Zondag 29/03/2020

Kunst

Onder de dikke lagen vernis blijkt het lam Gods ineens heel menselijke trekjes te hebben

Het lam op het altaar.Beeld Eric de Mildt

Het heeft bloed, zweet en vooral heel veel manuren gekost, maar na drie jaar minutieus restauratiewerk zijn de onderste vier panelen van het Lam Gods in hun vroegere glorie hersteld. Met veel meer detail, veel meer kleur én een lam met menselijke trekjes.

Geen gelukkiger man in Gent gisteren dan Ludo Collin. De kanunnik die de plak zwaait in de Sint-Baafskathedraal kwam superlatieven tekort om het Lam Gods nieuwe stijl te omschrijven. Liefst had hij het gerestaureerde meesterwerk nu al onder de arm genomen om het terug te brengen naar zijn kathedraal. Maar daarop is het nog een paar weken wachten. Pas eind januari komt het Lam Gods terug naar de Sint-Baafskathedraal, na meer dan drie jaar restauratiewerk.

Net als bij de buitenste panelen, die eerder al werden gerestaureerd, bleken grote stukken van het werk overschilderd te zijn. Zowat 50 procent van het schilderij werd in de loop van de zestiende eeuw geretoucheerd. Vooral het middelste paneel, waarop het lam Gods te zien is, werd amper honderd jaar nadat de gebroeders Van Eyck het schilderden grondig onder handen genomen. 

“Een modegril”, vertelt Hilde De Clercq van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) dat de restauratie in handen nam. “Het schilderij werd aangepast aan de heersende schoonheidsnormen. Blijkbaar vond men in de zestiende eeuw het kleurenpalet van de Van Eycks toch niet helemaal bij de moderne tijden passen.” Ook het lam zelf, toch het centrale figuur in het werk, moest eraan geloven. Waar de broers Van Eyck het dier een menselijke aanblik gaven, met de ogen vooraan in de kop, kreeg het lam in de zestiende eeuw een meer anatomisch correct uiterlijk. 

Panelen van het ‘Lam Gods' in de Sint-Baafskathedraal in Gent.Beeld Eric de Mildt

Een studieronde van meer dan tien maanden met allerhande hoogtechnologische apparatuur maakte duidelijk dat onder die retouches het originele schilderwerk nog terug te vinden was. Met dank aan de royale lagen vernis die in het verleden op het werk gesmeerd werden. “Die dikke vernislagen hebben ervoor gezorgd dat de originele verflaag zich niet met de latere lagen heeft vermengd", vertelt Hélène Dubois, die de restauratiewerkzaamheden coördineert. “Het was dus mogelijk die oude lagen eraf te pellen zonder het originele schilderwerk te beschadigen.” 

Fijne scalpels

Een bezigheid voor restaurateurs met engelengeduld. Gewapend met fijne scalpels en microscopen legden zij stukje bij beetje het originele schilderwerk bloot. Alleen al de kop van het lam, amper een paar vierkante centimeters, kostte de restaurateurs twee weken werk. Het resultaat is verbluffend. Details die vroeger onder een dikke laag verf verborgen zaten, komen weer aan de oppervlakte en tonen met welk geweldig oog voor detail de Van Eyck-broers het penseel hanteerden. 

De hele restauratie zal ruim 3 miljoen euro kosten.Beeld Eric de Mildt

In de harnassen van de ridders zie je het zonlicht weerspiegelen. In de fontein spatten waterdruppels op en mantels en gewaden hebben dankzij de restaurateurs plots plooien die er vroeger niet waren. Ook de stadsgezichten in de achtergrond werden zorgvuldig gereconstrueerd met de hulp van archeologen en geschiedkundigen, die de restaurateurs een beeld gaven van hoe die steden er in de vijftiende eeuw moeten hebben uitgezien. En het lam? Dat kijkt de toeschouwer vanaf het altaar doordringend aan. 

Met het afwerken van de onderste panelen zit de tweede fase van de restauratie erop. In een laatste fase komen nu de zeven bovenste panelen aan bod. Ondertussen loopt het kostenplaatje aardig op. Aanvankelijk was voor de restauratie van het hele werk een budget van 1,6 miljoen euro voorzien. Maar dat geld was na de werken aan de buitenpanelen al bijna op. De Vlaamse overheid en het fonds Baillet-Latour kwamen met extra middelen over de brug om de tweede fase van de restauratie mogelijk te maken, maar ook die middelen zijn nu dus opgebruikt. 

“De derde fase is begroot op 1,5 miljoen euro”, vertelt kanunnik Colin, die er vertrouwen in heeft dat de eerdere geldschieters ook deze keer over de brug zullen komen. “Als alles volgens plan verloopt, zou het werk tegen 2024 helemaal gerestaureerd moeten zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234