Maandag 11/11/2019

Interview

"NTGent is aan complete reset toe"

Koen Tachelet: "Eigenlijk zou heel de artistieke en zakelijke leiding van NTG ontslag moeten nemen." Beeld Bob Van Mol

Na berichten over een diepe crisis binnen NTGent sluit het stadstheater de rangen. Eén man wil wel spreken: hoofddramaturg Koen Tachelet. "Hervorming is onmogelijk zolang mensen binnen NTG zich vastklampen aan hun machtsposities."

Wat voorafging
Het regent onheilsberichten over NTGent in de media. Eerst was er het verrassende nieuws dat artistiek leider Johan Simons (70) al aan het einde van het seizoen vertrekt. Amper een jaar nadat de Nederlandse theatermaker, die tussen 2005 en 2010 al het Gentse stadstheater leidde, met veel bombarie was teruggehaald. Daarna volgden berichten dat acteur Benny Claessens en de communicatieverantwoordelijke waren ontslagen, acteur Steven Van Watermeulen naar Toneelgroep Amsterdam verkast en toneelstudenten van het KASK hun plek opeisen in de schouwburg omdat die toe is aan verandering.

Dit interview is niet zonder risico, zegt Koen Tachelet bij aanvang. Lang niet iedereen wil dat de problemen binnen het Gentse stadstheater open en bloot worden besproken. "De rust binnen het huis is zeker nog niet weergekeerd. De toestand is onrustwekkend. Net daarom wil ik wel spreken."

De malaise begon met het onverwachte vertrek van artistiek leider Johan Simons, van wie u de rechterhand bent. Zijn eigen beslissing of toch een gedwongen vertrek?
Tachelet: "Zijn eigen beslissing. Hij zag in dat de situatie voor niemand meer houdbaar was. Dat NTG in een impasse was beland."

De verhalen over een interne machtsstrijd kloppen?
"Er was inderdaad sprake van een machtsstrijd. De problemen gaan terug tot de aanstelling van Johan. Johan vertrok in 2010 bij NTG naar de Müncher Kammerspiele in Duitsland, maar eigenlijk voelde zowel hij als de vaste spelersgroep in NTG (met onder meer acteurs als Wim Opbrouck, Els Dottermans, Frank Focketyn, Elsie de Brauw, KVDP) dat hun gezamenlijk verhaal in Gent nog niet uitverteld was. In het begin leek het dus een warm weerzien. Maar Johan was natuurlijk niet teruggekomen om over te doen als wat hij al vijf jaar bij NTGent had gedaan. En plots kwam boven dat velen binnen NTG van bij het begin hun vragen en twijfels hadden, maar die niet uitspraken."

Over welke twijfels ging het dan?
"Over zijn keuze voor romanbewerkingen op het theater en grote maatschappelijke thema's in stukken. Over zijn plannen voor een Europees platform en samenwerking met buitenlandse theaters, om andere talen en culturen binnen te halen. Een legitiem debat, maar dan moet het wel open gevoerd worden. Gebeurt dat niet, dan riskeer je de situatie waarin we ons nu bevinden: een artistieke crisis."

De ploeg morde ook omdat hij vaak afwezig was door zijn andere jobs in het buitenland.
"Zelf heb ik meteen na de aanstelling van Johan als intendant bij Schauspielhaus Bochum, gezegd dat ik het geen goed idee vond dat hij twee gezelschappen zou combineren. Johan heeft dat onderschat. Als het artistieke project bij NTG van bij het begin duidelijk is en collectief wordt gedragen, vormt dat niet zo'n groot probleem. Maar als er twijfels en onrust zijn heb je een artistiek leider ter plaatse nodig om het gesprek aan te gaan tot die duidelijkheid er is.

"Maar wat nu onderbelicht wordt is dat dit absoluut een gedeelde verantwoordelijkheid was. De zakelijke leiding en raad van bestuur wisten dat Johan tot 2017 het Rührtriënnale-festival leidt en gingen aanvankelijk akkoord dat hij vanaf 2018-'19 ook als intendant bij Schauspielhaus Bochum aan de slag zou gaan. Doen alsof het allemaal wel zal lukken terwijl voor je ogen te zien is dat het niet lukt, is een slechte aanpak. Er is te weinig tijd en ruimte gecreëerd om geschillen uit te praten en dat is heel zuur."

Speelden geldkwesties ook een rol?
"Na de recente subsidieronde (NTGent vroeg 3,56 miljoen euro, maar kreeg 2,64 miljoen euro, KVDP) bleken Johan zijn plannen om een Europees platform uit te bouwen plots niet meer haalbaar. Dat zette alles nog eens op scherp."

Extern werd Simons gezien als symbool voor de graaicultuur: de gevestigde waarde die veel jobs combineert en buitensporige lonen incasseert, terwijl veel jonge makers sukkelen.
"Dat is niet de kern van de zaak. Er zijn binnen en buiten NTG mensen die evenveel verdienen. Met graaien heeft het voor mij niets te maken. Johan is iemand die zijn positie niet misbruikt, maar juist gebruikt om ruimte te creëren voor veel anderen. Iemand die zichzelf en theater in vraag blijft stellen, die altijd opnieuw wil beginnen van een wit blad. Net daarom haalde hij nieuwe of jonge stemmen binnen als scenograaf Jozef Wouters, acteurs Benny Claessens of Risto Kübar, allemaal mensen die even radicaal zoeken naar wat theater anno 2016 moet zijn."

