Vrijdag 07/05/2021

AchtergrondKunst

Portret van Botticelli geveild: ‘Ik kan me de laatste keer dat dat gebeurde niet herinneren’

Het geveilde werk van Botticelli toont een jongeman met een medaillon. Beeld Photo News
Het geveilde werk van Botticelli toont een jongeman met een medaillon.Beeld Photo News

Het komt haast nooit voor dat een werk van Botticelli wordt geveild, maar vandaag gebeurde het bij Sotheby’s in New York. Het uitzonderlijke werk haalde een prijs van 76 miljoen euro. Een recordprijs op een veiling voor de oude meester.

Het was al aangekondigd als een potentiële veilingklapper. Donderdagavond Europese tijd werd op de oudemeestersveiling bij Sotheby’s in New York een werk van de Florentijnse renaissancekunstenaar Sandro Botticelli geveild. Het schilderij toont een portret van een niet onappetijtelijke jongeman (hij doet denken aan Tadzio uit Visconti’s Dood in Venetië), tempera op paneel, maakdatum: ergens tussen 1470 en 1480.

Het veilinghuis etiketteerde het als ‘een meesterwerk van renaissanceportretkunst’. De richtprijs was 80 miljoen dollar. Het wisselde uiteindelijk van eigenaar voor 92,2 miljoen dollar, of 76 miljoen euro. Een record volgens Sotheby’s.

De Botticelli komt uit de verzameling van de vorig jaar overleden New Yorkse vastgoedmagnaat Sheldon Solow. Hij begon in de jaren 50 met verzamelen en bracht een collectie illustere meesters (Giacometti, Picasso, Matisse) bijeen, waarvan de totale waarde wordt geschat op 412 miljoen euro.

Solows stichting, die wordt bestierd door zijn nageslacht en die hevige kritiek kreeg omdat ze profiteerde van belastingvoordeel zonder haar collectie publiek toegankelijk te maken, speelt met het idee om een eigen museum te openen. De opbrengst van de Botticelli zou worden gebruikt om dat project mede te financieren.

Opzienbarend

Dat er een Botticelli op de markt werd gebracht, is opzienbarend. “Ik kan me de laatste keer dat er een werk van zijn hand werd geveild eigenlijk niet herinneren”, zegt Victor Schmidt, hoofddocent aan de Universiteit Utrecht, gespecialiseerd in Italiaanse kunst uit de middeleeuwen en de renaissance. “En dan is dit ook nog eens een heel mooie.”

Italiaanse kunst van deze kwaliteit uit het quattrocento komt sowieso zelden op de markt, weet Schmidt. “Kijk naar de afgelopen edities van de TEFAF (The European Fine Art Fair, LID/VK): daar hingen goede schilderijen, maar zelden echt belangrijke.” De spoeling is dun, de markt verhit, zegt Schmidt. “Elke plank met verf uit die tijd is geld waard.”

Dit portret, dat anders dan veel andere Botticelli’s in goede staat verkeert, is wel een topstuk. Schmidt, naar eigen zeggen geen enorme Botticelli-liefhebber (“Tijdgenoten als Bellini of Mantegna vind ik oneindig veel beter”), prijst de plastische uitwerking van het gezicht van de jongen, met het geprononceerde neusbeen, en de in een ingewikkeld verkort geschilderde handen, alsook de manier waarop de jongen in het kader is gezet.

“Die stenen balustrade is mooi. En de manier waarop de donkere mouw scherp afsteekt tegen het lichtgrijs van de omlijsting is ook sterk. Het speelse van die middelvinger die over de balustrade komt... Ja, het is écht goed gedaan.”

Typisch portret

Het is een typisch portret van Botticelli, die bij Italië-gangers vooral bekend is van zijn schilderijen La primavera en De geboorte van Venus, vertelt Schmidt: geboetseerd, maar niet hypergedetailleerd. En strakgetrokken. “Zijn figuren hebben zelden een rimpel. Ook de oude mannen niet, heel vreemd.” Botticelli was een mooimaker. Ook de jongen op dit portret oogt geïdealiseerd.

Portretten als dit waren indertijd een zeldzaamheid, weet Arjan de Koomen, kunsthistoricus aan de Universiteit van Amsterdam. Slechts een kleine, vermogende groep kon het zich veroorloven. “De jongen op het portret kan de zoon van een bankier of een lakenkoopman zijn geweest. Hij behoorde waarschijnlijk tot een vooraanstaande familie.”

Uitzonderlijk is het medaillon dat de jongen vasthoudt: een origineel kunstobject van de hand van de 14de-eeuwse Siënese schilder Bartolomeo Bulgarini. Men zou kunnen denken dat Botticelli’s schilderij daarmee een heel vroege vorm is van appropriation art, maar nee: het medaillon werd hoogstwaarschijnlijk toegevoegd in de 19de eeuw, vermoedelijk ter vervanging van een ouder object.

Schmidt: “De Uffizi in Firenze bezit een ander portret van Botticelli, waarin een nagebootste penning met de beeltenis van Cosimo de Oude zit. Het is goed mogelijk dat dit werk ook zo’n penning bevatte.” Een medaillon van Bulgarini heeft al snel een marktwaarde van 20.000 euro. “De koper kreeg eigenlijk twee schilderijen voor de prijs van één.”

Grote Amerikaanse musea

De kans dat Europese musea zouden meedingen naar het schilderij was gezien de waarde gering. Interesse was er volgens Schmidt bij de grote Amerikaanse musea: het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, het Metropolitan Museum in New York of de National Gallery of Art in Washington. “Zowel de Met als de National Gallery hebben het portret voor langere tijd in bruikleen gehad. Dat kan een argument geweest zijn om het aan te kopen.”

Dat dergelijke instellingen door corona een sterke inkomstenderving kennen, zal aan hun streven weinig veranderen, denkt Schmidt. “Het geld voor zulke aankopen komt van de patrons van de musea. “Met een kunstenaar van de statuur van Botticelli kan het alle kanten op.”

Wie het uiteindelijk heeft gekocht, is niet bekend. De veiling gebeurde zowel online als telefonisch, tegelijk in Sotheby’s New York en Londen. Het was een telefonisch bod in Londen waarop het schilderij werd afgeklopt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234