Vrijdag 18/10/2019

Fotografie

‘Photobook Belge’: eindelijk erkenning voor Belgische fotografie in boekvorm

Beeld Cedric Verhelst

Voor het eerst brengt het Antwerpse FOMU 150 jaar vaderlandse fotoboekengeschiedenis in kaart. De expo ‘Photobook Belge’ is een papieren walhalla vol pittige verrassingen.

Van de statische Brusselse stadsfoto’s van Guillaume Calline uit 1854 tot Margins of Excess, Max Pinckers’ doorbraak als documentair fotograaf uit 2018. In de expo Photobook Belge 1854-now wandel je met zevenmijlslaarzen door de Belgische geschiedenis. En door de wijde wereld. Want onze fotografen blijken verwoede ‘explorers’. Altijd weer ontvluchtten ze het benepen vaderland en zochten ze soelaas on the road, van Harry Gruyaert tot Nick Hannes.

“De expo is een allereerste, broodnodige poging om het landschap van het Belgische fotoboek in kaart te brengen”, zegt FOMU-curator Tamara Berghmans. Tweehonderdvijftig fraaie fotoboeken plukte ze, samen met experts, uit een collectie van 32.000 exemplaren. Berghmans goot ze in een thematische presentatie, met bijvoorbeeld afdelingen voor ‘Congo’, ‘Belgitude’, ‘Artist’s Books’ of ‘Word/Image’. Een zestigtal boeken mag de bezoeker vrijuit inbladeren. “Het zijn dubbels uit onze collectie. Want zonder die tactiliteit zou het allemaal wat statisch blijven.” Photobook Belge speelt in op de exploderende internationale belangstelling voor het fotoboek, met navenant stijgende prijzen. “Magnumfotograaf en verwoed verzamelaar Martin Parr heeft daar een flink aandeel in.” Dat het fotoboek boomt in een digitale wereld, vindt Berghmans geen paradox. “Een fotoboek spreekt alle zintuigen aan. Je ruikt eraan, je weegt het in je hand, je koestert het als object. En het gaat veel langer mee dan een expo.” (lacht)

In de pioniersjaren richtte het Belgische fotoboek de lens vooral op het patrimonium, het trots etaleren van ons erfgoed. Maar je stuit ook in de 19de eeuw al op taboeloze, full in the facebeelden. Slik gerust even als je het boek met medische foto’s van een zekere Dr. J. Vindevogel uit 1884 onder ogen krijgt. Hij toont vuistgrote tumoren die de lichamen van 22 patiënten aanvreten. Instructief, heet dat dan. E. van Ernegems microscoopbeelden van de cholerabacterie (1885) doen dan weer eigentijds, bijna avantgardistisch aan.

Vanaf de jaren 1920 overheersen stedenalbums of fotografische geïllustreerde landschapsboeken. “De fotogravurekwaliteit was vaak ontzettend goed. Daarom worden ze nu ook driftig herontdekt”, aldus Berghmans. Toch liep België achter bij de rest van Europa, waar het modernisme de boventoon voerde. Al had je bijvoorbeeld wel Willy Kessels met Bruxelles Atmosphère 10-32 (1932), waarin hij de Brusselse architectuur strak in beeld bracht.

Opmerkelijk hoe gewiekst fotoboeken werden ingezet voor politieke doeleinden. Denk maar aan de fotopropagandaboekjes voor WO II-Oostfrontstrijders, piepklein zodat ronselaars ze in hun vestzak konden stoppen. Een walm van paternalisme en verering van de ‘heldhaftige koloniale geest’ stijgt op uit de vloed aan publicaties over Belgisch Congo, met het Belgische vorstenhuis (Bwana Kitoko) vaak op een piedestal. Toch ruimt de expo ook plaats voor geestige curiosa: Louis Paul Boons sciencefictionparabel Blauwbaardje in Wonderland (1973, met foto’s van zoon Jo), de surrealistische pikanterie van Marcel Mariën of de oneerbiedige blik van Julien Vrebos op de toenmalige politieke klasse in Sinten van Speculaas (1980).

Pas in de jaren 80 en 90 breekt het Belgische fotoboek internationaal door. “Zeer invloedrijk waren Carl De Keyzer, Gilbert Fastenaekens en Dirk Braeckman. Tegenwoordig moet België absoluut niet meer blozen. Recent zwengelde Belgicum (2007) van Stephan Vanfleteren - zelf intussen een bevlogen fotoboekenuitgever - de aandacht voor het fotoboek als collector’s item aan. Vervolgens omarmde een nieuwe generatie ‘selfpublishing’. Zij zijn baas over eigen boek, vaak via crowdfunding. Nu is het Belgische hedendaagse fotoboek zeer gegeerd met namen als Geert Goiris, Lara Gasparotto, Bieke Depoorter of Sanne de Wilde.”

Photobook Belge, 1854-now, www.fomu.be, tot 6.10.2019, catalogus bij Hannibal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234