Zaterdag 25/06/2022

Literatuurprijs

Oek de Jong haalt Boekenbon Literatuurprijs binnen met roman over gehavende mannelijkheid

Oek de Jong. Beeld ANP
Oek de Jong.Beeld ANP
Dirk Leyman

Mission accomplie voor Oek de Jong. Nadat de Libris hem dit voorjaar op een haar na ontglipt is, mag de Nederlandse auteur nu smullen van revanche bij de Boekenbon Literatuurprijs, goed voor 50.000 euro. Met zijn groots opgezette roman Zwarte schuur koos de jury voor een mannelijke vaste waarde.

Hij was torenhoog favoriet. En zijn lijvige roman rolde al soepeltjes over de toonbanken, nadat hij vorig jaar in ongeveer alle eindejaarslijstjes opgedoken was. Bovendien viel er ook bij critici amper een wanklank te bespeuren. Een logische winnaar dus van de Boekenbon Literatuurprijs, die het beste Nederlandstalige literaire boek van het jaar bekroont? Oek de Jong zal het niet tegenspreken.

Tijdens een noodgedwongen bescheiden online-evenement kreeg de 68-jarige auteur zonet de lauweren toegezwaaid door juryvoorzitter Winnie Sorgdrager. Volgens haar is Zwarte schuur “een toonbeeld van de rijkdom en reikwijdte van de literaire roman”. Een boek ook dat “de lezer aan het werk zet en aanmoedigt tot interpretatie en discussie”. Dat klinkt ietwat vaag, want is dat niet het minste wat je van een bekroonde roman mag verwachten?

Maar Zwarte schuur is wel degelijk een werkstuk met een lange adem én thematische diepgang, op het lijf geschreven van jury’s die willen uitpakken. “Met zijn geconcentreerde, sterk psychologische aanpak heeft De Jong een mens en een decor neergezet die de lezer moeiteloos opeisen.” Hij doet bovendien “nadenken over de dunne lijn tussen seksualiteit en agressie, mannelijke identiteit en de al dan niet genezende kracht van kunst”.

null Beeld rv
Beeld rv

Duivels

De Jong ontbindt al zijn duivels in dit rijkgeschakeerde, vijfhonderd pagina’s tellende verhaal over de 59-jarige kunstschilder Maris Coppoolse. Coppoolse lijkt aanvankelijk zijn triomf te beleven met een overzichtsexpo in het Amsterdamse Stedelijk Museum. Maar hij raakt in het nauw, als getormenteerd man met een op springen staand huwelijk, bovendien achtervolgd door een traumatische jeugdervaring. Op zijn 14de was Coppoolse in een schuurzolder in Zeeland verantwoordelijk voor de dood van een vriendinnetje. Opmerkelijk hoe De Jong zijn hoofdpersonage laat worstelen met zijn mannelijkheid en seksuele agressie: telkens zijn eer op het spel staat, vergaloppeert hij zich in woede-uitbarstingen en razernij.

Oek de Jong, zoon van een voormalig staatssecretaris, beweegt zich al sinds de jaren 80 in de voorste linies van de Nederlandse literatuur. Met zijn coming-of-agedebuutroman Opwaaiende zomerjurken (1979) en Cirkel in het gras (1985) maakte hij furore, om dan na lange tussenpozen met steeds epischer romans te komen. De Jong weet ook wat het betekent om literaire prijzen op te halen. In 2013 verzamelde hij jubel met Pier en oceaan, toen bekroond met de Gouden Uil Literatuurprijs en de F. Bordewijkprijs.

“Ik probeer me per boek te ontwikkelen, een treetje hoger te komen”, zegt hij. “En elk boek is een uiteindelijk een afdaling in je onderbewuste, een peiling van wat er spookt en leeft in de black box”, klonk het in De Morgen. Zwarte schuur prijkte ook al op de shortlist van de Libris Literatuurprijs. Nu nam De Jong de maat van de Nederlanders Marcel Möring (Amen) en Stephan Enter (Pastorale). Ook de twee Vlaamse genomineerden Koen Sels (met de subtiele vaderroman Gloria) en Charlotte Van den Broeck (met Waagstukken de enige overgebleven vrouwelijke én non-fictieauteur) blijven met lege handen achter.

Juryvoorzitter Winnie Sorgdrager feliciteert De Jong. Beeld ANP
Juryvoorzitter Winnie Sorgdrager feliciteert De Jong.Beeld ANP

Heisa

Dat de onderscheiding nu weer naar een oudere ‘witte’ man gaat – die weliswaar reflecteert over gehavende mannelijkheid – kan mogelijk opnieuw heisa veroorzaken. Dit is immers volop literatuur van het Grote Gebaar, van klassiekere snit. Eerder was er al socialemediadeining bij vrouwelijke auteurs onder wie Manon Uphoff. Ze ergerden zich blauw omdat de shortlist bestond uit vier mannen en slechts één vrouw, nadat een overwegend mannelijke, witte jury aan het werk was gezet, met weliswaar een vrouwelijke voorzitter, Winnie Sorgdrager. Zij pareerde de kritiek op NPO Radio en zei dat er “niet gekeken [wordt] naar mannen of vrouwen of herkomst van een auteur, er wordt gekeken naar het boek”. Toch ging deze onderscheiding sinds de oprichting nog maar zes keer naar een vrouw, op een totaal van 34 winnaars.

De prijs incasseerde ook prestigedeuken door alle naamsmetamorfoses. Nu is de Nederlandse Boekenbon de sponsor, nadat BookSpot afgehaakt had. Maar de prijs had tot 2014 het meeste armslag als de AKO Literatuurprijs. Met de keuze voor publiekslieveling De Jong hoor je de boekhandel evenwel niet mopperen. De Jong volgt Wessel te Gussinklo en Sjeng Scheijen op op het rijkgevulde palmares.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234