Dinsdag 21/01/2020

Popmuziek met rouwrandje: hoe Britpop 20 jaar geleden de wereld veroverde

Oasis: de snoevende macho's van de britpop. Beeld RV

Studio Brussel zendt vandaag een hele dag uit vanuit Londen, twintig jaar nadat britpop de muziekwereld in zijn greep hield. De zender laat zijn licht schijnen over een muziekgenre dat net zo uitvoerig bewierookt als gepekt en gevederd werd.

Britpop for dummy's, les 1: met britpop wordt een muzikale scene benoemd die zijn hoogtepunt kende tussen 1994 en 1997. Blur en Oasis waren de grootste pleitbezorgers, én werden in de media opgepookt tot elkaars gezworen vijanden. Britpop was ook een subcultuur waarin patriottisme hoogtij vierde, en een romantisch ideaalbeeld van all things British werd opgehouden.

Maar britpop is ook een doorweekt etiket: de groepen die in de jaren negentig onder éénzelfde Union Jack voeren, hingen eigenlijk als los zand aan elkaar. De meeste bands haalden weliswaar de mosterd bij Britse muzikale voorbeelden uit de sixties en seventies, maar daar hield elke gelijkenis ook op. Blur koos een ander vaarwater dan Oasis. Suede, Pulp en Elastica hielden er een volkomen andere esthetiek op na. En zelfs de techno van Underworlds 'Born Slippy' werd beschouwd als een onvervalste britpophymne, toen het in de soundtrack van Trainspotting opdook.

Wat verbindt al die acts dan? Een hang naar escapisme. De roes van een geromantiseerd Engeland. Een vage hoop en optimisme na het Thatchertijdperk. "It's the Oscar Wilde thing of lying in the gutter and looking at the stars", probeerde Brett Anderson van Suede de idee achter britpop ooit uit te leggen in Rolling Stone.

Beeld Studio Brussel/Boondoggle
Blur, hier op Roskilde in 1999, was een van de grootste pleitbezorgers van de britpop. Beeld Wikimedia Commons/bjs

Uitgesproken Brits
Het startpunt van britpop? Daar blijft tot op vandaag onduidelijkheid over. Was het Suede, dat in april 1993 op de voorpagina van Select Magazine poseerde met een Union Jack, terwijl de headline 'Yanks, go home!' de heerschappij van de Britse identiteit extra moest benadrukken? Of begon het genre toen Blur gedwongen toerde door de Verenigde Staten en tegen zijn zin voor lege zalen speelde? De groepsleden raakten er verteerd door heimwee en verafschuwden Amerika, dat alleen maar oren naar grunge leek te hebben.

In de tourbus draaide Blurfrontman Damon Albarn cassettes van The Kinks grijs, waarop Ray Davies de alledaagse geneugten van Engeland bewierookte. Daar was het dat Albarn een geïdealiseerd beeld van Engeland voor ogen kreeg: een groene oase waar vriendelijke en voorname Britten in glooiende heuvels en bruisende steden leven. Toen de band na drie tergende maanden opnieuw thuis was, stond het voor de frontman van Blur dan ook vast: de volgende plaat zou een uitgesproken Brits karakter dragen. En anti-grunge belichamen. "Punk zorgde ervoor dat we van de hippies verlost raakten. Op eenzelfde manier is onze muziek een tegenbeweging voor de grunge", liet hij zich in '93 trouwens al ontvallen.

Rock royalty
Een jaar later joeg Cobain zich een kogel door het hoofd en verloor grunge zijn belangrijkste gezicht. De aflossing van de wacht was nog diezelfde maand een feit. Aan de andere kant van de oceaan kwam een eiland muzikaal opnieuw tot leven met 'Parklife' van Blur. In de zomer van dat jaar zou Oasis ook een hitplaat op het vasteland loslaten met 'Definitely Maybe'. Op de koop toe bracht ook Suede in datzelfde jaar zijn 'Dog Man Star' uit. Later zouden Pulp, The Verve en Supergrass het rijtje van britpopsupersterren vervolledigen. In mei 1994 wordt de term overigens voor het eerst gepubliceerd door een journalist van The Guardian, die daarmee de renaissance van Britse popmuziek wilde aanduiden.

Suede poseerde in april 1993 op de voorpagina van Select Magazine met een Union Jack. Beeld Select

De idee van 'Cool Britannia' - een woordgrapje op het onofficiële volkslied 'Rule, Britannia!' - deed rond die periode ook zijn intrede. Patriottisme werd het bindmiddel in de culturele scene, waarin het Swinging London van de sixties lijkt te herleven. Cynici zouden later wel aangeven dat britpop het niet langer uitzong dan de Madchesterluchtbel rond The Stone Roses en Happy Mondays, maar ze nam internationaal tenminste een hogere vlucht dan de Londense shoegazeperiode met cultbands als Slowdive of Ride.

Dat wisten de Britse media in 1995 ook al te goed. Terwijl wereldleiders zich bogen over de vraag of Saddam Hoessein nucleaire wapens in zijn bezit had, en terwijl Bosnië brandde, schopte een opgeklopte vete tussen Blur en Oasis het tot een hoogwaardig nieuwsitem. Dat conflict tussen beide bands, en in één trek ook tussen middle class en working class, kende in '95 geen duidelijk afgetekende winnaar: 'Country House' van Blur scoort beter in de singlecharts dan 'Roll with It', maar de bijbehorende langspeler van Oasis, '(What's the Story) Morning Glory?', kon dan weer op meer bijval rekenen.

Dat succes zou de broers Gallagher helaas al snel naar het hoofd stijgen. In het najaar van 1997 was Oasis zelfvoldane rock royalty geworden: poen in de zakken, coke in de neus. Het publiek raakte stilaan uitgekeken op de snoeverige eigenwaan die primeerde in de britpop. Oasis viel uit de gratie van de natie met het teleurstellende 'Be Here Now' en slippendragers in de scene - zoals Dodgy, Salad, Echobelly of Menswe@r - werden met groot misbaar uitgespuwd.

"Als britpop een feestje was, kwamen wij partycrashen", vertelde de frontman van die laatste groep in NME. "Je haatte ons, of je duldde ons." Het publiek liet groepen als zij even een hoge vlucht nemen, om ze dan weer te laten vallen als een baksteen. Kraters worden geslagen, een culturele kater volgt.

Liam en Noel Gallagher van Oasis op het podium in München in augustus 2009. Beeld AFP

Schandvlek
Zelfs twintig jaar later lijkt de natie nog niet bekomen. "Don't look back in anger", klonk het in een classic van Oasis. Maar daar denkt The Guardian vandaag anders over: één journalist beschreef britpop onlangs als "a cultural abomination that set music back" - een schandvlek die de klok heeft teruggedraaid voor muziek. Een schrijver van het webzine The Quietus hekelt dan weer de nostalgische reflex om britpop opnieuw aan de boezem te drukken, omdat ze "de soundtrack en oorzaak was voor de uiteindelijke vernietiging van alles wat britpop ooit beweerde te beminnen." Nou moe!

Als je de talloze classics en een handvol onschatbare platen (denk naast de hierboven genoemde bijvoorbeeld ook aan 'Different Class' van Pulp en 'Everything must go' van Manic Street Preachers) al niet zou willen meetellen, heeft britpop nog steeds een waardevolle erfenis achtergelaten. Het was belangrijk omdat de Britse muziekscene eindelijk de spiekende blik afwendde van Amerika. Omdat in eigen land ook weer talent ontgonnen werd. Omdat de internationale popcharts er opnieuw interessanter uitzagen. En omdat britpop de basis legde voor The Libertines en talloze andere Engelse acts, die beseften dat popmuziek gerust van een rouwrandje en een liefde voor de heimat vergezeld mocht gaan.

Beeld kos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234