Vrijdag 10/07/2020

AchtergrondFilm

‘Parasite’ verschijnt binnenkort zonder kleur: waarom regisseurs flirten met zwart-wit

Fragment uit de zwart-witte 'Parasite'. Regisseur Bong Joon-ho vindt deze versie beter dan de kleurenversie.Beeld RV

Neen, zwart-wit is niet het nieuwe normaal. Maar de voorbije jaren hebben meer en meer regisseurs dit omarmd. Oscar-winnaar Bong Joon-ho brengt na de kleurenversie van Parasite nu een zwart-witversie uit.

Toen ik enkele jaren geleden op een filmquiz een fragment uit Mad Max: Fury Road toonde, knipperden alle aanwezigen met de ogen. Iedereen herkende de film, maar waarom is het fragment niet in kleur, werd er gevraagd. Inderdaad, toen de film in mei 2015 in de zalen kwam, betrof het de kleurenversie. Een jaar later liet regisseur George Miller de zwart-wituitvoering van Mad Max: Fury Road op de wereld los, omgedoopt tot Mad Max: Black & Chrome

“De film ziet er daardoor wat abstracter uit”, verklaarde Miller in een gesprek met het platform IndieWire. “In sommige scènes mis je informatie die in het kleurenschema vervat ligt, maar globaal gesproken is dit voor mij de beste van de twee versies.”

Ook Bong Joon-ho vindt de zwart-witversie van zijn Oscar-triomf Parasite beter dan de kleurenversie. “Veel grote klassiekers uit de filmgeschiedenis zijn in zwart-wit. Ik heb er altijd stiekem van gedroomd om een zwart-witfilm te draaien”, vertelde hij eerder dit jaar bij de wereldpremière van de monochrome Parasite op het internationale filmfestival van Rotterdam. “Het is ook niet de eerste keer”, voegde hij eraan toe. “Tien jaar geleden heb ik van Mother al een zwart-witversie gemaakt.

Toch zijn er verschillen. De zwart-witte Parasite komt volgende week zowaar in de bioscopen – waar een Oscar soms niet goed voor is. De kleur uit Mother draineren is een beslissing die achteraf genomen is. 

Regisseur Bong Joon-ho: "Bij het draaien van Parasite dachten we voortdurend aan de zwart-wituitvoering."Beeld REUTERS

“Met Parasite lag dat anders. Ik wou die film graag in zwart-wit, maar we leven in een wereld waar kleur regeert. Geen probleem voor mij, maar bij het draaien dachten we voortdurend aan de zwart-wituitvoering. Dat heeft veel kunst- en vliegwerk gevraagd van de cameraregisseur en de productiedesigner. Zeker als je weet dat kleuren belangrijk zijn voor het verhaal. Het was altijd zoeken naar de juiste schakeringen die overeenstemden met de geschikte grijstinten. Zonder de digitale technologie zou het niet gelukt zijn. Het gaat dan niet noodzakelijk om grote ingrepen, maar kleine elementen die we aan een scène veranderd hebben.”

Doorbraak eind jaren 30

De kleurenfilm is bijna even oud als de cinema zelf. Zwart-wit was in die oertijd de norm, maar pionier Georges Méliès liet sommige films met de hand inkleuren. Een deel van de films uit het eerste kwart van de 20ste eeuw heeft monochrome kleuren: zwart-blauw, zwart-rood, et cetera. Die grondkleur kon zelfs van scène tot scène wisselen. Het procedé heet tinting, waarbij – simpel gesteld – de filmpellicule in een kleurenbad gedompeld wordt. 

De échte doorbraak van de kleurenfilm volgde eind jaren 30. Vanaf 1939 werden er twee Oscars uitgereikt voor beste cinematografie: een voor kleur en een voor zwart-wit. Dat duurde tot 1967. Grote regisseurs als Alfred Hitchcock en Billy Wilder wisselden in die periode zwart-wit af met kleur. ‘Hitch’ draaide zijn laatste zwart-witfilm in 1960 (Psycho), Wilder volgde zes jaar later (The Fortune Cookie).

Een zwart-witbeeld uit 'Psycho' (1960), geregisseerd door Alfred Hitchcock.Beeld BELGAIMAGE

In de loop van de jaren 60 daalde het aandeel van zwart-witcinematografie snel. Sinds het samenvoegen van de twee Oscars hebben slechts twee zwart-witfilms de Oscar voor cinematografie gewonnen: Schindler’s List en Roma. (Neen, niet The Artist, al kreeg die wel de Oscar voor beste film.) 

Veel hedendaagse regisseurs hebben op een cruciaal moment in hun carrière voor zwart-wit geopteerd. Tim Burton (Ed Wood), Martin Scorsese (Raging Bull) of Woody Allen (meerdere keren). De redenen zijn uiteenlopend. “Omdat kleur te banaal is geworden, minder complex en minder stijlvol dan zwart-wit”, zei Scorsese. “Omdat zwart-wit aansluit bij de wereld die ik oproep”, zei Burton. Er zijn ook alledaagsere redenen. De huisgemaakte debuutfilms van David Lynch (Eraserhead), Darren Aronofsky (Pi) of Christopher Nolan (Following) zijn in zwart-wit omdat dat goedkoper was.

Documentairegevoel

Terwijl je zou denken dat kleur je dichter bij de werkelijkheid brengt, is een argument dat verrassend vaak gegeven wordt dat zwart-wit net een sterker documentairegevoel heeft. Dat speelde bij erg contrasterende films als C’est arrivé près de chez vous en Schindler’s List, al wijst Steven Spielberg nog op een ander voordeel: zijn Holocaust-drama is zo minder verankerd in de tijd.

Sommige regisseurs keren zich bewust af van dat documentaire-element. Pawel Pawlikowski heeft met Ida en Cold War recentelijk twee films gedraaid waarin hij licht en donker scherp laat contrasteren, de cinematografische tegenhanger van het chiaroscuro (clair-obscur) van een Caravaggio. Een stilistische keuze dus waarbij het visuele niet ondergeschikt is aan het verhaal, maar er een onmisbaar onderdeel van is. 

De Canadees Guy Maddin – met voorsprong de beste onbekende regisseur van de voorbije dertig jaar – toont in zijn oeuvre op meesterlijke wijze de esthetische rijkdom die zwart-wit kan bieden. Toch houdt het gros van de regisseurs het bij een eenmalig uitstapje naar Monochromië, want nieuwe zwart-witfilms halen zelden een ronkende box office. Nochtans zou het publiek, in de woorden van beeldengoochelaar Jacques Tati, beter moeten weten: “Te veel kleur leidt de kijker af.”

De zwart-witversie van Parasite loopt vanaf 1 juli in de zalen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234