Woensdag 15/07/2020

ExpoSchilderkunst

Oostendse expo belicht een andere kant van Permeke

Beeld Steven Decroos

Boeren met handen als kolenschoppen en tien tinten aarde: een klassieke Permeke herken je van mijlenver. Maar de kunstenaar toverde ook kleurrijke zeezichten en vierkante vissers uit zijn penseel. Die zijn samengebracht in Oostende, de stad waar hij ze ooit schilderde.

Net als James Ensor en Léon Spilliaert maakte ook Constant Permeke (1886-1952) furore in Oostende. De expo Over Permeke. Met de klankkleur van een basviool zoomt in op de band die hij had met de stad. Een heel pak Oostendse Permekes kwamen in privécollecties terecht. Vandaag vormen ze het leeuwendeel van een knap in elkaar gepuzzelde tentoonstelling.

Covid-19 dwong de organisatie tot creatieve invullingen. Via een erfgoedapp daagt acteur Jan Decleir als Permeke het jonge publiek uit om poses na te bootsen of schetsen te maken. Voor volwassenen vervangt de app een audiogids.

Vuurtorenwijk

Permeke was geen geboren Oostendenaar. Hij vertoefde zijn eerste levensjaren op een woonboot op de Schelde. Op zijn vijfde verhuisde de familie Permeke naar de kuststad, waar hij voornamelijk verbleef tot aan de Eerste Wereldoorlog. Na een ballingschap in Engeland tijdens de oorlog keerde Permeke terug naar Oostende en beleefde er een van zijn succesvolste decennia als kunstenaar, tot hij in 1929 naar Jabbeke verhuisde.

Hij deelde er samen met Gust De Smet een atelier in de arme vuurtorenwijk. De visserswijk was enkel per overzetboot bereikbaar. In 1921 bracht hij de krachtinspanning van de ‘jolleman’ of roeier in beeld. Hij deed dat in close-ups waardoor je als toeschouwer het gevoel krijgt zelf op die glibberige boot te zitten, een trucje dat hij wel vaker toepaste.

Permeke kende de zee van binnenuit, want hij trok met de vissers mee. Zijn robuuste zeezichten vormen een contrast met het werk van Spilliaert en Ensor, die het water bekeken vanaf de dijk.

Beeld Constant Permeke

Kruisbestuivingen

Zijn door de oorlog gewond geraakte been weerhield hem ervan om luchtige impressies te schilderen. Permeke omarmde de tragiek van Oostende. Als een spons nam hij de stad in zich op en eenmaal in zijn atelier wrong hij die indrukken in vaak grove lijnen uit op papier of doek. Hij fungeerde als een klankkast en dat onderstreept ook de titel van de tentoonstelling Met de klankkleur van een basviool, naar een poëtisch essay over Permeke van kunstcriticus Karel van de Woestijne.

De expo toont de kunstenaar in al zijn Oostendse facetten. Zijn vroege jaren worden uitgelicht, net als de invloed op zijn werk van vrienden en collega’s Léon Spilliaert, Albert Servaes, Gust De Smet, Frits Van den Berghe en beeldhouwer Oscar Jespers. Je ziet overal kruisbestuivingen terugkomen tussen de verschillende kunstenaars. Dat gaat van details, zoals de vorm van de ogen van enkele figuren, tot het gebruik van kleur en licht. 

Venetië

Ten slotte zoomt de tentoonstelling in op Permekes succesvolle jaren na de Eerste Wereldoorlog. Het toont aan hoe belangrijk de stad is geweest voor de kunstenaar. “Rond 1920 wordt het hoogtepunt van zijn carrière hier gebouwd”, stelt curator Els Vermeersch. “De jaren die volgen, behoren tot zijn succesvolste, met een grote solotentoonstelling in Brussel en enkele deelnames aan de Biënnale van Venetië.”

Beelden van fotograaf Maurice Antony, ook een neef van Permeke, leren de mens achter de kunstenaar kennen. “Als je zijn tekeningen bekijkt, zou je denken dat Permeke een introvert, moedeloos persoon was. Maar dat klopt natuurlijk niet. Hij was een goedlachse familieman, iemand die zich maar al te graag onder het volk mengde.”

Over Permeke. Met de klankkleur van een basviool loopt tot 8/11 in de Venetiaanse Gaanderijen, Oostende. Vooraf reserveren is verplicht.

Beeld Constant Permeke
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234