Dinsdag 06/12/2022

AchtergrondStrips

Ook Marvel-comics zijn wereldliteratuur, vindt de deftige Britse uitgever Penguin Classics

null Beeld DM
Beeld DM

Ook strips horen thuis in de wereldliteratuur, vindt de Britse uitgeverij Penguin, die een aantal Marvel-helden opneemt in haar serie klassiekers. Al lezend ontdek je dat de invloed van Captain America & co. op de Amerikaanse cultuur niet te overschatten is.

Rob van Scheers

Veel deftiger wordt het niet. De Britse reeks Penguin Classics – waarmee uitgeverij Penguin zich sinds 1946 ten doel stelt om alle grote namen uit de wereldliteratuur te vangen, en al meer dan tweeduizend klassiekers opnieuw heeft uitgebracht – maakte het kortgeleden officieel: ook strips kunnen wereldliteratuur zijn. Fans overal halen opgelucht adem. Zie je wel! Decennialang verbannen van de leeslijsten op de middelbare school, en nu erkent Penguin de waarde ervan.

Niet zomaar een loze kreet. Drie prachtige uitgaven – hardcover; goud op snee; kloek formaat; kleurendruk; circa 375 pagina’s per deel – vormen deze nieuwe lijn, waarvan nog meer delen zullen verschijnen. De inzet is om ons naar strips te leren kijken als cultureel erfgoed. En dat is opvallend in een tijd dat filmregisseurs van naam als Martin Scorsese, Jane Campion en Ridley Scott hebben aangegeven nu wel klaar te zijn met het superheldengenre, omdat het ‘geen cinema’ is, en ze ‘erbij in slaap vallen’.

Spider-Man bij Penguin Classics. Beeld Studio V
Spider-Man bij Penguin Classics.Beeld Studio V

Lees het voorwoord van Penguin-redacteur Ben Saunders, hoogleraar populaire cultuur aan de universiteit van Oregon, er maar op na: “Het is onmogelijk om je de Amerikaanse popcultuur voor te stellen zonder Marvel Comics. Marvel heeft grensverleggende beeldverhalen uitgebracht die beklijven op meerdere niveaus. Als verkenningstochten naar de relatie tussen macht en verantwoordelijkheid; als metaforen over fluïde personages en anders-zijn; als meditaties over de groeipijnen van adolescenten en de ontwikkeling naar een eigen identiteit; als een onderzoek naar de betekenis en de grens van patriottisme; als een ironische nevenschikking van het kosmische en het alledaagse en als bron van begrip over politieke en sociale geschiedenis. Daarmee werd Marvel een tijdloos watermerk binnen de traditie van het Amerikaanse stripverhaal.”

Nogal een academische mond vol, ja. Maar geen paniek. Gewoon ervan genieten mag natuurlijk ook. Andere voorlopige conclusie: het sterkste aan de reeks is dat ze de oorsprong laat zien van al die langlopende series, de zogeheten Golden Age van Marvel. We treffen in deze collectie alvast de volgende delen aan:

null Beeld Studio V
Beeld Studio V

Captain America, in 1941 bedacht door de tekenaars Joe Simon en Jack Kirby; The Amazing Spider-Man, in 1962 gecreëerd door Stan Lee (scenario) en Steve Ditko (tekeningen); Black Panther, verschenen in 1966, geschapen door Stan Lee en tekenaar Jack Kirby.

Om het academische gehalte op te schroeven zijn de boeken verrijkt met annotaties en verhelderende essays: hogere stripkunde. En wat ook leuk is: hedendaagse tekenaars en scenaristen halen herinneringen op aan hun eerste kennismaking met bovenstaande personages. Zij belichten de kant van de ontvanger, de lezer. Op die manier leren we een boel bij over die enorme Amerikaanse stripscene.

Zo noteert de Nigeriaans-Amerikaanse fantasy- en sciencefictionschrijver Nnedi Okorafor (48) over Black Panther: “Toen ik opgroeide in Cincinnati, Ohio was de stripwinkel altijd vol met witte jongens. Ik zat daar niet mee, ik groeide op in een witte buurt, maar wat mij wel stoorde was hun reactie op mij. Ze staarden mij aan, er viel een pijnlijke stilte, ik voelde me een indringer. Mijn oog gleed langs de covers van de magazines en boeken, en ik zag alleen maar witte mannen, geen zwarte mensen, geen vrouwen. Ik ben maar weer stilletjes vertrokken.”

``

Het duurde nog jaren voordat ze, veroordeeld tot een lang ziekbed, de strips van Black Panther ontdekte, met koning T’Challa en zijn geheimzinnige Afrikaanse koninkrijk Wakanda. “En zie: in 2017 werd ik door Marvel gevraagd om zelf drie afleveringen voor de Black Panther-stripreeks te schrijven. Geweldig om te doen.”

Vergelijkbare anekdotes treffen we in de overige Penguin-delen aan. De mis­si­on­state­ment van editor Ben Saunders mag dan erg ronkend zijn, al bladerend kom je erachter dat hij wel degelijk gelijk heeft.

Als het gaat over politieke en sociale geschiedenis was het natuurlijk geen toeval dat Black Panther – het personage werd geïntroduceerd voordat de gelijknamige militante beweging in oktober 1966 opgeld deed – midden jaren zestig zijn entree maakte. Tijdens de strijd voor burgerrechten was de tijd rijp voor de eerste zwarte actieheld. Aan die vondst hebben we in 2018 nog de aardigste Marvel-films in jaren te danken, met de betreurde acteur Chadwick Boseman (1976-2020) in de hoofdrol als T’Challa annex de onverslaanbare Black Panther. En wie goed oplet ziet in een Koreaans casino schepper Stan Lee (1922-2018) zijn gebruikelijke cameo in eigen werk maken, op de aftiteling vermeld als ‘dorstige gokker’.

null Beeld Studio V
Beeld Studio V

Je mag stellen: alle strips van enige importantie zijn een spiegel van hun tijd. Dat geldt net zo goed voor Captain America die het opkomend fascisme wel even een lesje zou leren. De bedenkers Joe Simon en Jack Kirby waren allebei zonen van eenvoudige Joodse immigranten, en het nieuws van wat zich in nazi-Duitsland afspeelde bereikte die groep veel eerder dan de gemiddelde Amerikaan. Die werd pas wakker na Pearl Harbor.

We schrijven maart 1941. Captain America Comics No.1, 45 Thrilling Pages. Op de cover zien we Cap – zoals hij liefkozend wordt genoemd – flink uithalen naar een in bruin uniform geklede man met een swastika op zijn arm en een lullig snorretje onder zijn neus: Adolf Hitler. Maar de details zijn een stuk subtieler. Op de grond in het nazi-hoofdkwartier liggen landkaarten van de VS, en ook zien we hoe Duitse infiltranten in New York munitiedepots opblazen. De strekking is wel duidelijk: Amerika, let op uw zaak!

Stripheld Black Panther in de Marvel-collectie van Penguin Classics. Beeld Studio V
Stripheld Black Panther in de Marvel-collectie van Penguin Classics.Beeld Studio V

Propaganda? Absoluut.

Effectief? Nou en of.

Op dat moment woedden binnen Amerikaanse gezinnen twee oorlogen. De vaders moesten in dienst, en zouden worden uitgezonden naar het front. Voor de kinderen die achterbleven was er Captain America. Hij hield de moed erin, want hij was altijd aan de winnende hand. De Amerikaanse soldaten overzee lazen de boekjes zelf trouwens ook.

En dan is er nog antiheld Peter Parker. Als zijn alter ego The Amazing Spider-Man mag hij deel III van Penguins Marvel-collectie dragen. Het bijzondere aan Spider-Man is dat het de eerste strip voor weifelende tieners was, en zo is Peter Parker ook getekend. Jeugdpuistjes, muurbloempje, onhandig met de meisjes, totdat hij zijn spinnenpak aantrekt en in zijn strijd tegen het rapaille de wereld een betere plek maakt.

Captain America vecht tegen de nazi’s.  Beeld Studio V
Captain America vecht tegen de nazi’s.Beeld Studio V

Drie keer klassiek Marvel, uitingen van wat wel de Marvel-methode wordt genoemd. Wat dat dan is? Stan Lee legde het uit op een stripconventie: “We deden het anders dan de meeste stripuitgevers. Daar schrijft een auteur het scenario, geeft het aan de tekenaar, en die maakt er een strip van. Bij ons is het een huwelijk van talent. Vooraf gaat de schrijver zitten met de tekenaar en ze brainstormen er ongeremd op los. De tekenaar maakt notities en gaat vervolgens autonoom aan het werk. Hij keert terug met zijn schetsen en de scenarist vult de dialogen in. Die methode geeft zoveel meer vrijheid. Dát is de Marvel-methode.”

En die wordt nu beloond door Penguin Classics. Bij de grote Marvel-concurrent DC Comics – die van Batman, Superman en Wonder Woman – zal dat wel wat scheve gezichten geven, maar wie weet komen zij in een later stadium ook nog aan de beurt.

Penguin Classics Marvel Collection in drie delen. Adviesprijs € 60 per deel. Ook verkrijgbaar als paperback, € 33. Beeld Studio V
Penguin Classics Marvel Collection in drie delen. Adviesprijs € 60 per deel. Ook verkrijgbaar als paperback, € 33.Beeld Studio V

Stripoorlog

In de VS hebben twee grote uitgeverijen de stripmarkt in handen. Er is DC Comics, opgericht in 1934 en tegenwoordig met Warner Bros. als eigenaar. Hoofdkwartier: Burbank, Californië. Daartegenover: Marvel Comics, opgericht in 1939 en tegenwoordig in handen van Disney. Hoofdkwartier: New York City. Samen hebben ze circa 60 procent marktaandeel, volgens de laatste cijfers Marvel 31,7 procent, en DC Comics 27,1. De opbrengst komt uit speelfilms, animatiefilms, tv-series, magazines, stripalbums, themaparken, videogames en andere parafernalia. Geschatte bedrijfswaarde: beiden zijn goed voor zo’n 5 miljard dollar.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234