen van Victoria en Albert’, schrijft Cadbury, ‘hield geen rekening met de mogelijkheid dat hun eigen kleinzoon (...) de blik voortdurend op zijn droom van Duitse macht zou richten en zou helpen het zaad van de vernietiging te zaaien.’

Marie van Roemenië was in oktober 1914 het zevende en laatste kleinkind dat een troon besteeg. Het continent stond toen al een paar maanden in lichterlaaie. Binnen de kortste keren kwamen neven en nichten lijnrecht tegenover elkaar te staan. De familierelaties die zo sterk en onschendbaar hadden geleken, concludeert Cadbury, bleken uiteindelijk van geen belang.

Europa zou na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog nooit meer hetzelfde zijn. Vier jaar en miljoenen doden later waren drie van de zeven gekroonde kleinkinderen hun troon voorgoed kwijtgeraakt.

Zo’n bizarre uitkomst van een alleszins goedbedoeld project: Victoria had het in haar ergste nachtmerries niet kunnen bedenken.

Deborah Cadbury, ‘Koningin Victoria als huwelijksmakelaar – Haar kinderen en kleinkinderen op Europese tronen’, Nieuw Amsterdam, 428 p., 34,99 euro. Uit het Engels vertaald door Roelof Posthuma.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234