Maandag 22/07/2019

Theaterrecensie

Opstand tegen het einde

'Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter' van Christoph Marthaler. Beeld Walter Mair

Een van de headliners van het Duitse theaterfestival de Ruhrtriennale is Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter van Christophe Marthaler. Wij gingen kijken en keerden sprakeloos terug.

Toen Christophe Marthaler (1951) eerder dit jaar de prestigieuze Ibsenprijs mocht ontvangen (in theaterland zowat het equivalent van de Nobelprijs), wond de jury er geen doekjes om. "Hij is een van de allergrootsten in de geschiedenis van het Europese theater", klonk het jubelend. Jury's hebben er doorgaans een hang naar te grossieren in grootspraak, maar in Marthalers geval zijn de superlatieven op hun plaats. Al enkele decennia onderscheidt de Zwitserse regisseur zich met zijn hoogst unieke vorm van melancholisch en tegelijk geestig muziektheater.

In 1993 brak Marthaler door aan de Berlijnse Volksbühne met de cultvoorstelling (even diep ademhalen) Murx den Europäer! Murx Ihn! Murx Ihn! Murx Ihn! Murx Ihn ab! Het werd de aanzet van een rijkgevuld oeuvre, voortgestuwd door avant-gardistische impulsen maar getemperd door een hang naar contemplatie, traagheid en poëzie.

De voorstelling Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter (vrij vertaald: bekende gevoelens, gemengde gezichten) maakte hij in 2016 toen hij afscheid nam van de Volksbühne. De scène is ingericht als een indrukwekkende maar ietwat aftandse museumzaal. Op de vergeelde muren zijn nog de sporen zichtbaar van de schilderijen die er hingen, de gehavende parketvloer verraadt waar ooit de vitrinekasten stonden. Koud, stoffig licht valt door hoge dakramen naar binnen.

De komende twee uur zal er een expositie worden opgebouwd van wel zeer bijzondere werken. Een voor een worden ze door de suppoost naar binnengerold, verpakt in bubbeltjesplastic en opgeborgen in grote houten kisten: het iconische acteursensemble waar Marthaler sinds jaar en dag mee samenwerkt.

Relikwieën

Voorzichtig worden ze uit de kisten geholpen, uit de folie gewikkeld en als kostbare sculpturen tentoongesteld. Maar het duurt niet lang voor de suppoost de controle over zijn kunstwerken verliest en de bende in opstand komt. Ze verlaten hun sokkels, dwalen verweesd over de scène, zingen een lied, maken een danspas of reciteren lukraak een paar zinnen. Hakkelend, strompelend, verdwaald. Ze hebben hun beste tijd gehad maar zijn nog lang niet klaar voor het einde. Er zit nog leven in hun stramme botten. Er moet nog iets getoond worden, iets bewezen. De goesting om te spelen is nog niet uitgedoofd.

Er moet nog iets getoond worden, iets bewezen. Beeld Walter Mair

De figuren zijn eenzelvig, ze komen niet met elkaar in contact maar verliezen zich in wat overblijft na een leven gewijd aan acteren: een houterig maniërisme en half vergeten tekstflarden. Het is pijnlijk maar sereen, teder en bij momenten waanzinnig grappig. Het mooist zijn de momenten waarop er gezongen wordt en vanuit het niets prachtige, complexe samenzangen opstijgen. Dan ontstaat er plots een eenheid tussen de figuren. Ieder onderscheid vervaagt en de tijd wordt overwonnen. Je herkent Bach, Händel, Schubert, Satie en Schönberg. Af en toe waait er een flard Shakespeare, Tsjechov of Nietzsche voorbij.

Marthaler voert zijn acteurs op als stoffige relikwieën uit een vervlogen tijd. Nog eenmaal mogen ze hun oude kunstjes opvoeren, voor ze definitief worden afgevoerd. Dat klinkt zwaarmoedig, ware het niet dat Marthaler een lichtvoetige humor bewaart en, hoe tegenstrijdig het ook klinkt, een perfect bemeten dosis nonchalance.

Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter weigert zich in een hokje te laten stoppen. Is dit een liederenavond of een slapstickvertoning? Een serene meditatie of een verontwaardigd protest? Een nostalgische mijmering of een ijzingwekkend staaltje zelfspot? Burlesk realisme of ingetogen absurdisme? Zoals u merkt, een Marthaler laat zich niet eenvoudig benoemen. En net daar ligt de kracht van deze voorstelling, die op geen enkel moment eenduidig wordt maar tot het eind blijft uitdagen en verbazen.

Op 10 en 11 november in deSingel, Antwerpen. desingel.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden