Vrijdag 15/11/2019

Postuum

Peter Fonda (1940-2019), de acteur die de Amerikaanse tegencultuur belichaamde

Peter Fonda op het AFI Film Festival in Los Angeles, 2017. Beeld REUTERS

De Amerikaanse acteur Peter Fonda is op zijn 79ste overleden aan de gevolgen van longkanker. Dat maakte zijn familie vrijdag bekend. De zoon van Henry en broer van Jane belichaamde de Amerikaanse tegencultuur. De door hem geproduceerde, geacteerde en (mede) geschreven hippiebikers-klassieker Easy Rider (1969) vatte de sixties op film én kantelde Hollywood.

Exact vijftig jaar geleden eiste hij zijn eigen plek op in de culturele geschiedenis als acteur, producent en (mede)scenarist van Easy Rider: Peter Fonda. De in de zomer van 1969 uitgebrachte, bezoekersrecords brekende lowbudet-roadmovie ging over twee hippiebikers die met de opbrengst van een cocaïnedeal dwars door de Verenigde Staten rijden. Fonda was Wyatt, ook wel ‘captain America’. De ideale, knappe rebel, zoevend op z’n chopper op de klanken van Steppenwolf’s Born to be Wild, naast de motor van de besnorde acteur Dennis Hopper, die zijn iconische speelfilm over sixties-tegencultuur met vrije hand zelf regisseerde.

Peter Henry Fonda, in 1940 geboren in Manhattan, was tot op hoge leeftijd actief als acteur en trad op in meer dan tachtig speelfilms, maar speelde zich nooit uit de schaduw van Easy Rider: hij blééf de belichaming van de tegencultuur. Erg vond de acteur dit niet; je kon hem rustig bellen voor een cameo als biker. Anders dan vriend en latere vijand Hopper (ruzie over de opbrengst van Easy Rider) was Fonda ook écht motorrijder. 

Peter Fonda in Easy Rider.

Terloopse spelstijl

Fonda hoefde weinig te doen om voor de camera geloofwaardig te zijn; hij kopieerde de kalme, terloopse spelstijl van zijn vader, die weinig omkeek naar z’n kroost. Moeder Frances Ford Seymour werd opgenomen in een inrichting en overleed toen de kinderen jong waren. Pas jaren later lazen Peter en zus Jane over de doodsoorzaak, in een tijdschrift: zelfmoord. 

Op 11-jarige leeftijd schoot Peter zichzelf in de buik met een pistool. Per ongeluk, benadrukte hij later in interviews, sprekend over dat bijna fatale ongeluk. In 1965, op een LSD-feestje bij de Beatles, probeerde de acteur de Britse popsterren ervan te overtuigen dat sterven zo erg niet was: ‘I know what it’s like to be dead.’ John Lennon noteerde het zinnetje, dat in het Beatles-nummer She Said She Said belandde.

Peter Fonda tijdens een interview in 1969. Beeld AP

Bendeleider

Aanvankelijk leek sterzoon Fonda - hoog voorhoofd, straffe kin, goed gebouwd lijf – voorbestemd voor keurige rollen voor de grote studio’s. Maar een ontmoeting met Roger Corman bracht hem op een ander pad. De B-filmproducent en regisseur zag in de knappe Fonda een geschikte motorbendeleider voor z’n invloedrijke bikercultfilm The Wild Angels (1966).

Het door die film beïnvloedde Easy Rider zette Hollywood op z’n kop: de hiërarchisch gerunde filmstudio’s, die de jonge doelgroep niet meer wisten te bereiken, zagen in dat ze jonge regisseurs meer beslissingsbevoegdheid moesten geven – er viel geld mee te verdienen. Dat pakte niet altijd goed uit: verschillende regisseurs, onder wie Hopper, konden die verantwoordelijkheid en vrijheid nauwelijks dragen. Na de piek van de Amerikaanse auteurscinema in de jaren zeventig namen de studiobonzen de macht geleidelijk weer over.

Peter Fonda met zijn zus Jane Fonda. Beeld AFP

‘We blew it’

Het in het donkere slot van Easy Rider door Fonda’s personage uitgesproken sleutelzinnetje ‘we blew it’ (‘we hebben het verpest’) groeide zo uit tot adagium. De film die de tegencultuur ving en vierde, zinspeelde óók op het gedoemde falen van die culturele omwenteling. “Mensen vragen me vaak of Easy Rider ook nu nog relevant is”, zei Fonda op latere leeftijd eens in het Amerikaanse tijdschrift Parade. “Dan zeg ik: kijk eens uit het raam en zeg me of we het níet verpest hebben. We verpesten het alleen nog erger. Dus ja, de film is relevant.”

In navolging van Hopper kreeg ook Fonda na Easy Rider de kans om te regisseren. Zijn regiedebuut The Hired Hand uit 1971, een western over een man die naar jaren van zwerven terugkeert bij zijn vrouw, flopte en werd weggezet als ‘hippiewestern’. Decennia later, bij het uitbrengen van een gerestaureerde versie, kreeg de film wél waardering.

Peter Fonda als imker en weduwnaar met een gedetineerde zoon in Ulee’s Gold.

Oscarnominatie

Fonda, al wel eens genomineerd als (co)scenarist van Easy Rider, werd in 1997 genomineerd voor een Oscar voor zijn hoofdrol als imker en weduwnaar met een gedetineerde zoon in Ulee’s Gold. De beste rol die hem ooit was geoffreerd, vond de acteur, die het personage modelleerde naar z’n vader.

“Hij is lachend vertrokken”, maakte zus Jane Fonda bekend, bij het overlijden. “Hij was mijn lieve kleine broertje. De prater van de familie.”

Peter Fonda huwde drie maal en kreeg twee kinderen, onder wie (ex)actrice Bridget Fonda.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234