Zondag 29/03/2020

Boeken

Over zelfmoordterreur op bestelling: een terreurthriller met pretenties

Beeld RV

Britta en Babak sporen in de nieuwste roman van Juli Zeh met behulp van een algoritme mensen met suïcidale neigingen op. Ze proberen hen daarna te verpatsen aan organisaties die dringend verlegen zitten om mensen die willen sterven.

Wie de nieuwe roman van Juli Zeh begint te lezen, weet het vrijwel onmiddellijk: hier hebben we te maken met een schrijfster die er moeiteloos in slaagt, zoals het een gelauwerde bestsellerauteur nu eenmaal betaamt, om goed geobserveerde alledaagse toestanden helder en elegant onder woorden te brengen.

Zoals wanneer zij het heeft over de korte periode van onbestemd lummelen die altijd en schijnbaar onvermijdelijk volgt op het binnentreden van bezoekende vrienden in het huis van de gastheer of -vrouw: 'Ze staan in de deuropening of leunen met twee handen op de rugleuning van een stoel en lachen wat naar elkaar, tot iedereen ontspannen genoeg is om te gaan zitten.'

Ook de manier waarop zij de lezer diets maakt dat het verhaal zich niet afspeelt in de wereld van nu, maar wel, getuige de Chileense wijn uit 2020 die de bezoekers bij wijze van presentje bij zich hebben, in de nabije toekomst, is geruststellend geraffineerd, en van dien aard dat je je als lezer in de beste schrijvershanden weet.

Bedrieglijk

Dit gevoel van geruststelling en van comfort, echter, blijkt al vrij gauw nogal bedrieglijk te zijn, en dit om twee verschillende, heel uiteenlopende redenen.

Enerzijds hebben de alledaagse toestanden waarvan hierboven sprake in deze nadrukkelijk dystopische roman enkel nog schijnbaar en hooguit van verre te maken met wat wij anno nu nog altijd als 'onze wereld' ervaren. Lege harten, immers, speelt zich af in een Duitsland waar de populistische Bezorgde Burger Beweging de macht heeft, mensen zich massaal door het boerkaloze straatbeeld bewegen in T-shirts met daarop SPORT IS VOOR IEDEREEN gedrukt en Donald Trump niet enkel de oorlog in Syrië beëindigd heeft, maar ook voor vrede heeft gezorgd in Israël-Palestina.

Gevolg van dit laatste? 'Inmiddels verwachten de mensen niets meer van de politiek. Ze leven hun leven en steken hun kop in het zand, aangezien ze in een wereld waar je iemand als Trump niet domweg een hufter kunt vinden, niet weten wat ze er anders mee moeten doen.'

Het is in deze wereld, waarin elke vorm van idealisme is ontmaskerd als louter behoefte aan een vijandsbeeld, en waarin radeloze onverschilligheid het kordaat heeft overgenomen van het geloof in zoiets als democratie, dat de genaamde Britta, echtgenote en moeder van een dochter van zeven, samen met haar Iraakse collega Babak 'De Brug' leidt, een op het eerste gezicht doordeweeks psychotherapeutisch centrum ter preventie van zelfmoord dat bij nader inzien, als na een pagina of vijftig voor de lezer de aap uit de mouw komt, in contact blijkt te staan met een aantal terroristische organisaties - sommige islamitisch gekleurd, andere van milieuactivistische signatuur - die zeer goed zelfmoordenaars kunnen gebruiken.

In een leeghartige wereld als die van 2025, immers, is geen mens nog gek genoeg zichzelf op te offeren voor wat hij als 'de goede zaak' beschouwt, terwijl volgens de statistieken elk jaar nog altijd om en nabij de tienduizend Duitsers suïcide plegen. Dankzij het computeralgoritme Lassie, dat vooral op het 'dark web' actief is en door de genoemde Babak is ontwikkeld, weet De Brug deze potentiële zelfmoordenaars en dus cliënten op te sporen.

Overigens hebben Britta en Babak elkaar leren kennen toen laatstgenoemde jaren geleden op het punt stond zelf van een brug af te springen, waarna zij hem er, in een poging te helpen, al improviserend op wees dat hij 'het gevaarlijkste wapen dat er is' was. Waarom werd hij geen jihadist? 'Je bent toch zo'n soort Arabier?' Maar jihadist worden was niets voor hem. 'Misschien wil je gewoon een beetje in het rond knallen op je oude school?'

Barkruk

Ziehier de tweede - en veel jammerlijkere - reden waarom ik het niet steeds even eenvoudig vond het comfortabele gevoel van in het begin gedurende de hele roman vast te houden: Lege harten bevat passages en met name dialogen met de subtiliteit van een barkruk.

Een dystopie is natuurlijk per definitie een eerder zwaar aangezette vertelling, waarin de karikatuur in al haar vormen niet geschuwd hoeft te worden, maar als Zeh het op een bepaald moment ook allemaal niet meer lijkt te weten en begint te zwalken tussen goedkoop cynisme en slap moralisme en bovendien een aantal plotwendingen aanbrengt die toch echt vrij vergezocht zijn, kantelt het veelbelovende waarschuwboek uit het begin naar iets wat verdacht sterk lijkt op een terreurthriller met pretenties.

Juli Zeh, Lege harten, Ambo Anthos, 293 p., 21,99 euro. Vertaald uit het Duits door Annemarie Vlaming.

Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op zelfmoord1813.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234