Maandag 18/10/2021

filmblog

Poetin ziet u, hier vloekt men niet

Beeld uit 'Leviathan' van Andrey Zvyagintsev. Beeld youtube
Beeld uit 'Leviathan' van Andrey Zvyagintsev.Beeld youtube

Filmjournalist Jan Temmerman blogt twaalf dagen lang over wat er leeft op Film Fest Gent, dat nog tot en met 25 oktober plaatsvindt.

De jury van Film Fest Gent is nu volop aan het werk. Volgende week woensdag wordt hun palmares bekendgemaakt. Woensdag al? Ja en da's eigenlijk wel slim bekeken. Een internationale jury, met kleppers als bij voorbeeld de Amerikaanse schrijver Bret Easton Ellis, bij elkaar krijgen, is sowieso niet makkelijk, tenzij het natuurlijk Cannes, Berlijn of Venetië betreft. Dus als men de juryleden kan garanderen dat ze hun job in één week kunnen klaren, dan lukt dat makkelijker. Enig probleem: als het grote publiek iets opvangt over een prijsuitreiking, dan denkt men natuurlijk dat Film Fest Gent meteen ook afgelopen is. Neen, de slotavond volgt pas vrijdag, met de avant-première van 'Birdman', de nieuwe film van Alejandro González Iñárritu. Uiteraard buiten competitie.

En dan mag de festivalorganisatie uitblazen? Neen, want zaterdag volgt in het Kuipke nog de World Soundtrack Awards Ceremony, waar tijdens een groot filmconcert de beste filmmuziek van het ogenblik bekroond zal worden. Maar dan is het toch definitief afgelopen? Euh, neen. Zondagnamiddag volgt, in hetzelfde Kuipke, nog een filmconcert rond de stille klassieker 'The Circus' van Charlie Chaplin. Behoorlijk ingewikkeld allemaal; Ach, niemand heeft ooit beweerd dat een festival organiseren een makkie was.

Jan Temmerman Beeld Wouter Van Vooren
Jan TemmermanBeeld Wouter Van Vooren

Hommeles

Hoe dan ook, één van de competitiefilms die de jury in Gent te zien krijgt, is het onvolprezen 'Leviathan' van de Russische regisseur Andrey Zvyagintsev, die eerder dit jaar in Cannes bekroond werd met de prijs voor het beste scenario. Het is het tragische verhaal van Kolya, die zijn huis dreigt te verliezen aan de corrupte burgemeester, die andere plannen heeft met dat stuk grond aan de kust van de Barentszee. In de loop van het verhaal moet Kolya een ongelijke strijd voeren tegen de politiek, de magistratuur, de politie en de kerk. En dan wordt hij ook nog eens verraden door zijn vrouw, zijn zoon en zijn beste vriend. Kortom, Kolya zou de protagonist kunnen zijn in een moderne versie van het Boek van Job, waarin eeuwen geleden reeds de vraag werd gesteld waarom een onschuldige (en gelovige) man zo moest lijden en zo door God op de proef werd gesteld?

De film kan moeilijk anders gezien worden dan als een bikkelharde kritiek op de huidige Russische samenleving. Het duurde dan ook niet lang of 'Leviathan' werd hier en daar omschreven als "de film die Poetin wilde bannen in Rusland". Klinkt heavy. Maar klopt het ook? Inmiddels raakte immers bekend dat 'Leviathan' de officiële Russische inzending voor de Oscar van beste buitenlandse film is geworden. We konden het vragen aan acteur Aleksey Serebryakov, die de hoofdrol van Kolya speelt en die de film hier in Gent kwam voorstellen. Zijn antwoord was verhelderend.

Indien de film door een jonge, onbekende regisseur was gedraaid, dan zou het zeker hommeles geweest zijn. Maar dit is het werk van Andrey Zvyagintsev! Met andere woorden: die filmmaker heeft inmiddels met zijn vorige films, zoals 'The Return' en 'Elena', reeds zoveel prijzen gewonnen in binnen- en buitenland dat de autoriteiten wel twee keer willen nadenken voor ze hem aanpakken. Maar Aleksey Serebryakov vertelde ook nog dat er bij de release van 'Leviathan' in de Russische bioscopen hoe dan ook woorden en zinnen zullen weggepiept worden omwille van een recent verbod op het gebruik van schuttingtaal. Die censuur zou trouwens niet alleen gelden voor films, maar ook voor theater, literatuur, enz.

Psychopatische oorlogsvoering

Als die fatsoensrakkerij ook geldt voor buitenlandse films, dan zitten de makers van 'Whiplash', de film die hier in de sectie 'Sound and Vision' wordt voorgesteld, met een serieus probleem. In die film, die eerder dit jaar furore maakte op het Sundance Film Festival, vertelt scenarist-regisseur Damien Chazelle het verhaal van muziekstudent Andrew (glansrol van Miles Teller), die niet zomaar een goed, maar eigenlijk een legendarisch jazzdrummer wil worden. Voor die ambitie heeft hij het spreekwoordelijke bloed, zweet en tranen over. Dat komt goed uit, want docent en bandleider Fletcher (angstaanjagende vertolking van J.K. Simmons, die nu reeds als Oscarfavoriet getipt wordt) doet blijkbaar niets liever dan zijn studenten te intimideren en te manipuleren, te beledigen en te kleineren.

Het is eigenlijk psychologische, zeg maar: psychopatische oorlogsvoering. En af en toe vliegt er ook nog een stoel door het leslokaal. De scheldwoorden en de schuttingtaal die Fletcher gebruikt, roepen onvermijdelijk herinneringen op aan het verbale geweld van de onverbiddelijk vuilbekkende drill-sergeant Hartman - what's in a name? - in de Vietnamfilm 'Full Metal Jacket' van Stanley Kubrick. Die rol werd toen vertolkt door acteur R. Lee Ermey, die daarvoor kon putten uit zijn jarenlange militaire ervaring in het Marine Corps.

Zou een klassieker als 'Full Metal Jacket' nu nog een kans maken in de Russische bioscopen? Fuck no!

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234