Maandag 20/09/2021

Nieuwe reeks30 jaar 1991

‘Out of Time’ van R.E.M.: de plaat die van collegerockers supersterren maakte

Michael Stipe, frontman van R.E.M., in de vroege jaren 90.  Beeld Redferns
Michael Stipe, frontman van R.E.M., in de vroege jaren 90.Beeld Redferns

Met de release van Out of Time groeide R.E.M. uit van nerdy collegerockers tot supersterren. In 1991 veranderde die plaat niet alleen hun leven, maar ook dat van miljoenen fans. Dertig jaar later is dat nog steeds perfect te begrijpen. Out of time? Kan kloppen. But never out of style.

Toen het Britse muziekblad Q de maximumscore van vijf sterren gaf aan Green (1988) poneerden ze gelijk ook de vraag: “Is R.E.M. de beste band ter wereld?” Een positief antwoord werd op dat moment niet echt betwist in rockminnende middens. Maar toen de jaren 80 overvloeiden in de nineties brandde ineens een méér prangende vraag op de lippen: zou R.E.M. de allergrootste band ter wereld kunnen zijn? Wie het aan festivalorganisatoren in de late nineties vroeg, zag meteen het antwoord bevestigd bovenaan de affiche.

Toch voelde R.E.M. er begin de jaren 90 weinig voor om ooit nog een wereldtour te ondernemen. De burn-out van het eindeloze reizen na Green gingen ze tegen door een album te bedenken dat hen onmogelijk in staat stelde om er een stadiontour aan op te hangen. Out of Time blijft tot op vandaag dan ook een buitenissig muzikaal avontuur van de groep. En wat voor een.

Het plan lukte trouwens. In 1991, het jaar van de release, speelde de groep nog geen twintig concerten. Dat hoefde gelukkig ook niet. “De plaat zélf is voorbestemd om een poplegende te worden”, klopte Stipe zich vooraf op de borst. Het klonk vrij arrogant toen de zanger dat tijdens een interview met MTV laconiek vertelde. Volgens hem zou “Out of Time de popgeschiedenis wereldwijd herdefiniëren”. Een gedurfde stelling ook: Nirvana zou een paar maanden later immers Nevermind uitbrengen, Massive Attack bracht triphop naar de massa met Blue Lines en U2 vond zichzelf zowaar opnieuw uit met Achtung Baby. Maar ver benevens de waarheid zat Stipe toch niet met zoveel grootspraak. Het zesde album van Athens’ Finest blinkt immers niet alleen uit in classics en wereldhits, maar vooral: artistieke moed.

Apathie

“Mijn gitaar verveelt me”, verzuchtte Peter Buck vlak voor de opnames van Out of Time. Met R.E.M. had hij er net een uitputtende tour van negen maanden op zitten, en al sinds zijn jeugd priegelde hij dagelijks acht uur op zijn instrument. De remedie voor zoveel apathie? In New York tikte hij een mandoline op de kop, die de intro van ‘Losing My Religion’ onvergetelijk zou maken. Eerder had hij al eens een likje mandoline binnengesmokkeld op Green, maar nooit zo prominent. Die beslissing luidde een transformatie van R.E.M. in. Drummer Bill Berry griste de bas uit Mike Mills’ handen, en die laatste ging daarom achter de keyboards staan. Strijkers en klavecimbel zouden het melancholische ‘Half a World Away’ doen oplichten, pedal steel en troosteloze feedback vormden de ruggengraat van de ultieme break-upsong ‘Country Feedback’ en Kate Pierson van B-52’s werd ingehuurd voor ‘Shiny Happy People’ of ‘Me In Honey’. Om nog te zwijgen over de gespuwde raps(!) van KRS-One in het atypisch funky ‘Radio Song’.

This is R.E.M., but not as we know it. And we feel fine.

Out of Time

Studioplaat nummer 7 van R.E.M. Release: 12 maart 1991 (Warner Bros. Records)

109 weken onafgebroken in de albumlijst van de Verenigde Staten, 183(!) weken in de Britse charts.

• Wereldwijd 18 miljoen keer verkocht, 30 keer platinum in 9 landen.

3 Grammy Awards (1992): één voor beste alternatieve album, twee voor ‘Losing my Religion’

Time riep Out of Time uit tot een van de 100 beste albums in de hele popgeschiedenis.

Michael Stipe had een reputatie opgebouwd om zijn politieke agenda in de songteksten te smokkelen. Maar hij daagde zichzelf nu uit om onversneden liefdesliedjes te schrijven. “Ik verachtte amoureuze schmalz, dus moest ik er me zelf toch minstens één keer aan wagen”, vertelde hij in 1991. Het was een verrassende aanpak voor een alternatieve rockgroep die net voet aan de grond had gekregen in de hitlijsten. Commerciële zelfmoord, pruilden de hoogste platenpiefen van Warner dan weer unisono. Omdat er werd aangedrongen op een ‘échte hit’ schreef de groep in geen tijd het van sarcasme druipende ‘Shiny Happy People’. Een bespottelijk catchy song die tot hun eigen afgrijzen uitgroeide tot een van hun allergrootste radiohits. Het scheelde trouwens geen haar of het nummer was de theme song van Friends geworden. Om erger te vermijden, speelde R.E.M. de song naar verluidt slechts één keer live, om Saturday Night Live (en hun eigen label) een lol te doen.

Helemaal wars van politiek bleef Stipe evenwel niet met het stroopsuikerige ‘Shiny Happy People’. Toen R.E.M. begon te schrijven aan Out of Time kwamen Chinese studenten op het Tiananmenplein in opstand tegen het communistische regime. De titel haalde Stipe bij een Chinese propaganda-poster. En ook andere songs kregen een politieke echo. In Beiroet groeide ‘Losing My Religion’ na de Golfoorlog bijvoorbeeld uit tot een strijdkreet van de burgers die hun wanhoop aan buitenlandse media probeerden duidelijk te maken. Niet onterecht: “Je religie verliezen” is een southern uitdrukking die Stipe vroeger gebruikte om zijn woede of frustratie aan te geven.

R.E.M. – 'Out of Time' Beeld rv
R.E.M. – 'Out of Time'Beeld rv

‘Belong’ is dan weer een bedachtzaam parlando, waarin Michael Stipe spreekt over een jonge moeder die ’s ochtends de krant leest en bezorgd raakt over het jonge baby’tje dat ze in haar armen houdt. R.E.M. hield een vinger aan de pols met dit tijdloze album, maar even opmerkelijk zijn de talloze epigonen. Out of Time inspireerde elfendertig andere artiesten, van Kurt Cobain (“Ik wil later Michael Stipe worden”) tot een stelletje puisterige pubers in een garage te lande.

Voor hun belpopklassieker ‘Via’ jatte dEUS trouwens net zo goed een tekstregel van R.E.M. uit Out of Time. Het deel “I skipped the part about love” komt uit ‘Low’. Tom Barman: “Die zin maakte in die tijd deel uit van mijn muzikale vocabularium. Ze kwam er gewoon uit gerold. Ik heb er trouwens Michael Stipes persoonlijke toestemming voor gekregen. Achteraf, weliswaar.” Niet erg: tijd is écht van geen tel op Out of Time.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234