Dinsdag 23/04/2019

Interview

‘Pájaros de verano’: op zoek naar de wieg van de drugshandel

Filmbeeld uit ‘Pájaros de verano’.

Bij het ontstaan van de internationale drugshandel speelde de Colombiaanse Wayúu-gemeenschap een cruciale rol. Een aspect dat niet eerder belicht was, en daar wilden regisseurs Cristina Gallego en Ciro Guerra verandering in brengen.

Tijdens het gesprek met het inmiddels gescheiden Colombiaanse filmkoppel Cristina Gallego (41) en Ciro Guerra (38) lijkt het geregeld alsof je twee ontdekkingsreizigers hoort praten. Met een soort heilige overtuiging vertellen ze over hun zoektocht naar verhalen die geen filmmaker eerder heeft verteld. Hun vierde film Pájaros de verano is wat dat betreft origineel tot in de vezels: de film laat zich kijken als een origin story van de internationale cocaïnehandel. Een verhaal dat begon in het noordoosten van Colombia bij de inheemse Wayúu-gemeenschap en dat, via mythische drugsbazen als Pablo Escobar, voorlopig eindigt bij de gewelddadige Latijns-Amerikaanse karteloorlogen van nu. Pájaros de verano is een gewelddadige genrefilm waarin handelaren hun verdiensten op den duur à la Scarface niet meer tellen maar wegen, maar ook een antropologische duik in een inheemse cultuur met uitgebreide aandacht voor traditionele muziek- en dansrituelen.

De verrassende Oscar-nominatie voor Gallego en Guerra’s vorige film El abrazo de la serpiente, een ongrijpbaar en bedwelmend verhaal over twee ontdekkingsreizigers die in de Colombiaanse jungle op zoek zijn naar een geestverruimende plant, zette het filmduo drie jaar geleden internationaal op de kaart. Hun voorliefde voor buitengewone verhalen bleef onveranderd. “De films die we tot nu toe hebben gemaakt, verschillen slechts aan de buitenkant”, zegt Guerra, “maar vanbinnen, op een dieper niveau, zijn ze sterk met elkaar verbonden. Het zijn films over mythen, spiritualiteit, nationale geschiedenis.” Gallego vult aan: “De relatie tussen mens en natuur, het onderbewuste en het bewuste, dromen en werkelijkheid.”

Lees ook:

De recensie van ‘Pájaros de verano’: ‘The Godfather’ in een prachtig folkloristisch jasje ★★★☆☆

Promotieverplichtingen 

Veel tijd om te genieten van hun nieuwverworven status als Ocar-genomineerde filmmakers hadden ze overigens niet. Promotieverplichtingen voor El abrazo de la serpiente zaten een tijdige start van de opnamen voor Pájaros de verano zelfs in de weg.

Alle verhaalelementen die ze tijdens hun onderzoek naar de Wayúu ontdekten – westernachtige veten tussen familieclans, geloof in de betekenis van dromen, mythevorming van de eigen geschiedenis – zouden samen voor iets unieks kunnen zorgen, wisten Gallego en Guerra algauw. “Een compleet nieuwe film”, zegt Guerra stellig.

Dat begint al met hun vrouwelijke perspectief op het doorgaans zo ‘masculiene’ genre van de drugsfilm, zegt Gallego. “De Wayúu vormen een matriarchale samenleving, waarin mannen dronken, dood of gewoon afwezig zijn.” Belangrijk is hierin de relatie tussen moeder Ursula (Carmiña Martínez) en haar dochter Zaida (de nieuwe Colombiaanse filmster Natalia Reyes, eind dit jaar naast Arnold Schwarzenegger te zien in de zesde Terminator), wier nieuwe echtgenoot besluit marihuana te verhandelen aan buitenlanders, wat de opmaat vormt tot ’s werelds eerste moderne drugsimperium.

Filmbeeld uit ‘Pájaros de verano’.

