Woensdag 26/06/2019

Boeken

Overal seks, maar waar is de bevrediging? Marokkaanse vrouwen klappen uit het bed

Beeld Mous Lamrabat

Leïla Slimani debuteerde met een roman over een seksverslaafde journaliste. In de tuin van het beest zorgde ook voor heftige reacties van Marokkaanse vrouwen. Waarna Slimani getuigenissen van het onderdrukte seksuele leven in haar geboorteland verzamelde in Seks en leugens. Beide boeken zijn nu vertaald.

De Prix Goncourt veroveren, welke Franstalige schrijver kromt er zijn rug niet voor? Slechts tien euro prijzengeld maar een spijkerharde garantie op hoge verkoopcijfers in de boekhandel. Plus een warm plekje in het pantheon van de letteren. Je zou voor minder. Toch is de internationale reikwijdte van de Goncourt het laatste decennium langzaam geslonken.

Bij de Frans-Marokkaanse Leïla Slimani (36) lag het anders. Toen ze in 2016 werd bekroond met de Goncourt voor Chanson douce, dongen talloze internationale uitgevers meteen naar haar hand. Wereldwijd raakte haar onderwerp gevoelige snaren: de ongerustheid van moeders wanneer ze hun kroost moeten uitbesteden. Op de eerste pagina’s van deze glaciale maar onthutsende roman vermoordt nounou Louise de twee kinderen van het Parijse koppel Myriam en Paul, voor wie ze zo intens zorgde. Ragfijn legde Slimani vervolgens bloot hoe het zover kon komen. Ook in de Lage Landen werd Een zachte hand – gebaseerd op de dubbele moord door een Dominicaanse au pair – een bestseller.

Logisch dat de belangstelling voor Slimani’s vorige werk oplaaide. Met haar debuut Dans le jardin de l’ogre (2014) was de uit Rabat afkomstige Parisienne ingehaald als een wild talent, onder meer door schrijver en landgenoot Tahar Ben Jelloun. Ook in dit relaas over een seksverslaafde vrouw bracht Slimani ferme krassen aan op het vernislaagje van de Parijse ‘bourgeois-bohème’. Hoe kanaliseer je onderhuidse impulsen in een gezapig burgermansbestaan met man en kind? Hoe verdrijf je de leegte met gratuite seks? Hoe kom je in het reine met die hitsige demonen in je lijf?

Verwende vrouw

“Seksualiteit en het lichaam zijn zeer belangrijke elementen bij het opbouwen van mijn personages”, vertelde Slimani onlangs in een interview met AFP. “Het lichaam zal steeds een grote plaats blijven opeisen in mijn werk. Omdat het je broos en kwetsbaar maakt en afhankelijk van je aandriften.”

Voor journaliste Adèle, hoofdpersonage van In de tuin van het beest, wordt haar destructieve sekshonger een regelrechte obsessie. Voortdurend permitteert ze zich roekeloosheden voor het bevredigen van haar libido. Adèle is gehuwd met de goedmoedige Richard, gewaardeerd gastro-enteroloog in het Georges Pompidouziekenhuis. Samen hebben ze een beminnelijk zoontje, Lucien, en wonen ze in het residentiële achttiende arrondissement.

Via voorspraak is Adèle aan de slag op de redactie van een toonaangevend politiek magazine. Maar haar artikelen fabriceert ze routineus, haar job ziet ze eerder als een springplank naar een zekere vrijheid: “Ze verdient slecht maar ze reist.” Veel liever was ze actrice geworden. “Bekeken worden is de enige ambitie die ze ooit heeft gehad.” En “ze zou het prachtig vinden als ze betaald werd voor haar talent om mannen te plezieren.”

Niettemin is de raadselachtige Adèle “een verwende vrouw, terwijl haar man met trots denkt dat ze heel onafhankelijk is.” Lange tijd heeft “de oetlul”, “de naïeve echtgenoot” niets in de gaten van haar dubbelleven. Daarin rijgt ze de onenightstands, pijpbeurten in donkere stegen en harde neukpartijen in smoezelige bedden aan elkaar. “Zin hebben is al toegeven. De dijk is doorgebroken. Waarvoor zou je je inhouden? Daar wordt het leven heus niet mooier door. Nu denkt ze als een opiumverslaafde of een kaartspeelster.”

