Woensdag 23/10/2019

Muziek

Op ruimtereis door the United States of Amurderca: hiphipduo Shabazz Palaces ijvert voor betere wereld

Ishmael Butler (links) en Tendai Maraire van het muziekduo Shabazz Palaces. Beeld Victoria Kovios

De film Black Panther, de Basquiat-tentoonstelling in Parijs en natuurlijk de muziek van Janelle Monáe, Solange, Kid Cudi… Er is een heropleving van afrofuturisme. Ishmael Butler, frontman van het Amerikaanse hiphopduo Shabazz Palaces, belicht zijn visie op die culturele stroming anno 2019.

Planet Earth: sound of guns, anger, frustration … So we set up a colony for black people here. See what they can do on a planet all on their own, without any white people there.” Aan het woord is jazzmuzikant Sun Ra, terwijl hij op een verre planeet wandelt in Space Is the Place, zijn cultfilm uit 1974. Hoewel de stroming haar naam pas krijgt in 1994, wordt de film gezien als dé referentie op vlak van afrofuturisme: het bevragen van de raciale structuren op aarde door middel van een futuristische utopie, waarin de Afro-Amerikaanse cultuur vrij is van onderdrukking. In het geval van Sun Ra hield dat ook een verhuis naar een andere planeet in.

“Als kind hield ik van vreemde dingen”, begint Shabazz Palaces-frontman Ishmael Butler zijn verhaal, “en toen ik kennismaakte met de muziek van Sun Ra en zijn Arkestra werden hun zelfvertrouwen, hun gedurfde benadering van muziek en hun ideologie in het algemeen mijn leidraad. Vandaar ging het naar Parliament, The Last Poets… Ik kwam permanent in contact met het idee van space en blackness. Ik zag dat niet eens als sciencefiction. George Clinton en Sun Ra waren écht motherfuckers from outer space.” 

Butler is zelf een gewone sterveling, maar zijn muziek en boodschap zijn daarom niet minder krachtig. Net als andere artiesten die het label afrofuturisme opgespeld krijgen, geeft hij gehoor aan een pijnlijke realiteit: voor zwarten in de VS voelt het veelal alsof ze van een andere planeet komen. En hoewel de ruimte steeds aanwezig was in de muziek van Shabazz Palaces, ging het duo op zijn laatste twee albums, Quazarz vs. The Jealous Machines en Quazarz: Born on a Gangster Star, nog een stap verder door de introductie van Quazarz, een bezoeker uit de ruimte die kennismaakt met onze muziek, kunst en cultuur.

Mens en technologie

“Eigenlijk noem ik onze muziek zelf nooit afrofuturistisch”, bekent Butler. “Ik snap vanwaar de indeling komt, maar ‘futurisme’ impliceert een visie op de toekomst, terwijl ik het vooral over de huidige tijden heb. De toekomst is daaraan verbonden, maar het verleden ook. De wereld waarin Quazarz terechtkomt, is in feite meer alternatieve realiteit dan toekomst.” 

In die realiteit volg je de alien op zijn tocht doorheen the United States of Amurderca, en je hoort hoe hij kijkt naar de relatie tussen mens en technologie. “We staan te weinig stil bij de aanhankelijkheid die we hebben met onze smartphones, tablets en laptops”, zegt Butler. “We voeden ze, beschermen ze en denken er constant aan. We denken dat wij de controle hebben, maar eigenlijk controleren zij, en de bedrijven erachter, ons.” 

Butler spaart ook zijn eigen wereld niet. 
“Amerika bevindt zich in een identiteitscrisis”, fulmineert hij. “Politiek is schijnbaar entertainment geworden en dat laat zich voelen op vele andere vlakken. Alles is een grote jacht op geld, macht, roem. Al dan niet onder impuls van sociale media. En ja, dat merk je ook in hiphop. Ik stel de oprechtheid van heel wat rappers in twijfel.”

Shabazz Palaces. Beeld Victoria Kovios

Uiteraard wordt alles op de albums van Shabazz Palaces verteld vanuit een Afro-Amerikaans standpunt. De asociale maatschappij wordt niet enkel door ‘the jealous machines’ in stand gehouden (of hoe het duo de toestellen noemt die ons aan sociale media verslaafd maken). Politiegeweld, onderdrukking en racisme zijn ook thema’s die de revue passeren. Toch zit er altijd een zekere ambiguïteit in de teksten van Butler, de boodschap is voor interpretatie vatbaar. 

“Mijn perspectief is maar een deel van de waarheid”, verduidelijkt de rapper. “Ik zie meer waarde in het stimuleren van de gedachtegang van anderen dan in het opdringen van een persoonlijke visie. En niettegenstaande het zo lijkt, maken we eigenlijk geen conceptplaten. Doorheen het proces ontstond er eerder toevallig een soort rode draad.” 

Marvel-utopie

Janelle Monáe – uitgesproken afrofuturist – kaart gelijkaardige thema’s eveneens aan in haar muziek. Haar alien alter ego, Cindi Mayweather, werpt zich in de stijl van Sun Ra en George Clinton op als bevrijder van de onderdrukten. Dat doet Butler bewust niet met Quazarz. “Ik heb de ideologie van Sun Ra altijd gezien als een van bewustmaking. Die afgelegen planeet was een utopie, geen constructieve oplossing. Hij bereikte er wel zijn hoofddoel mee: mensen laten nadenken over wat er hier fout loopt en waarom er nood zou zijn aan zo’n safe space. Dat probeer ik ook te doen.”

Black Panther, de Marvel-film waarin de superhelden allemaal van Afrikaanse afkomst zijn, gaat wél voort op het idee van een geslaagde utopische safe space voor zwarten. Maar Butler vindt hem maar middelmatig. “Het is natuurlijk leuk dat er eindelijk plaats is voor zwarte superhelden, maar ik vind niet dat dat wijst op vooruitgang. Het zou te simpel zijn om met een superheldenfilm genoegen te nemen. We leven niet in die Marvel-utopie, en in deze wereld moet er nog veel veranderen.” 

Shabazz Palaces zal nooit de makkelijkste weg kiezen om op de barricades te gaan staan, maar met hun gelaagde mix van freejazz, psychedelica, traditionele Afrikaanse muziek en hiphop leveren ze wel food for the mind, body and soul, en die moet niet onder doen voor de kosmische mystiek van de pioniers van het afrofuturisme.

Shabazz Palaces speelt op 3/2 in Cactus Club, Brugge. cactusmusic.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234