Woensdag 18/09/2019

Platenhoezen

Plaatjes van platen: drie hoesontwerpers kiezen hun favoriete hoezen uit expo 'Visual Vinyl'

Archiefbeeld ter illustratie. Beeld Thinkstock

Vijftig jaar na de beroemde platenhoes van Andy Warhol voor The Velvet Underground zet Visual Vinyl de kunst van de kartonnen beschermer in de kijker. In Sint-Niklaas staan driehonderd kunstenaarsplaten tentoon. Drie hoesontwerpers van bij ons kozen elk hun twee favorieten.

Een goede hoes maakt je nieuwsgierig naar de muziek die op de plaat staat. “Er zijn platen waarvan ik jaren heb getwijfeld om ze te kopen, gewoon omdat de hoes me niet aanstond”, zegt schilder/muzikant Rudy Trouvé, zelf ontwerper van verschillende hoezen van dEUS. “Maar ik heb ook heel veel platen puur op het zicht gekocht. Meestal is dat een goede indicatie.”

En zo is het precies gegaan voor de Nederlandse platenverzamelaar Jan van Toorn (64). Begin jaren 70 kocht hij zijn eerste platen, in de eerste plaats puur voor het artwork van toen toonaangevende kunstenaars. Voor de tentoonstelling Visual Vinyl in Sint-Niklaas leent hij de komende maanden zo’n 300 platen van zijn 3.000 stuks tellende collectie uit.

Warhol

Openen doet de expo met Andy Warhol, meer bepaald met de gele banaan op het debuutalbum van The Velvet Underground dat op 12 maart zijn vijftigste verjaardag viert. Maar er hangen nog meer Warhols waaronder Giant Size, een plaat met interviews van deelnemende kunstenaars van de Popular Image Exhibition-expo in Washington.

“Het is de meest kostbare hoes uit mijn collectie”, zegt Van Toorn. “In 1963 had Warhol wat lege platenhoezen liggen waarmee hij ging experimenteren. Uiteindelijk heeft er zo 75 met de hand gezeefdrukt, in zwart en wit. In 1980 heb ik de plaat kunnen ruilen met een Duitse punkverzamelaar. Hij vond er maar niets aan, want er stond alleen gesproken woord op.” Vandaag wordt de plaat geschat op 20.000 euro.

Grote en kleine namen

Kunstenaars die wel vaker hoezen hebben ontworpen, krijgen in de expo een eigen display. Zo is er een mooie wand met zwart-wittekeningen van de Amerikaan Raymond Pettibon, die vaak werkte voor punkband Black Flag, maar ook hoezen maakte voor Foo Fighters en Sonic Youth. De Britse streetartist Banksy ontwierp niet alleen Think Tank voor Blur, maar ook artwork voor Dirty Funker en het Londense label Wall of Sound. En er is een hele muur met werk van Mark Ryden, de Amerikaanse lowbrowschilder die onder meer One Hot Minute van de Red Hot Chili Peppers van een cartooneske hoes voorzag.

En er passeren nog meer grote namen: Ai Wei Wei, Damien Hirst, Sol LeWitt. Maar ook onbekende namen, kijkkasten met bijzondere objecten, of simpele kartonnen hoezen met fascinerende vormen. En daar zit vaak een plaat in waar je verder nog nooit van hebt gehoord.

Visual Vinyl is in de eerste plaats een ode aan het vak van illusteren. Een snuister-expo om ontdekkingen te doen, om met een héél lang lijstje terug naar huis te gaan. Want van zoveel platen wil je ook echt weten hoe ze nu werkelijk klinken.

Van 3/3 tot 23/4 in Stationsstraat 39, Sint-Niklaas. visualvinyl.be

***

Rudy Trouvé (50): schilder/muzikant, hoesontwerper voor o.a. dEUS en Gore Slut

The Velvet Underground & Nico door Andy Warhol. Beeld rv

The Velvet Underground & Nico (1967) door Andy Warhol

Als grote Warhol-fan kiest Rudy Trouvé voor de iconische banaan, de herkenbare hoes van de debuutplaat van The Velvet Underground. “Het is uitermate cool dat er behalve die zwarte-gele banaan en Warhols naam niets van info op staat”, vindt hij. “Warhol had een goed oog voor wat visueel aantrekkelijk was. Logisch, want de man had een grote affiniteit met de postercultuur.”

Trouvé noemt Warhol een renaissancekunstenaar. “Hij deed alles: foto’s, films, toneelstukken, installaties. En hij vond het ook hip om een muziekgroep rond zich te hebben.”

Op originele uitgave van deze plaat was de banaan eigenlijk een sticker. Die kon als een schil kon worden losgetrokken en waaronder in een roze kleur het vruchtvlees stond afgedrukt. In de expo is zo’n originele – niet afgepulkte – editie te zien. “Dat is waarschijnlijk een kostelijke grap geweest”, denkt Trouvé. “Zowel voor de verzamelaar van de plaat als voor de drukker van de hoes. Zo'n spielerei is duur. Iets wat Warhol ook heeft gedaan voor de hoes van Sticky Fingers van The Rolling Stones. Daar stond oorspronkelijk ook echt een ritssluiting op.”