Regelmatig roept de schriftuur van Slimani herinneringen op aan Catherine Millet en het destijds ophefmakende Het seksuele leven van Catherine M. waarin seks soms even machinaal werd bedreven.

Achilleshiel

De bleke Adèle met haar harde trekken test voortdurend uit hoever haar erotische macht reikt, Slimani beschrijft kundig hoe ze haar web van bedrog weeft. “Omdat ze voortdurend leugens gebruikt, moet haar leven tot in de puntjes georganiseerd zijn en dat neemt al haar gedachten in beslag.” Ze bezit een hele waslijst aan wisselende contacten in haar tweede ‘witte telefoon’. En steeds is er “de onstilbare begeerte”, “de onweerstaanbare drang” maar ook “de wanhoop omdat ze er niet mee kon stoppen.”

Elke situatie bekijkt Adèle met een seksueel oog. Zelfs op een etentje bij bevriende collega’s van Richard, probeert ze chirurg Xavier, echtgenoot van gastvrouw Sophie, te versieren. Een paar dagen later krijgen haar directe avances een staartje. Xavier wordt haar achilleshiel. Net als de ‘witte telefoon’ die haar zoontje onder de zetel terugvindt. Wanneer haar man een scooterongeval krijgt, raakt een en ander in een stroomversnelling. “Adèle heeft hun wereld vernietigd. Ze heeft de poten onder de meubels vandaan gezaagd, ze heeft de spiegels bekrast. Ze heeft de smaak van de dingen bedorven.” Zal een verhuis naar het platteland haar ‘genezen’ van haar begeerte? En valt er te ontsnappen aan haar gedoemdheid?

Slimani schrijft in kortaangebonden maar efficiënte hoofdstukken over een vrouw die vaak van zichzelf walgt en een diepe leegte opvult. Steeds is er die zeurende eenzaamheid, waarin ze zich door haar man en het instituut ‘huwelijk’ voelt gedropt. Toch houdt ze van Richard, ondanks de afwezigheid van intimiteit (“Hun omhelzingen missen elke vorm van subtiliteit”) en snakt ze naar een gerust geweten.

Hefboom

Van oordelen over het gedrag van Adèle en co. onthoudt Slimani zich. Wel geeft ze indicaties over de oorzaak van haar anonieme huidhonger: haar affectieloze moeder met haar redeloze jaloezie. Adèles lichaam is een onverzadigbare en verraderlijke tiran. “De mannen die ze benaderde, begeerde ze niet. Het ging haar niet om de vleselijke lusten maar om de situatie. Genomen worden. Kijken naar de grimas van mannen die klaarkomen. Vol gemaakt worden. Speeksel proeven.”

Net als in
Een zachte hand leidt Slimani ons in haar debuut met klemvaste hand naar een schrijnend einde. Alleen in een paar bruuske overgangen en stroef beschreven familietaferelen merk je dat de schrijfster nog haar pen aan het slijpen was.

Slimani woelde met In de tuin van het beest veel los. Als eerste Maghrebijnse vrouw won ze de Prix de La Mamounia, een onderscheiding voor de beste Franstalige Marokkaanse roman. De ernstige bedreigingen van fundamentalisten in haar geboorteland bleven niet uit. Een heftige erotische roman, hoe durfde ze?

Toch bleek haar debuut ook een hefboom. “Iedereen wilde weten waarom ik dit onderwerp koos en waarom ik niet over mijn religieuze of culturele identiteit schreef”, zo getuigde Slimani. Op promotietour door Marokko werd ze keer op keer aangeklampt door vrouwen die hun eigen verhaal kwijt wilden: over hun onderdrukte seksualiteit, hun frustraties en hun verlangens. Slimani besloot de gesprekken te bundelen in Seks en leugens. Het seksleven in Marokko.

