Maandag 23/11/2020

InterviewSteve McQueen

Oscar-winnaar Steve McQueen zet Brits-Caraïbische cultuur op de kaart in filmreeks ‘Small Axe’

'Mangrove' is het eerste deel van het vijfluik van Steve McQueens 'Small Axe'.Beeld RV

Steve McQueen, de Engelse regisseur die in 12 Years a Slave het slavernijverleden van de VS aanklaagde, brengt nu een belangrijk stukje Britse geschiedenis in beeld. Small Axe is een monumentale verzameling van vijf films over de Afro-Caraïbische gemeenschap in Londen, doorspekt met wraakroepend racisme en sfeervolle reggae.

“If you are the big tree, we are the small axe. Ready to cut you down.” Het zijn de strijdvaardige woorden van Bob Marley in ‘Small Axe’, een van de nummers op zijn legendarische Wailers-plaat Burnin’ uit 1973. Tussen grote kleppers als ‘Get Up, Stand Up’, en ‘I Shot the Sheriff’ valt deze song misschien niet zo op, maar toch putte regisseur Steve McQueen er inspiratie uit voor zijn vijfdelige filmproject. Het zinnetje weerspiegelt voor hem namelijk perfect de veerkracht en de moed van de Afro-Caraïbische gemeenschap in Londen, waarin hij zelf opgroeide.

‘Mangrove’.Beeld RV

Een groot deel van die gemeenschap kwam vlak na de Tweede Wereldoorlog in het Verenigd Koninkrijk terecht. Er was dringend nood aan arbeidskrachten, waardoor de Britse regering actief immigranten begon aan te trekken. Heel wat inwoners van Brits-West-Indië – toenmalige kolonies als Jamaica, Barbados en Trinidad en Tobago –, die vaak al onder Britse vlag hadden moeten vechten tijdens de oorlog, voelden zich aangesproken. Ze staken definitief de oceaan over, hopend op een beter leven. Zo ook de ouders van Steve McQueen, die hun zonnige thuisland Grenada verruilden voor het regenachtige Londen. Om daar allesbehalve met open armen te worden onthaald.

Waargebeurde feiten

Racisme, ongelijkheid en vooroordelen vormen de rode draad doorheen Small Axe, een verzameling van vijf films die McQueen voor de BBC maakte – “zodat mijn moeder ze zeker zou kunnen zien”, verzekert hij ons via Zoom. Vaak zijn de verhalen gebaseerd op waargebeurde feiten, maar ook McQueens eigen ervaringen met discriminatie dienden als voedingsbodem. Zo werd hij op zijn dertiende in een klas geplaatst voor kinderen die volgens de school geen academische toekomst hadden, en enkel met hun handen konden werken. Die keuze had weinig te maken met McQueens hersencapaciteit en alles met de kleur van zijn huid. Die historie schemert door in Education, de laatste film van het Small Axe-vijfluik, over een slimme twaalfjarige jongen die naar een school voor minderbegaafde kinderen wordt gestuurd.

Kenyah Sandy in ‘Education’, het laatste deel van de filmreeks.Beeld imdb

Education krijgt u pas over vijf weken te zien, maar woensdagavond gaat Small Axe op BBC First van start met Mangrove: het waargebeurde en aangrijpende verhaal van Frank Crichlow, een man uit Trinidad die in 1968 een Caraïbisch restaurant opende in Notting Hill, toen nog een smeltkroes van nationaliteiten waar zwarte migranten goedkope flatjes betrokken. In die context groeide Crichlows restaurant, The Mangrove, uit tot een soort buurthuis voor Caraïbische Britten. Tot grote ergernis van de Londense politie, die de zaak terroriseerde met gewelddadige invallen. Een protestmars richting politiekantoor in 1970 – een voorloper van de Black Lives Matter-protesten – eindigde in geweld, en negen activisten werden gearresteerd. De “Mangrove Nine” grepen hun proces aan om het debat over racisme voor het eerst in een statige rechtszaal binnen te smokkelen.

Het proces deed in 1971 veel stof opwaaien, maar verdween later weer uit het collectieve geheugen. Net zoals zovele andere gebeurtenissen uit de geschiedenis van de Afro-Caraïbische gemeenschap. Het is een van de redenen waarom McQueen aan Small Axe begon. “De West-Indische gemeenschap heeft zo’n rijke geschiedenis”, zegt actrice Sharlene Whyte, die de hoofdrol speelt in Education, “maar we geven onze verhalen vooral mondeling door, in plaats van ze neer te schrijven of op film vast te leggen. Daarom is Small Axe zo belangrijk: nu kunnen toekomstige generaties tenminste terugkijken, en onze historie op het scherm zien.”

Liefdesbrief 

Maar in dat portret van zijn gemeenschap wilde McQueen niet alleen onrecht en racisme tonen. Small Axe moest ook een liefdesbrief aan een cultuur worden. Zelfs in het woedende Mangrove neemt McQueen de tijd om nu en dan te pauzeren voor een straatfeestje. Reggae, ska en dub nemen dan de bovenhand. Lovers Rock, de tweede film uit de reeks, speelt zich zelfs grotendeels af tijdens een sfeervolle party. Opvallend, voor een regisseur die zich met meesterwerken als Shame en 12 Years a Slave vooral opwierp als de posterboy van haast ondraaglijke miserie.

“Muziek moest de brandstof van deze vijf films worden”, zegt McQueen. “Omdat muziek voor West-Indische mensen een toevluchtsoord is, een manier om mentaal gezond te blijven. West-Indische mensen leven voor het weekend, omdat ze dan alle shit die ze tijdens de week meemaken van zich af kunnen feesten. Dankzij die muziek kunnen ze eindelijk zijn wie ze willen zijn.”

Wanneer McQueen over zijn afkomst spreekt, voel je de ontroering doorheen de pixels van zijn Zoom-venster: “West-Londen was een paradijs om in op te groeien, dat heb ik pas later beseft. De West-Indische gemeenschap was zo warm en liefhebbend. Ik groeide op tussen neven, tantes, neven van neven, familie van familie... Iedereen was één. Het is om hulde te brengen aan die gemeenschap, en de offers die ze gebracht heeft, dat ik hier nu zit.”

‘Small Axe’, vanaf nu elke woensdag om 22 uur op  BBC First, met Nederlandse ondertiteling (beschikbaar voor alle Telenet-abonnees, en in het Entertainment-pakket van Proximus).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234