Woensdag 16/10/2019

William Kentridge

Protestmars tegen de dood

Beeld uit Kentridges video-installatie 'Mores Sweetly Play the Dance', geïnspireerd op de dodendans. Beeld William Kentridge / More Sweetly Play the Dance

Na zijn glorieuze doortocht in het Amsterdamse EYE krijgt de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge voor het eerst een tentoonstelling in België. In het Brugse Sint-Janshospitaal toont hij bezwerend werk over trauma en heling.

Het werk van William Kentridge – hij maakte de apartheid van nabij mee, was getuige van de gruwelen van het regime, en liep mee in protestmarsen – is niet los te zien van de recente sociale geschiedenis van zijn land. Zijn indrukwekkende video-installatie More Sweetly Play the Dance zou je kunnen zien als een soort protestmars tegen de dood. Het is een panoramische video op acht schermen die samen wel vijftig meter lang zijn. Silhouetten van actiefiguren wandelen in een lange stoet door een in houtskool getekend landschap, op de tonen van een brassband.

Het werk wordt getoond op de zolder van het Brugse Sint-Janshospitaal, met een hoog houten dakgebint. Het indrukwekkende huzarenstukje ziet eruit alsof het voor deze locatie gemaakt is. En dat is geen toeval. De kunstenaar dacht goed na over de presentatie van zijn werk. William Kentridge: “Een expo als deze moet een conversatie zijn tussen de locatie en het werk. Dit is geen white cube waarin je het werk gewoon neerzet zonder meer, maar een plek die kunst linkt aan historische context.”

Dood

Het 12de-eeuwse Sint-Janshospitaal is een van de oudste bewaarde zorginstellingen in Europa, wat het een gebouw maakt dat het lijden meedraagt in zijn fundamenten. Er is dus niet meteen een plek denkbaar waarin Kentridges thema’s trauma en genezing beter tot uiting zouden komen. Inspiratie voor de video-installatie More Sweetly Play the Dance haalde Kentridge bovendien in een thema dat in de late middeleeuwen – toen Brugge zijn hoogdagen beleefde – erg geliefd was bij schilders: de dodendans.

“In de middeleeuwen spaarde de pest niemand”, stelt Kentridge. “Iedereen werd getroffen: van het kleinste kind tot de bisschop. Vandaar de uiteenlopende figuren die in de stoet meelopen. Maar de dans gaat niet alleen over de dood, ook over het bezweren ervan.”

Behalve de geschiedenis was ook de actualiteit een inspiratiebron: Kentridge maakte het werk toen het ebolavirus West-Afrika teisterde. Bovendien doet de stoet denken aan massa-migratie. “De mensen dragen een zware lading met zich mee, alsof ze hun hele leven dragen, steeds op de vlucht.”

Die insteek doet dan weer denken aan een recent pareltje van die andere videogrootmeester Bill Viola. Voor zijn installatie Going Forth by Day uit 2002 haalde hij inspiratie uit het Egyptische dodenboek, een gids om de ziel te bevrijden uit de duisternis van het lichaam en te ontsnappen naar het licht. Op een van de schermen is een panoramisch beeld te zien van een bos, waarin mensen van allerlei allooi in lichte slow motion van links naar rechts lopen. Een migratiestroom als die van Kentridge, maar in een heel andere esthetiek.

Ziekenhuis

Ook de andere tentoongestelde werken van Kentridge zijn speciaal voor de locatie uitgezocht. In dit oude ziekenhuis toont hij de knappe film History of the Main Complaint die zich afspeelt in een ziekenhuis. Wij krijgen een man te zien die na een auto-ongeluk in coma ligt – een alter ego van de kunstenaar, maar ook een symbool voor Zuid-Afrika, een gekwetst land, mentaal en fysiek.

Het is bewonderenswaardig hoe Kentridge in deze video heden en verleden in elkaar laat overlopen. Hij schakelt van het ziekenhuis over naar de baan waarop de auto rijdt, en weer terug, via freudiaanse associaties, transformaties en lynchiaanse droomlogica. Ook mooi hoe het gordijn rond het ziekbed terugkeert in de scenografie van de tentoonstelling.

Als uitsmijter zijn er nog twee prachtige werkjes te zien in de apothekersruimte: tussen de oude kasten met bokalen erin, hangt Medicine chest. In een badkamerkastje wordt een video geprojecteerd: een kast met medicijnen in, alsof de ruimte gewoon doorloopt in het kunstwerk, wordt plots een landschap, of een zelfportret, met Kentridge die in de spiegel van zijn eigen badkamerkastje lijkt te kijken.

In de ruimte ernaast staat een robuuste houten tafel met zware stoelen rond. Aan de kop van de tafel zien we een kast met een spiegel erop, en daarin is de video Sleeping on Glass te zien. Ook hier weer droomlogica, pijn en verlangen naar heling.

In de tentoonstelling Smoke, Ashes, Fable, waarin naast video’s ook nog tekeningen en wandtapijten te zien zijn, slaagt Kentridge erin om enkele pijnpunten bloot te leggen. Maar dankzij de schoonheid die hij in zijn werk weet te injecteren, zorgt hij tevens voor catharsis.

‘Smoke, Ashes, Fable’, 20 oktober tot 25 februari, Sint-Janshospitaal, Brugge, visitbrugge.be/william-kentridge

William Kentridge aan het werk. Beeld rv © Stella Olivier
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234