Vernederingen

Seks en leugens is een middelvinger naar een moslimsamenleving die gegijzeld wordt door religieuze leiders en het patriarchaat. En dus gedomineerd door hypocrisie als het op seks aankomt, zo poneert Slimani. Ze treedt de Algerijnse auteur Kamel Daoud bij, wanneer die stelt dat deze frustraties leiden tot gewelddadige uitbarstingen tegen vrouwen. In Marokko heerst nog steeds de mythe van het maagdendom bij jonge meisjes, maar tegelijkertijd hijst het land zich naar de vijfde plaats qua grootverbruik van internetporno. Abortus is er illegaal en homoseksuelen leven er in voortdurende angst en vernedering. Op overspel staat een potentiële gevangenisstraf van twee jaar.

In de verzamelde getuigenissen – soms anoniem – praten vrouwen over de schizofrene seksualiteit en “seksuele ellende” als verlengstuk van de sociale ellende: “Voor vrouwen is volwassen worden een parcours dat bezaaid is met vernederingen”, getuigt bijvoorbeeld Soraya. Ze citeert de Turkse auteur Livaneli: “In het hele Middellandse Zeegebied bevindt het begrip eer zich tussen de benen van de vrouw.” Cynisch klinkt het: “Een nogal zware last voor de helft van de bevolking.”

Clandestiene maagdenvliesherstellers doen gouden zaken in Marokko. Bovendien wachten steeds minder Marokkanen het huwelijk af om seks te bedrijven. Toch verroert de wetgever geen vin over de veranderende zeden. De gevolgen blijven niet uit: “Voor wie leeft of is opgegroeid in een samenleving waarin geen seksuele vrijheid bestaat, wordt seks een voortdurende obsessie”, aldus Slimani.

Stompzinnigheid

Een sociologische studie of een scherp journalistiek onderzoek is Seks en leugens niet. Slimani laat zonder taboes vrouwen uit Marokko aan het woord, zoals haar grote voorbeeld Fatima Mernissi het ooit deed. Ze dragen doorsnee-Marokkaanse namen als Malika, Nour, Faty of Jamila. Vaak zijn hun getuigenissen ontluisterend en beklemmend. Dan weer ontroerend intiem of lijdzaam. “Ik besef dat het geduld van de Marokkaanse vrouwen soms grenst aan de stompzinnigheid”, stelt therapeute Rim. 

Asma Lamrabet, arts en theologe, strijdt op haar manier tegen enge interpretaties van de Koran: “Ik ben moe van alle vergelijkingen: een vrouw als sieraad, juweel of een snoepje dat moet worden ingepakt om het te beschermen tegen wellustige blikken. (..) Maar voor de Koran is de vrouw allereerst een vrij menselijk wezen, met gevoel, verstand, rede.”

Slimani ziet het als een volwaardige feministische taak om Maghrebijnse vrouwen aan te vuren het heft in handen te nemen en te breken met vermolmde regels en gebruiken. Zelfs als die revolte riskant blijkt. Al staan sommigen niet langer stil bij ‘wat men ervan zal zeggen”: “Bij gebrek aan voorbeelden zijn ze bezig zichzelf uit te vinden”.

Ze wijst op de buitengewoon inventieve manieren waarop er toch ruimte wordt gezocht voor liefde en seks. En Slimani besefte gaandeweg waarom ze in haar debuut een – weliswaar blanke – vrouw als Adèle opvoerde, een gefrustreerde jokkebrok met een dubbelleven vol hypocrisie. “Een vrouw die allerlei verboden negeert, maar geen bevrediging vindt. Op een bepaalde manier is Adèle een ietwat extreme metafoor voor de seksualiteit van jonge Marokkaanse vrouwen.”

Slimani – intussen ook benoemd tot adviseur van president Macron voor de francofonie – volgt haar eigen koers. Ook haar volgende roman zal donker zijn en handelen over “het lichaam en de wreedheid.”

Leïla Slimani, In de tuin van het beest, vertaling Gertrud Maes, Nieuw Amsterdam, 173 p., 19,99 euro

Leïla Slimani, Seks en leugens. Het seksleven in Marokko, vertaling Gertrud Maes, voorwoord Hassnae Bouazza, Nieuw Amsterdam, 159 p., 18,99 euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden