Dinsdag 25/01/2022

NieuwsKunst

Onderzoekers leggen schets onder ‘De Nachtwacht’ bloot: ‘We hebben het ontstaan van het werk ontdekt’

De calciumkaart van ‘De Nachtwacht’ toont wat er onder de verf nog getekend was. Beeld Rijksmuseum
De calciumkaart van ‘De Nachtwacht’ toont wat er onder de verf nog getekend was.Beeld Rijksmuseum

Onder de verflagen van De Nachtwacht is een schets gevonden. Het is de opzet die Rembrandt maakte van de compositie van het beroemde schuttersstuk. De schets toont hoe hij het wereldberoemde werk opbouwde.

Redactie

Kenners vermoedden al langer dat Rembrandt de compositie eerst schetste, maar door nieuwe technieken om door de verf heen te kijken is het bestaan nu aangetoond. “We hebben het ontstaan van De Nachtwacht ontdekt”, zegt Pieter Roelofs, hoofd schilder- en beeldhouwkunst van het Rijksmuseum in Amsterdam. “Waarom is dit zo belangrijk? Het geeft ons het gevoel dat we over Rembrandts schouder meekijken. Het geeft ons voor het eerst inzicht in het maakproces.” Roelofs spreekt van “een doorbraak in het onderzoek”.

Dat onderzoek heeft ook van alles aan het licht gebracht over de conditie van het wereldberoemde schilderij. In de linkerbovenhoek blijken deformaties, namelijk rimpelingen, te zitten. Die zijn ontstaan na 2003, toen het doek werd opgehangen in de Philips-vleugel gedurende de restauratie van het hoofdgebouw.

Bezoekers bekijken de achterzijde van schilderij De Nachtwacht in het Rijksmuseum. De onderzoekers in het museum gaan de achterkant van het enorme schilderij bestuderen. Beeld ANP
Bezoekers bekijken de achterzijde van schilderij De Nachtwacht in het Rijksmuseum. De onderzoekers in het museum gaan de achterkant van het enorme schilderij bestuderen.Beeld ANP

Slijtage

Ook is vooral in de donkere gedeelten de verf aangetast door behandelingen in het verleden. De slijtage is deels oppervlakkig, maar hier en daar is de grondlaag zichtbaar en op sommige plekken is zelfs het canvas te zien. Daarnaast zijn er verkleuringen. Zo is het smalt, het blauwe pigment dat Rembrandt gebruikte, geleidelijk bruin geworden. En een oudere vernislaag is brokkelig geworden en geeft een grijze waas.

Om het schilderij op te knappen zijn er drie keuzes: niets doen, het werk structureel behandelen of kiezen voor een volledige restauratie, dat betekent de vernis verwijderen, retoucheren en opnieuw vernissen. “Vanwege de vervormingen in het doek is niets doen geen optie”, legt Roelofs uit. Daarom wordt vanaf 19 januari het doek van De Nachtwacht van zijn oude spieraam uit 1975 gehaald en opgespannen op een nieuw spieraam. “Pas als we het resultaat daarvan zien, kunnen we over de volgende stap beslissen”, zegt het hoofd schilder- en beeldhouwkunst.

‘Operatie Nachtwacht’ begon in 2019 en is het grootste onderzoek ooit naar Rembrandts meesterwerk uit 1642. De onderzoekers werken in een glazen ruimte, waardoor het publiek het proces kan meevolgen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234