Woensdag 29/06/2022

BoekrecensieHerman Brusselmans

‘Problemen die er geen zijn’: vintage Brusselmans met een streepje ernst ★★☆☆☆

null Beeld DM
Beeld DM

De nieuwste Brusselmans is zowaar een verhalenbundel. In Problemen die er geen zijn voert hij een zestiental figuren op met een flink steekje los, laverend tussen ­absurdisme en ja, mespuntjes ernst.

Dirk Leyman

Polemiek? Een te groot woord. Maar het was wel reuring en rumoer van bijna ouderwetse snit in ­letterenland. Zeker is dat Herman Brusselmans met zijn Geschiedenis van de wereldliteratuur (2021) ­vorig jaar nog eens welbewust met zijn zware boots op zere tenen van collega-schrijvers ging staan. Met zijn masterplan om ‘de steeds platter op haar kont liggende letterkunde’ vanaf 2008 de mantel uit te vegen, oogstte hij zowel besmuikt stilzwijgen als schouderophalen, naast tegenpruttelende, bloggende schrijvers en opflakkeringen van verontwaar­diging. Man en paard werden genoemd en de ­grenzen van politiek incorrect scheldproza ­duchtig afgetast. Kortom, het was het meest besproken Brusselmans-boek in jaren. Al sakkerde de schrijver wel dat niemand hem au sérieux nam.

Plotseling viel de stilte weer in en toog Brusselmans terug naar zijn schrijftafel, naar waar anders? Kwestie van zijn strakke productielijn niet te laten verflensen. Om nu alweer op te duiken met zestien verhalen, naar eigen zeggen neergepend “tussen twee grote romans in”, tijdens een “zestal weken schrijfpauze”: “Ik zet me dan aan korte verhalen die ik in één ruk schrijf”, vertelde hij aan Het Nieuwsblad.

En je merkt inderdaad dat ze in één forse geut uit de laptop zijn geramd. Toch lijkt het erop alsof de Gentse schrijver enig gas terugnam. In Problemen die er geen zijn heten de hoofdpersonages niet Griet Op de Beeck, Lize Spit of Dimitri Verhulst, maar wel Ivo Bloemkussen, Niels Raapmans, Ursul Crom, Joost Verneylen, Pie Vernaet, Lili De Baerdemaker of Jürgen Van Geel. Ook zichzelf en zijn omgeving voert hij ditmaal slechts sporadisch ten tonele, ­zoals in ‘Tante Sonja is jarig’, al flitst zijn motoren­liefde voorbij én natuurlijk zijn geliefde Lena.

null Beeld Joris Casaer
Beeld Joris Casaer

Maar onder alle opgelepelde nonsens schuilt iets opzichtiger een humuslaag van ernst, bijvoorbeeld in het openingsverhaal over de dement wordende Irma die tegen een verkeerspaal dendert of in de tragiek van de restauranthouder die zichzelf opknoopt. Ook Felix – uit ‘Felix wil onbegrijpelijk worden’ — is zo’n bizarre creatie die bijblijft. Zijn brein ondergaat verontrustende mutaties na een val met een Honda 125cc, tot zelfs moordlust hem bevangt.

Idiote dialogen

Er is veel opspokende, tomeloze en gevaarlijke ­gekte in deze verhalenbundel, met dik aangezette zinloosheid en een potpourri van idiote dialogen, waar zelfs amateurtheaters van het vijfde knoopsgat niet meteen raad zouden mee weten. De nogal volkse, modale types – van hotdogvreters tot paarden­handelaren – werken zich bijna zonder uitzondering en met overdrijving in nesten. De grollen zijn iets gedempter, de luimigheid wat meer binnen de perken.

Je zou dit bijna groteske stripverhaaltjes kunnen noemen, zoals de mini­saga over rockgroep Het Ruime Sop, die bij terreur dramatisch aan zijn einde komt in zaal De Dikke Knoessel te Eeklo. Ongetwijfeld zijn het ook proefopstellingen voor ­romans in aanbouw.

Denk nu niet dat Brusselmans zijn gezapige scabreuziteiten en gepatenteerde flauwigheden achter­wege laat. Zo is er rechter Ivo Bloemkussen die tijdens een proces onverhoeds zijn geslachtsorganen tentoonspreidt: ‘Hij haalde z’n lul uit z’n broek en begon ermee te slingeren. Een van de juryleden, een zestigjarige maagdelijke vrouw uit Waarschoot die nog nooit een lul had gezien, verloor het bewustzijn.’ Of Herman en Lena gaan in het verhaal ‘Achterwaarts roken’ met de Triumph-motor naar Hulst, alwaar ze een stripteasebar binnenduiken en een act zien die hen op ideeën brengt. ‘Het meisje stak de sigaret in haar vagina en via dit lichaamsdeel inhaleerde ze de rook, en blies ze die in dikke wolken weer uit.’ Waarna Herman uiteindelijk met een vaper in de kont in het Gentse Sint-Lucasziekenhuis belandt.

null Beeld rv
Beeld rv

Hoeft het gezegd dat ook het n-woord niet wordt geschuwd, net als pedofilie? Geen sensitivityreaders aan de slippen van Brusselmans, dat spreekt.

In Problemen die er geen zijn freewheelt en associeert Brusselmans erop los, de ene ongerijmdheid bijt de andere in blitztempo in de staart. Ik vermoed niet dat hij met dit boek ook maar de minste ambitie etaleert voor de J.M.A. Biesheuvelprijs voor beste korteverhalenbundel. Wel gunt hij zichzelf een intermezzo alvorens hij zich met zijn volgende roman Theet 77 weer in zijn Hamse jeugd verdiept.

Of wacht, wellicht wil hij met deze teksten op het podium weer menigeen voortijdig de zaal uitjagen?

Moet lukken.

Herman Brusselmans, Problemen die er geen zijn, Prometheus, 146 pagina’s, 20 euro.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234