Hoewel Warhol in zijn carrière heel wat hoezen heeft ontworpen, vindt Trouvé ze wel niet altijd even geslaagd. Neem nu die voor Love You Live van The Rolling Stones, die ook in de expo te zien is. Een schreeuwerige compositie met drukke kleuren. Mottig, vindt Trouvé. “Het beeld van Mick Jagger die in een hand bijt, is wel grappig. Maar de behandeling is minder geslaagd.”

Sonic Youth – 'Goo' door Raymond Pettibon. Beeld rv

Sonic Youth – Goo (1990) door Raymond Pettibon

Soms zijn spuuglelijke hoezen ook interessant, vindt Trouvé. “Ze mikken op het effect van lelijkheid en krijgen zo een eigen esthetiek, zoals deze van Sonic Youth. Op zich is dat niet zo virtuoos getekend, zelfs gewoon overgetekend van een foto. Maar het is sterk van beeld.”

De hoes is van de hand van Raymond Pettibon. De Amerikaanse kunstenaar heeft veel betekend voor de punkbeweging, onder meer voor het platenlabel SST dat werd opgericht door zijn broer. Zo maakte hij heel wat hoezen voor punkband Black Flag.

Voor Goo vertrok hij uit een paparazzifoto van Maureen Hindley en haar man, kroongetuigen in de zaak van de Moors murders. Die moorden werden tussen 1963 en 1965 in Manchester gepleegd door haar zus Myra Hindley en Ian Brady. Naast het film-noirkoppel staat een quote in comicstijl geschreven, dat recht uit het verhoor had kunnen komen.

“Het ontwerp bestaat uit gefotokopieerde stencils, je ziet de stukjes plakband nog in de hoeken hangen. Dat had Pettibon ook netjes kunnen wegwerken met witte verf, maar dat deed hij niet. Ik geloof niet dat dat uit slordigheid is, want esthetisch is het heel punk om het zo te laten zien.”

Het is een manier van werken die Trouvé ook zelf graag hanteert. “Ik werk niet met de computer, maar gebruik de scanner als artistiek materiaal. Ik knip, ik plak, ik scan en ik herscan tot ik tevreden ben. Pas dan ga ik er mee naar de lay-out om het geheel te bewerken.”

Victor Robyn (30): grafisch designer, hoesontwerper voor o.a. Trixie Whitley en TaxiWars

Damian Hirst & Kate Moss ‎– 'Use Money Cheat Death' door Damian Hirst Beeld rv

Damian Hirst & Kate Moss ‎– Use Money Cheat Death (2009) door Damian Hirst

De werken van kunstenaar Damien Hirst worden wel vaker gebruikt als platenhoes. Deze maakte hij speciaal voor een eigen uitgave/kunstproject. Op de lp staat een interview dat hij zelf deed met supermodel Kate Moss. In het gesprek gaat het over geld.

De macht van geld speelt een grote rol in het werk van Hirst, net als de dood. Dat de steenrijke artiest ook hier speelt met de woorden ‘money’, ‘cheat’ en ‘death’ in zijn titel, wekt de interesse van Victor Robyn. Maar ook het feit dat de plaat is geperst op exact 666 genummerde exemplaren. Of dat zijn artiestennaam hier Damian is geworden, genoemd naar de antichrist. “Daar zit een mooi verhaal in dat je zelf kunt construeren in je hoofd.”

Het ontwerp is een semi-anatomisch gestripte gezicht van Moss. “Ik heb een fascinatie voor portretten en doordringende blikken”, zegt Robyn. “Kate Moss is wat dat betreft zeker iemand met een mooie gelaatsuitdrukking.”

Maar Robyn heeft ook een brede interesse in biologie en anatomie. “De doorsnede die Hirst hier maakt van haar gezicht is een soort collage van educatieve poppen die worden gebruikt in de biologieles. Ook dat vind ik razend interessant. Tegelijk roept het bij mij vragen op hoe hij het precies heeft gemaakt. Ik denk dat hij een foto in Photoshop heeft uitgesneden en de binnenkant digitaal heeft bijgetekend. Maar het kan ook airbrushed zijn.”

'LP 24725' door László Moholy-Nagy. Beeld Thomas Legreve

LP 24725 (2011) door László Moholy-Nagy

Deze plaat is een verzameling historische opnames van de Hongaars-Amerikaanse kunstenaar László Moholy-Nagy, die vooral bekend was als docent vormleer aan de Bauhaus school. Aan de ene kant staat een gesprek met zijn familie in 1943, aan de andere kant een uiteenzetting voor staalwerkers in Indiana, uit 1944.