Gallego, voorheen steevast producent en nu voor het eerst coregisseur: “De afwezigheid van mannen maakte het voor vrouwen noodzakelijk hun natuurlijke kracht te tonen. Ik denk dat ik met mijn regie een bepaalde gevoeligheid aan dit thema toevoeg die voor een man niet vanzelfsprekend is; dat is ook de reden waarom we besloten deze film samen te regisseren.”

Bloeiperiode

Het verhaal over de ontluikende drugshandel in de Wayúu-gemeenschap kwam hun voor het eerst ter ore op de set van een van hun eerste films, toen inheemse acteurs vertelden over de bonanza marimbera: de periode vanaf de jaren 70 waarin de handel tot bloei kwam en de gemeenschap een ongekende welvaart doormaakte, totdat bloedige veten de voorspoed de kop indrukten. Het is een gewelddadige geschiedenis, waarover met opmerkelijke trots werd verteld, zegt Gallego. “De Wayúu staan doorgaans wat wantrouwend tegenover buitenstaanders. Maar aan ons, net als zij afkomstig uit het noorden van Colombia, wilden ze hun verhaal graag vertellen. De bloeiperiode bleek buiten hun eigen gemeenschap totaal niet te leven: niet in film, niet in literatuur, nergens in de nationale geschiedschrijving. Daar wilden wij verandering in brengen.”

Gallego: “Iedereen die we voor de film spraken, distantieert zich inmiddels van het geweld, maar de bonanza marimbera blijft onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de Wayúu.” Guerra: “Voor zover ik weet, zijn destijds zeker twaalf grote families in verschillende drugsoorlogen beland. Een van die oorlogen leidde tot de dood van driehonderd mensen. Nu zeiden de mensen die we spraken: we zijn liever arm dan gewelddadig.”

Wie het vertrouwen van de Wayúu wil winnen, moet zelf iets te bieden hebben, merkten Guerra en Gallego. “Zeggen dat het een vijandig volk is gaat te ver”, zegt Guerra. “Contact met buitenstaanders was er tenslotte altijd volop; vóór de handel in drugs ruilden ze bijvoorbeeld hun eigen kleurrijke geweven kleding tegen eten, drank of sigaretten. Maar naast het zakendoen hielden ze iedereen op afstand, zelfs de overheid.”

Nieuwe bonanza 

Als ze buitenstaanders toelaten, dan is het omdat ze een mogelijkheid zien om iets van hen te leren. “We merkten het zelf ook: vooral jongere Wayúu bleken erg geïnteresseerd in het maken van films, dus betrokken we ze op verschillende manieren bij de productie, voor en achter de camera.” Gallego: “Er werd op de set zelfs gezegd dat deze film even voor een nieuwe bonanza heeft gezorgd, weer een moment van welvaart.”

Naast een ontstaansgeschiedenis van de drugshandel is Pájaros de verano ook bedoeld als genrefilm: een veredelde gangsterfilm annex western die zelfbewust bijdraagt aan de mythevorming van de Wayúu. Guerra: “Vergelijk het met het alcoholverbod in de Verenigde Staten van de jaren 20: dat werd pas echt een mythe toen er talloze gangsterfilms over werden gemaakt.”

Cruciaal was in dit geval de keuze om de film op te bouwen aan de hand van traditionele muziekstukken, zogenoemde jayeechi-liederen, waarmee de Wayúu elkaar van generatie op generatie verhalen vertelden. “Die liederen zijn de literatuur van de gemeenschap”, zegt Guerra. “Een beroemd lied gaat over een man die een moord had gepleegd, maar nooit werd gepakt. Hij voelde zich zo schuldig dat hij er een lied over maakte. Dat werd door een steeds grotere groep mensen gezongen, tot het dertig jaar later de zoon van het slachtoffer bereikte. Die wist opeens wie zijn vader had vermoord, zocht de dader op en vermoordde hém.”

Guerra, met uitgestreken gezicht: “Kun je je een krachtigere bron van mythevorming voorstellen?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.