Dinsdag 24/11/2020

InterviewMatthew McConaughey

Ook u kunt baat hebben bij de levenslessen van Matthew McConaughey, zegt Matthew McConaughey

Matthew McConaughey (50) schreef een autobiografie.Beeld NYT

In zijn deze week te verschijnen autobiografie Greenlights blikt Matthew McConaughey (50) terug op zijn leven en werk. De ster van Dazed and Confused en Dallas Buyers Club deelt er zijn lessen van een leven dat uiteindelijk toch nog goed uitdraaide.

Verbaast het u dat Matthew McConaughey dertig jaar geleden, nog voor hij zijn opwachting op het scherm maakte in Dazed and Confused, een gedicht schreef waarin hij zwoer dat hij een schrijver zou worden? In een van de verzen klinkt het zo: I think I’ll write a book / A word about my life / I wonder who would give a damn / about the pleasures and the strife.

Dat was in 1989, toen hij nog niet wist wat het leven voor hem in petto had – de acteeronderscheidingen, de vrouw en de kinderen die hij zou krijgen, de verfrissende drama’s en banale romcoms waarin hij zou spelen. Maar hij wist zeker dat hij een leven zou leiden dat het waard was gedocumenteerd te worden.

Het gedicht, weergegeven in het wat obscure handschrift van de auteur, staat in het begin van de autobiografie van McConaughey die dinsdag uitkomt. Greenlights neemt de lezer mee langs diverse levensepisodes van de Amerikaanse acteur, gaande van zijn jeugdjaren in een stormachtig Texaans gezin tot zijn knalprestaties als de robuuste en serene ster van producties zoals Magic Mike, True Detective en Dallas Buyers Club.

'Dallas Buyers Club'.Beeld rv

Amateurwijsheid

McConaughey, die op 4 november 51 wordt, dist dat soort persoonlijke dingen graag op. Niet zozeer omdat hij ze cool vindt klinken, wel omdat hij gelooft dat ze staan voor bepaalde universele en aanleerbare wijsheden. Greenlights zit dan ook vol amateurwijsheid die McConaughey overgehouden heeft aan zijn werk, zijn reizen, en die keer toen hij gearresteerd werd omdat hij naakt bongo aan het spelen was. Hij staaft zijn herinneringen met vondsten en boutades die hij in de loop van tientallen jaren verzamelde in persoonlijke dagboeken en nog altijd heel natuurlijk klinken uit zijn mond.

Het is een boek dat zichzelf en zijn raison d’être voortdurend tegen het licht houdt, een beetje zoals de auteur zelf. McConaughey geeft toe dat hij tegelijk gretig en behoedzaam aan het project begon, en dat hij met behulp van zijn beroemdheid de kans wilde grijpen om zijn eigen, idiosyncratische verhaal te vertellen.

“Ik krijg wat ik van waarde kan inbrengen als Matthew McConaughey, hoe je me ook ziet”, zegt hij in een Zoom-gesprek een maand geleden. Hij zit in een ruimte in zijn huis in Austin, Texas, de haren achterover gekamd, zijn flanellen hemd half dichtgeknoopt, een bril met hoornen montuur op de neus.

“Als het een rechttoe rechtaan autobiografie is, dan kun je als uitgever wat boeken verkopen.” Wat hij hoopte te maken, zegt hij, was een gedenkschrift waarin “de woorden op de pagina het evengoed waard zijn gedeeld te worden als de auteur anoniem was, maar dat het tezelfdertijd een boek zou zijn dat alleen McConaughey geschreven kon hebben”.

Zoals we hem uit de bol hebben zien gaan bij worstelmatchen en wat later zien doceren in reclame voor luxeauto’s, pendelt McConaughey ook nu tussen ongeremd en zelfbewust. Hij vindt het geen probleem over zichzelf in de derde persoon te praten en ontkent dat professioneel succes vanzelf is gekomen. Hij vertelt dat sommige mensen denken: ‘McConaughey krijgt het allemaal in de schoot geworpen, die gast stoot nergens tegenaan, hij wordt niet omvergereden als hij de straat oversteekt.’ Hij zegt dat hij Greenlights gedeeltelijk schreef om die perceptie te corrigeren, om te tonen hoeveel moeite het heeft gekost om te geraken waar hij nu is.

‘True Detective’.Beeld Skip Bolen

Meer dan de naam op de cover

McConaughey wil dat de lezer verder kijkt dan de naam die in vette letters op de cover staat en focust op de fundamentele boodschap. Niemand ontsnapt aan beproevingen, zegt hij, maar hij kan wel lessen delen “die mij hielpen om sneller en op de best mogelijke manier momenten door te komen die voor mezelf moeilijk waren”.