Moholy-Nagy was geen typograaf, maar experimenteerde vooral met foto’s en verschillende perspectieven. Toch klopt het ontwerp van deze hoes in zijn stijl. De LP is een gelimiteerde uitgave, verschenen in het kader van een tentoonstelling rond het werk van de man, in de Malmö Konsthall in Zweden. “De plastieken sleeve is gezeefdrukt, die zo over de gewoon bedrukte hoes komt”, zegt Robyn. “De twee dikke, zwarte balken bedekken zo een cruciaal deel van de informatie. Volgens mij is het een bewuste techniek om de interesse te wekken wat er onder de sleeve te lezen is.”

Zelf speelt Robyn ook graag met datzelfde effect, zij het op een andere manier. “Ik probeer dan een beeld te maken, dat uit twee aparte stukken bestaat”, zegt hij. “Zo maakte ik onlangs de hoes voor I Bambini di Basilisco van Elko B., waarvoor ik twee tekeningen met elkaar heb laten mengen. Op het plastic werd er gedrukt met transparante glow in the dark-inkt, op de kartonnen hoes in kleur. In het donker zie je dus vooral de bovenste tekening, in het licht de onderste.”



Sarah Yu Zeebroek (32): illustrator/muzikant, hoesontwerper voor o.a. Hong Kong Dong en Triggerfinger

Roland Topor – 'Panic (The Golden Years)' door Roland Topor. Beeld rv

Roland Topor – Panic (The Golden Years) (1975) door Roland Topor

De Fransman Roland Topor is een van favoriete tekenaars van Sarah Yu Zeebroek. “Eigenlijk was ik vroeger een beetje verliefd op Topor”, zegt Zeebroek. “Heel mijn jeugd lang hing er een grote poster van hem in mijn slaapkamer. In huis lagen er ook overal boeken van hem. Zijn tekeningen zijn vaak gruwelijk, maar altijd op een humoristische manier. Het wordt nooit zwaar, het is altijd donker en licht tegelijk.”

Vaak zijn de tekeningen ook seksueel getint. “Mijn seksuele voorlichting heb ik van Topor gekregen. Daar ben ik hem eeuwig dankbaar voor.”

Topor was meer dan alleen tekenaar. Hij maakte ook theaterstukken, of deze plaat Panic (The Golden Years), die fungeerde als catalogus bij een tentoonstelling van zijn werk in het Stedelijk Museum in Amsterdam. “Wat erop staat is supergrappig. Dan vraagt er iemand: ‘Roland Topor, zeg eens aa.’ En dan je hoor je iemand met heel hoge stem ‘aa’ roepen. Of dan begint hij plots ‘Iene miene mutte’ met zijn Franse accent op te zeggen. Fantastisch.”

Naar de hoes zelf kan ze uren blijven kijken. “Is het nu een glimlach of grijns? Is het een mens of een pop? Zit er een soort van koord achter, waar de figuur dan zelf aan trekt zodat hij als een pop kan praten? Bovendien is de mens als pop een mooie metafoor. Kijk maar naar het nieuws, waar mensen elke dag als poppetjes zitten te praten.”

Zeebroek heeft de bewuste plaat niet. “Maar als iemand hem ooit cadeau wil doen voor mijn verjaardag, mag dat altijd!”

Gastr del Sol – 'Upgrade & Afterlife' door Roman Signer. Beeld rv

Gastr del Sol – Upgrade & Afterlife (1996) door Roman Signer

Op de hoes van Upgrade & Afterlife staat een ogenschijnlijk eenvoudige foto van twee rubberlaarzen waarboven een massa water opspringt. Die werd gemaakt door de Zwitserse kunstenaar Roman Signer, vooral bekend van zijn installaties en conceptuele werken, maar ook van video en fotografie.

“Wat een fantastische foto is dit”, vindt Zeebroek. “Het lijkt wel het einde van de mens. Wij bestaan toch voor 80 procent uit water? Dus zijn we als een grote zak water die hier dus helemaal uit elkaar spat. Volgens mij toont Signer hier iemand die aan het wandelen was in de natuur – dat zie je aan het groene paadje – die plots helemaal opblaast. Is het een spontane ontploffing, een zelfmoordaanslag of iemand die wordt neergeschoten? Feit is: het enige wat overblijft, zijn die botten.”

Het is een thematiek die wel vaker terugkeert in het werk van Signer. “Zijn werk roept bij mij vaak het gevoel op van wat het leven is, nadat de mens van de aarde verdwenen is. Alsof de aarde gewoon verder leeft, zonder de mensheid. Misschien is dat wel goed voor de wereld.”

Hoe simpel het concept, des te moeilijker was het nemen van dit beeld, denkt Zeebroek. “Ik vraag me af hoe vaak hij dit heeft moeten proberen om het zo te kunnen vastleggen. Maar Signer is iemand die de dingen graag goed in scène zet, vaak bewegende zaken, in het midden van de actie, vanuit de exact juiste positie.”

De muziek van Gastr del Sol kent ze niet. “Ik herken wel een paar namen van muzikanten die erop staan, en ook een cover van een John Fahey-nummer dat ik goed vind. Ik ben benieuwd om het eens te horen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234