Zaterdag 16/11/2019

Documentaire

Ontvoerd, gefolterd en opgeleid tot geheim agent: het verleden van mijn vader

Jorge Lübbert tijdens zijn werk als cameraman. Beeld Andres Lübbert

De zoektocht van Andrés Lübbert naar het verleden van zijn vader heeft twaalf jaar in beslag genomen. Met zijn documentaire El Color del Camaleon heeft hij dat niet enkel in beeld gebracht, maar ook zijn relatie met zijn vader verbeterd. 

“Ik wil dit graag even voorlezen voor we met het interview beginnen”, zegt Andrés Lübbert. Hij heeft me gevraagd om bij hem thuis te komen voor dit gesprek, omdat hij zich daar comfortabel genoeg voelt om dit zware verhaal te vertellen. Hij neemt een blad van de stapel papieren op zijn bureau, een klein deel slechts van wat hij in die twaalf jaar heeft vergaard. “Mijn vader schreef dit neer in therapie en het schetst heel goed wat er met hem gebeurd is.” Dit document is vertaald uit het Spaans, gedateerd: 1979.

“Ik ga in deze brief niet vertellen wat tijdens de trainingen met mij gebeurde, wat men met mij deed, of wat men mij heeft doen aanschouwen. Ik kan wel vermelden dat de mens een beest is. De training leidde tot de systematische verwijdering van al de menselijke functies van een individu en het vernietigen van zijn persoonlijkheid. Ik was getuige van beestachtige gruwelijkheden. Ik leerde verborgen gevangenissen kennen, gevangenen in staat van krankzinnigheid, onder wie ex-militairen. Mijn leven werd een hel." Wanneer Jorge Lübbert deze getuigenis in ons land aflegt, is hij pas 22 en heeft hij al een heel leven achter de rug.

Andrés krijgt altijd een krop in zijn keel als hij het leest, zegt hij. Ook als hij zijn eigen documentaire bekijkt, krijgt hij het nog moeilijk. In die documentaire El Color del Camaleon gaat hij op zoek naar het verleden van zijn vader, die onder het regime van de Chileense dictator Pinochet opgeleid werd tot geheim agent. 

Jorge Lübbert na zijn aankomst in België. Beeld Andres Lübbert

Buurman

Jorge Lübbert is net afgestudeerd als technisch tekenaar als hij via een buurman bij de geheime dienst terechtkomt. Terwijl hij de vreselijke training ondergaat, blijft hij verder werken voor de Chileense telefoonmaatschappij. Hij leert onder meer technieken om mensen af te luisteren, en daar begint het pas. 

Maar net voor zijn opleiding afgerond is, weet hij te vluchten. Eerst naar zijn broer in Oost-Berlijn, van waar hij uiteindelijk in België terechtkomt. Jorge zal dan aan de slag gaan als cameraman en zo opnieuw het gevaar opzoeken in conflictgebieden over heel de wereld. 

"Toen ik opgroeide in Leuven, dacht ik dat mijn vader een Chileense revolutionair was die in politieke ballingschap was gegaan", zegt Andrés. "Het was mijn nonkel Orlando, die me op mijn negentiende vertelde wat er echt gebeurd is. Hij heeft me enkele jaren later de verklaringen gegeven die mijn vader heeft afgelegd aan Jorge Barudy. Deze therapeut hielp Chileense vluchtelingen hier in België. Mijn vader was een van zijn eerste patiënten." 

Vluchten

Terwijl Andrés opgroeide, had hij wel gemerkt dat zijn vader anders was. Hij had last van nachtmerries, vluchtte soms in een verslaving, maar vooral in zijn werk. Pas op het moment dat Andrés de verklaringen leest, beseft hij wat voor een vreselijk geheim zijn vader al die tijd met hem heeft meegedragen. Hij confronteert zijn vader ermee in de auto, zegt hij, omdat hij daar geen kant meer op kon. "Hij raakte totaal geblokkeerd. Toen zag ik hoe diep het nog zat."

Het duurt dan nog tot 2013 vooraleer  Andrés met zijn vader naar Chili afreist om daar beelden te maken voor zijn documentaire, en om de afstand die hij altijd tussen hem en zijn vader gevoeld heeft, dicht te maken. "Ik ben een beetje bang van wat ik zal ontdekken", vertelt Andrés in documentaire. "Maar ik moet de waarheid blootleggen." 

Als de twee in Chili aankomen is het net veertig jaar geleden dat de dictatuur begonnen is. Het bewind van Pinochet, van 1973 tot 1990, steunde op de terreur van zijn geheime diensten. Chilenen werden opgepakt en gefolterd, of 'verdwenen'. De technieken om mensen te breken werden aangeleverd door de Amerikaanse CIA. 

Jorge Lübbert bij zijn moeder in Chili. Beeld Andres Lübbert

Ontvoerd

Andrés neemt zijn vader mee naar zijn familie, maar ook naar de plaatsen van de gruwel. Gebouwen waar mensen ondervraagd zijn, gefolterd met elektroshocks, gedood en opengesneden. 

Als deel van zijn opleiding is de jonge Jorge op ongeregelde tijdstippen zelf ontvoerd, kreeg hij slagen, werd hij zelf gefolterd, kreeg hij drugs toegediend en moest hij uren aan een stuk naar gewelddadige beelden kijken. Ook heeft hij dikwijls lijken van geëxecuteerden gezien. Jorge: "Dat was om je te ontmenselijken, om al je emoties uit te schakelen." 

Zijn vader heeft zelf nooit iemand gedood, heeft Andrés ontdekt. Echt sterk, vindt hij nog dat zijn vader net op tijd is weg geraakt, al liep hij daarbij wel het risico om zelf gedood te worden of dat zijn familie zou worden geëxecuteerd. "Dat vind ik misschien nog het belangrijkste aan het verhaal", zegt hij, "dat mijn vader heeft bewezen dat je tegen het systeem in opstand kan komen."

Antwoorden

Wel klapt zijn vader tijdens het filmen een aantal keer dicht. Andrés probeert steeds door te vragen, maar krijgt zelden alle antwoorden. Of hij nu het gevoel heeft dat hij alles weet? "Dat kan je nooit", zegt Andrés. "Maar onze relatie is er wel veel beter op geworden. We kunnen nu gewoon een pint gaan drinken. Voordien was dat echt niet mogelijk. Hij had dit nodig om het verhaal van zich af te schudden."

Chili heeft dit verhaal echter nog niet van zich afgeschud. In de documentaire toont Andrés  dat een aantal van de folteraars nog vrij rondlopen. Onder hen José P., een man die binnen de geheime dienst bekend stond om zijn sadisme, zo staat in de verklaring van Jorge. De buurman, die uiteindelijk een lijfwacht van Pinochet blijkt te zijn, wordt later hoofd van de Chileense commandotroepen. Beiden zijn nooit berecht. 

Andrés hoopt dat met zijn documentaire getuigen zullen opstaan. Hij trekt zelf naar Chili, wanneer zijn film daar in september uitkomt, om er lezingen te gaan geven. "Dit zal zeker inslaan als een bom", zegt Andrés. "Ik hoop met dit verhaal een dialoog open te trekken. Zo kan Chili ook genezen."

De documentairemaker Andres Lübbert. Beeld Andres Lübbert

De documentaire El Color del Camaleon gaat op 7 maart in première in verschillende Vlaamse bioscopen. Ze is ook nog te zien op de festivals Docville en Millenium. Informatie over vertoningen op https://elcolordelcamaleon.tumblr.com/screenings. Facebook: www.facebook.com/elcolordelcamaleonfilm

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234