Zijn overtuigingen vastleggen en op papier zetten was slechts één test. De volgende uitdaging komt als McConaughey zijn Greenlights loslaat in een wereld die alsmaar onstabieler en afkeriger van waardensystemen aanvoelt. Een wereld ook waarin miljoenen Amerikanen, hij en zijn familie al paar maanden lang proberen “Covid-19 de loef af te steken”, zoals hij het zelf zegt. “Ik ben nog voortdurend mijn filosofieën aan het testen en updaten, bijna dagelijks”, zegt hij. “Er zijn er veel die beter kunnen.”

McConaughey vertelt dat zijn jeugd beheerst werd door zijn vader Jim, een voormalige professionele football-speler die verkoper van olieleidingen werd, drie keer trouwde en twee keer scheidde van de moeder van de auteur, Kay. In het eerste hoofdstuk van het boek wordt een tafereel uit 1974 beschreven waarin McConaughey getuige is van een hevige ruzie tussen zijn ouders – zijn moeder die de neus van zijn vader breekt met een telefoon terwijl die laatste met een ketchupfles zwaait – en die ermee eindigt dat ze seks hebben op de keukenvloer.

Het klinkt rauw. Maar zoals McConaughey vertelt: “Het is de werkelijkheid, en er zit menselijkheid in die werkelijkheid.” Jim was hard voor zijn zonen. Maar de acteur, de jongste van drie broers, zegt: “Ik zou geen mep op mijn achterste willen inwisselen voor de waarden die in me ingebakken zitten.” Als hij nadenkt over zijn ouders, zegt hij, “dan was de liefde echt. De passie was echt.” Een paar dagen nadat McConaughey startte met de opnamen van Dazed and Confused (1993) overleed Jim aan een hartaanval tijdens het vrijen met Kay.

Voortdurend in voorbereiding

Matthew McConaughey vertelt hoe hij zijn doorbraakrol als de aardige slijmbal Wooderson in Dazed and Confused in de wacht sleepte door in een café in Austin op de castingverantwoordelijke af te stappen en hem te verleiden tot een auditie. Een paar jaar later zette de nog niet gelanceerde acteur een succesvolle campagne op om regisseur Joel Schumacher te overtuigen hem de hoofdrol te geven in A Time to Kill.

Voor McConaughey leveren zulke verhalen het bewijs dat hij er geen genoegen mee neemt het leven te ondergaan. “Het is altijd duidelijk voor me geweest dat ik geen laisser-fairehouding heb”, zegt hij. “Het is een manier van zijn waaraan ik constant, elke dag, werk, en dat kost me behoorlijk wat moeite.” Collega’s die al lang met hem samenwerken, zeggen dat het nog meer is dan dat: McConaughey mag dan een wat nonchalant imago hebben, zij zien vooral iemand die zich voortdurend voorbereidt op opportuniteiten en daar actief naartoe werkt.

Zijn vriend Richard Linklater, die hem regisseerde in verscheidene films, waaronder Dazed and Confused, legt uit: “De mensen onderschatten hoe uiterst doelgericht het is wat Matthew doet. Hij is heel goed in het gaan van A naar B naar C. Hij heeft een plan, en hij is moedig en arrogant genoeg om het uit te voeren.” De clou van het verhaal over de auditie voor Dazed and Confused is niet dat McConaughey gewoon op het juiste moment op de juiste plaats was, zegt Linklater. “Hij werd niet ontdekt in een café, hij stapte op de man af van wie hij wist dat die de casting deed. Matthew denkt altijd aan de lange termijn.”

Met Kate Hudson in de ietwat dwaze romcom 'Fool's Gold'.Beeld rv

Veel douches, zelden alleen

In Greenlights vertelt McConaughey achtergrondverhalen bij sommige van zijn bekendste rollen, maar hij serveert geen inventaris van zijn hele carrière, film per film. Ook deelt hij geen smeuïge details over zijn persoonlijk leven toen hij nog single was, op één alinea na. Daarin schrijft hij: “Ik droeg lederen broeken. Ik reed met een Thunderbird. Ik nam veel douches overdag, zelden alleen. Ik participeerde.”

McConaughey beseft dat zulke verhalen de krenten in de pap van celebritybiografieën zijn. Hij wilde ze niet opnemen, want “dat zou getuigen van slechte smaak en slechte manieren. Daarom hebben slaapkamers deuren”.

Toch vertelt hij zonder aarzelen twee verhalen waarin hij wakker wordt na een natte droom – u leest dat correct – en zich in het ene geval “op mijn rug zag meestromen in de Amazone”, omringd door de jungle, en in het andere geval “mannen van Afrikaanse stammen schouder aan schouder op een richel links van me zag staan”. Hij interpreteerde die visioenen als een verwerking in zijn onderbewustzijn van een reis naar Peru, waar hij de Amazone verkende, en een reis naar Mali, waar hij sparde met een lokale worstelkampioen.

Passages zoals deze werpen een licht op de transcendentale kant van de auteur. Hij is een praktiserend methodistische protestant, maar omschrijft zichzelf ook als een “optimistische mysticus”, die zijn persoonlijke wijzerplaat constant verfijnt om boodschappen vanuit te ruimte te ontvangen.

Die benadering van het bestaan doet McConaughey jagen op wat hij ‘groene lichten’ – greenlights, in één woord – noemt, die betekenen dat je door mag. Het vergt kunde en inzicht om ze te herkennen, volgens hem. Besluiten dat in het leven alles om geluk draait, zegt hij, is je overgeven aan fatalisme. “Stop ermee jezelf vrij te pleiten, McConaughey. Als dat klopt, rij dan maar door elk rood licht. Jij hebt je handen aan het stuur. Jij maakt de keuzes. Die doen ertoe.”

Schrijven in de woestijn

Greenlights schrijven liep niet altijd over rozen. Uitgeverij Crown had McConaughey al in 2015 op de radar staan, toen de acteur een hit op sociale media was vanwege een speech aan de University of Houston opgebouwd rond zijn aforismen (‘Laat geen kruimels achter’, ‘Ontleed je successen’, ‘Een dak is iets dat de mens maakt’).

Het voorstel dat McConaughey later bezorgde aan verscheidene uitgeverijen “bevatte minder verhaal en meer lessen en filosofie”, aldus Gillian Blake, hoofdredacteur van Crown. Maar in verdere gesprekken was er weinig nodig om McConaughey ervan te overtuigen een retrospectieve lens op zichzelf te richten, zegt ze. “We hadden een paar lange vergaderingen, waar je hem een vraag stelde en hij antwoordde: ‘Oh ja, daar heb ik een verhaal over.’ En dan ging hij naar huis om het op te schrijven.”

McConaughey zegt dat hij zich al voorbereid had op het schrijfproces door de dagboeken te herlezen die hij als kind bijhield. Hij werkte niet samen met een coauteur voor Greenlights, maar kreeg wel enige broodnodige motivatie van zijn vrouw Camila Alves McConaughey. “Ineens maakte mijn vrouw me duidelijk: ‘Maak dat je in je auto zit, voorzie genoeg voedsel, water en tequila en kom niet terug voor je iets hebt’”, herinnert hij zich. “Dus belde ik een vriend met een chalet en trok ik me terug in de woestijn.”

Met zijn vrouw Camila Alves in 2016.Beeld EPA

Covidtijden

In deze covidtijden leiden McConaughey, zijn vrouw en hun drie kinderen een afgezonderd leven. De acteur zegt dat hij een toegewijd mondmaskerdrager en social distancer is, maar is bezorgd dat de heropening van de scholen en de sportactiviteiten leidt tot een stijging van het aantal besmettingen. “Dit zou weleens kunnen mislopen”, zegt hij.

Het is zowel een gunstige als een vreselijke periode om een boek te promoten dat uitlegt hoe de ervaringen van een Hollywoodster ook jouw leven kunnen verbeteren. En hoewel McConaughey het zo organiseert dat hij een paar weken virtuele promotie kan maken, toch is hij vooral begaan met het welzijn van zijn gezin en zijn eigen mentale gezondheid.

Soms gaat hij die existentiële malaise te lijf met humor. “Iedereen is een beetje zuur, en we hebben het dan niet over zomaar een ingemaakt augurkje”, zegt hij. “We hebben het hier over zo’n dikke two-pounderhamburger met pickles die je krijgt in een wegrestaurant.” Waarna hij de situatie abrupt met ernstiger bewoordingen omschrijft: “We keren terug naar de meest barbaarse versie van onszelf.”

Maar, om een adagium te gebruiken dat van McConaughey zelf zou kunnen komen: met zijn boek probeert hij een kaars aan te steken in de duisternis en een beetje optimisme te brengen in moeilijke tijden. “Zou dit een topjaar kunnen worden waarin dingen op gang komen?”, vraagt hij. “Waarin we gezuiverd worden? Een beetje evolutie zou fijn zijn.”

© The New York Times

Zijn autobiografie, 'Greenlights'.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234