Donderdag 17/10/2019

Museum

Pools WO II-museum mag het daglicht niet zien

Beeld AP

Het Museum van de Tweede Wereldoorlog in het Poolse Gdansk had in principe over een maand moeten openen. Bijna acht jaar werd er gewerkt aan de permanente tentoonstelling, maar die valt niet in de smaak bij de huidige Poolse regering. Die diende klacht in bij het Hooggerechtshof en krijgt gelijk.

De locatie is niet toevallig gekozen. Gdansk is de Poolse havenstad waar de Tweede Wereldoorlog begon. Op 1 september 1939 vielen troepen van de Duitse Wehrmacht de douanekantoren binnen.

In 2008 besliste de toenmalige Poolse premier Doanld Tusk om professor Pawel Machcewicz aan te stellen als adviseur voor het Museum van de Tweede Wereldoorlog. Vandaag, acht jaar later, is het museum een feit. Het 40 meter hoge gebouw is het resultaat van een internationale architectuurwedstrijd. Het winnende ontwerp komt van het Poolse bureau Kwadrat. Juryvoorzitter Daniel Libeskind omschreef het als volgt: “Dit is een nieuw symbool dat een plaats zal veroveren in de harten van de inwoners van Gdansk, Polen en Europa.”

Dat laatste is een doorn in het oog van de huidige regering. Machcewicz heeft zijn museum immers opgebouwd vanuit een internationale context. Zo staat er zelfs een Duits treinstel opgesteld. Maar de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), sinds 2015 aan de macht, wil de focus liever verleggen naar het leed en de prestaties van het Poolse volk tijdens de oorlog.

Geliquideerd

Vorig jaar uitte cultuurminister Piotr Glinski al zijn ongenoegen. Hij stelde voor om het nieuwe museum te laten samensmelten met een nog te bouwen, kleiner museum. Dat zou zich puur op die eerste aanval in Polen richten. Maar volgens critici was het een politiek-strategische zet om greep te krijgen op autonome maar publieke instellingen.

“Je zou het een herinneringsoorlog kunnen noemen”, zegt Kris Van Heuckelom, slavist aan de KU Leuven. “Het gaat erom hoe de geschiedenis als instrument wordt gebruikt in het politieke discours. Dit museum is besteld door een coalitie van het Burgerplatform en de Poolse Boerenpartij. Die voer een eerder liberale koers en profileerde Polen als een betrouwbare EU-lidstaat. Maar intussen kwam er een machtswissel waarbij de PiS meer terugplooit op zichzelf.”

Zo focust de huidige rechts-conservatieve regering op gebeurtenissen uit het verleden die de getroebleerde relatie tussen Polen en Rusland bevestigen. “Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de Sovjet-Unie 22.000 Poolse reserve-officieren vermoord in Katyn. In 2010 is in de buurt van datzelfde Russische dorp het Pools regeringsvliegtuig neergestort waar onder meer de president inzat. Terwijl de vorige coalitie koos voor een internationale agenda, wordt vandaag veel meer de Poolse kaart getrokken.”

De fusie die minister Glinski voorstelde, is dinsdag goedgekeurd door het Hooggerechtshof. Ze houdt vooral in dat de Poolse regering de museumdirecteur aan de deur kan zetten en een nieuwe naar voren kan schuiven – iemand die het museum nationalistischer moet inrichten. Volgens minister Glinski is er nog niets beslist. “Het enige wat vaststaat, is dat de twee musea op 1 februari zullen fuseren”, klinkt het. Of het Museum van de Tweede Wereldoorlog eind februari zal opengaan, en of dat met Machcewicz aan het roer zal zijn, staat dus niet vast.

De Poolse regering wil de focus van het Museum van de Tweede Wereldoorlog verleggen naar Polen alleen. Beeld AP

Machcewicz ziet de toekomst alvast niet rooskleurig. “Deze uitspraak betekent dat het museum wordt geliquideerd”, zei hij tegen persagentschap AP. “Het betekent dat ik zal moeten vertrekken en dat de nieuwe directeur kan proberen om de opstelling te wijzigen en de opening te vertragen.” Hij wees er ook op dat het veranderen van de inrichting ook handenvol geld zou kosten. Momenteel staat de teller van het totale kostenplaatje al op 103 miljoen euro.

Maandag, de dag voor de uitspraak, opende het nieuwe museum al uitzonderlijk de deuren voor 400 historici en journalisten uit de hele wereld. Volgens Machcewicz waren de reacties op zijn invulling van het museum onverdeeld positief. “De regering zou trots moeten zijn op wat wij hier hebben gedaan”, zei hij toen.

Dit weekend mogen ook 2.000 gewone bezoekers een kijkje gaan nemen in het nieuwe museum. Of het Museum van de Tweede Wereldoorlog na 1 februari nog in dezelfde opstelling zal bestaan, valt af te wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234