Dinsdag 06/12/2022

RecensieBoek van de week

Peter Terrin speelt met mysterie, scifi en rouw in het uitgepuurde ‘De gebeurtenis’

null Beeld © Stefaan Temmerman
Beeld © Stefaan Temmerman

Peter Terrin zet zijn lezers subtiel aan het werk in De gebeurtenis – een roman in verhalen – waarin alweer een schrijver de centrale as van het boek lijkt. Toch zijn die andere rondwemelende personages mogelijk interessanter.

Dirk Leyman

Dat Peter Terrin (53) een stevige schrijfcadans te pakken heeft, is een understatement. Weinig romanciers drukten de laatste jaren zo hun stempel op de Vlaamse literatuur, met een rist hoogwaardige romans – van Yucca (2016) en Patricia (2018) tot Al het blauw (2021) – telkens nieuwe, gedurfde facetten van zijn verbeelding aanborend. Waar blijft toch die oeuvreprijs van allure?

Je kunt er moeilijk omheen. Terrins boeken zijn minder claustrofobisch geworden, suggestiever misschien, een tikje spannender ook, stuwender alleszins, met die typische korte zinnenbubbels die hij aan elkaar ketent. “Het is mijn geliefde werkwijze. Ik zit door het raam te kijken. En dan is er een plotse uitbarsting van zinnen, een afgerond eilandje van woorden. Bijna verhaaltjes of miniatuurtjes op zich”, zo vertelde hij in De Morgen naar aanleiding van Al het blauw.

En, beweerde Terrin toen ook, “er is meer lucht en licht binnengeslopen”, ondanks de bijwijlen toch ook zwaarmoedige eightiestoon van Al het blauw. Goed anderhalf jaar later is Terrin terug op het appel met De gebeurtenis, een titel die hem op het lijf geschreven is. ‘Een subtiel ingenieuze roman-in-verhalen van internationale allure’, zo klinkt de blurb hoogmoedig. Maar wél weer een boek dat je niet al te vrolijk dichtklapt.

De gebeurtenis is een complex bouwwerk, dat slechts langzaam zijn geheimen prijsgeeft. Er zitten sciencefictionelementen in én een tros wisselende vertelperspectieven. Soms voelt het alsof we als verbaasde lezer op een rollend tapijt worden getransporteerd en langs rijkgevulde kijkkasten passeren.

Daarin voltrekken zich tranches de vie die we waarnemen achter een glazen wand, als korte films. Met een aantal terugkerende personages die schuifelend contouren krijgen en motieven die Terrin als radertjes in elkaar wil laten grijpen. Altijd is er een kleine gebeurtenis die voor een openbaring zorgt of voor een definitieve kanteling. Of zoals het ergens luidt: ‘Er zijn momenten die je aan anderen navertelt zodra de gelegenheid zich voordoet, om ze te ontkrachten, om ze te versterken. Andere momenten zijn nauwelijks van betekenis maar draag je als een muntstuk in de punt van je broekzak overal met je mee.’

Erfenisstrijd

Klinkt cryptisch? Dat is het bijwijlen ook. Toch kun je niet zeggen dat De gebeurtenis een ontoegankelijk boek is, verre van. Terrin schrijft vrij uitgepuurd, helder, nog steeds franjeloos, zij het soms ook lyrischer. Er kruist nogal wat ons pad, met als centraal ankerpunt de hoogbejaarde, blinde maar succesvolle schrijver Willem die zijn boeken dicteert aan Juliette, een vrouw van middelbare leeftijd die zijn uitverkorene en assistente is. Tot afgrijzen van zijn veel jongere vrouw Femke.

Na zijn dood barst dan ook een erfenisstrijd los. Is zijn collectie originele manuscripten én een memorystick met laatste dictaten werkelijk aan Juliette toegekend? Bovendien wordt zijn herseninhoud in een bij nader inzien heilloos experiment (iHead) geüpload. De saga rond de schrijver kampt met enige stroefheid. Boeiender is wat Terrin daarna onderneemt. Want lezen we vervolgens de verhalen of onafgewerkte romanfragmenten die Willem heeft achtergelaten én Juliette bijpolijstte? Goed mogelijk. In ieder geval heeft Juliette wel het gevoel dat ‘Willem bezit van haar neemt. (...) In zijn proza zijn ze samen zoals niemand anders op de wereld dat kan.’

Grijpt Terrin terug naar het procedé van de film Short Cuts van Robert Altman (1993), gebaseerd op verhalen van Raymond Carver, waar recent ook Guido van Heulendonk aan refereerde? Zo zijn er de jeugdherinneringen van Frédéric, die op kerstavond de verloren dwergpoedel Pruts moet opsporen, en tot afgrijzen van zijn zus Rosa in gebreke lijkt te blijven. Diezelfde Rosa zal later de buurvrouw van Juliette worden én een relatie krijgen met Kurt, het personage dat in een woonzorgcentrum werkt en bijzondere attentie verleent aan de door een beroerte getroffen Jacqueline.

En daar – aan het raam van Avondrust – is er de man met de groene, loden jas die naar zijn terminale vrouw komt zwaaien en Anna ook af en toe mee naar zijn woning neemt. Het is de schilder, Michel, net als Willem op latere leeftijd succesvol. Michel durft het zelfs aan om al bij leven zijn minnares Frouke in zijn huis onder te brengen. Is deze actrice niet een spiegeling van Willems weduwe Femke? En is zij verantwoordelijk voor Anna’s plotse dood? Terrin speelt met mysterie, met suspense, met rouw, met plotse uitbarstingen maar ook met opspringend geluk – zoals tussen Kurt en Rosa – in vaak ingenieuze verhalen, die de ene keer verrassen door hun beknoptheid, maar dan weer te lang uitwaaieren.

Vooral speelt hij gretig met het droste-effect (dat deed hij al in Post mortem) en laat hij ons wéér binnentreden in de echokamers van zijn literaire spiegelpaleis. Zo zegt het personage Kurt: ‘Denkend aan de roman en aan het onwaarschijnlijke dat hem de voorbije dagen is overkomen krijgt hij het gevoel zelf in een boek te leven.’

Aan het eind van De gebeurtenis valt de legpuzzel grotendeels in elkaar. Terrin laat evenwel genoeg te detecteren over voor literatuurbollebozen. Hij stoeit met verwijzingen naar de theaterwereld (er wordt geknipoogd naar de voorstellingen van FC Bergman), naar James Salter (een van zijn geliefkoosde auteurs) of hij weeft voorzichtigjes de pandemie in. Let ook op de symboliek die honden en katten krijgen aangemeten. De gebeurtenis is een ‘netwerkroman’, maar ook een leesexpeditie vol zijpaden én randwegeltjes die enige bezinkingstijd vergt. Toch ben je meteen gevlast op een tweede, verder ontrafelende lezing.

Peter Terrin, 'De gebeurtenis', De Bezige Bij, 220 p., 23,99 euro. Beeld rv
Peter Terrin, 'De gebeurtenis', De Bezige Bij, 220 p., 23,99 euro.Beeld rv

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234