Benny Claessens is nu aan de deur gezet. Omdat hij de poulain van Simons is?
"Benny is niemands poulain. Hij werd wel door een deel van de acteurs binnen NTG zo bekeken. Als een beschermeling die zich zogezegd alles kon permitteren. Johan herkende in hem gewoon een gelijkgestemde sturm-und-drang, het weigeren om regels te aanvaarden.

"Maar Benny kwam in een omgeving van spelers terecht die niet dezelfde taal spraken. Mensen die zijn aanpak niet konden smaken. Zijn flamboyante karakter en hart op de tong werden door sommigen als kwetsend ervaren. En hij heeft ook mensen gekwetst, tot in de kranten toe. Dat neemt niet weg dat hij als theatermaker nooit een echte kans heeft gekregen. Zijn werk stelt moeilijke, maar fundamentele vragen.

"Doodjammer. Want het zijn net jonge, radicale stemmen waar NTG zo'n nood aan heeft. Bovendien: diegene die zwijgt en afwacht tot het fout loopt, is misschien wel even destructief als diegene die luid verkondigt dat het anders moet."

Studenten van het KASK betogen nu dat NTG dringend aan verandering toe is. Tijd voor tabula rasa?
"Eigenlijk zou heel de artistieke en zakelijke leiding van NTG ontslag moeten nemen. Of zou de schouwburg een jaar moeten sluiten om te herbronnen waar het stadstheater naartoe moet. Complete reset. Een boutade, want de boel moet natuurlijk blijven draaien.

"Er is hoe dan ook een grote bezinning en hervorming nodig. Een nieuw artistiek profiel. Daarbij moet iedereen zijn positie in vraag durven stellen. Want die hervorming kan er niet komen zolang mensen binnen het NTG zich vastklampen aan hun machtsposities omwille van de macht zelf. Als het enige doel zichzelf en de eigen posten in stand houden is, dan gaat dat ten koste van het artistieke. Daar moet ik me tegen verzetten. In de kunstensector mag niemand op zijn stoel of postje gebeiteld zitten. Het wordt tijd dat niet alleen de artistieke, maar ook de zakelijke leiding in de spiegel kijkt."

U doelt op zakelijk leider Kurt Melens en Luc Van den Bossche, voorzitter van de raad van bestuur?
"Het gaat me niet zozeer om personen, wel over het grotere plaatje."

Simons zou met Melens en Van den Bossche hebben geclasht omdat die laatsten zich te veel met het artistieke bemoeiden, zeggen bronnen binnen NTG.
"Tijdens Johan zijn eerste periode bij NTGent was er nog een strikte opdeling tussen artistiek en zakelijk leiderschap. Maar na Johans vertrek naar München en om de enorme schuldenput uit het verleden van het huis weg te kunnen werken is Kurt Melens algemeen directeur geworden. Maar nu die schuldenput is gedicht, moet een kunstenhuis weer door kunstenaars geleid worden.

"Een nieuw artistiek beleid willen met grotere risico's, maar zakelijk geen ruimte creëren om die risico's effectief te nemen, leidt tot een schijnvernieuwing. En daarom zijn ook het vertrek van Johan en Benny slechts schijnoplossingen.

"Ik vrees voor artistiek conservatisme en voor een te grote focus op rendabiliteit en management. Er moet meer gebeuren om het NTG weer op het goede spoor te krijgen. Te beginnen met een nieuw artistiek leider die niet onder, maar naast de zakelijke leiding komt te staan. Ik geloof dat de rust dan snel zal weerkeren, want bij NTGent werken fantastische, toegewijde mensen."

Een aanhoudende kritiek is het gebrek aan kleur, jong, fris bloed en diversiteit binnen het theater.
"Een terechte kritiek. Maar wel een die je niet mag projecteren op één gezelschap of huis, die geldt voor het hele landschap."

De KVS in Brussel scoorde recent met de diverse cast van Malcolm X.
"Er wordt bij NTGent ook aan gewerkt. Voor Platform gaat Johan dit seizoen nog samenwerken met Action Zoo Humain, en er is de samenwerking met Victoria Deluxe."

Volgens de commissie die jullie subsidieaanvraag beoordeelde, schieten die plannen schromelijk tekort. Mede daarom kreeg NTG slechts een matig rapport en niet de gevraagde subisidieverhoging.
"Je moet ook tijd krijgen om zo'n transformatie door te voeren. NTG had bij het zoeken naar een nieuw artistiek leider voor de radicale breuk met het verleden kunnen kiezen. Door voor Johan te kiezen wisten ze dat ze opteerden voor een langzamere weg."

Zo blijf je wel zitten met het etiket van een huis voor de blanke elite.
"Ook de elite moet nog uitgedaagd worden. Elk huis kan ook niet voor alle mensen spelen. Maar sowieso is er nood aan vers bloed. Daarom juich ik gesprekken met studenten van het KASK ook toe. Ook de raad van bestuur zou een jonger, diverser profiel moeten krijgen. De moeilijke opdracht is om een goed evenwicht te vinden tussen jong talent en ervaren acteurs en makers."

Blijft u zelf of verbindt u uw lot aan dat van Simons?
"Mijn lot is nooit aan dat van Johan verbonden. We werken gewoon al lang graag en goed samen. Tot dusver ben ik nog verbonden aan NTGent. Of dat zo blijft zal de toekomst uitwijzen. Mensen zullen altijd komen en vertrekken. Zoals ik al zei overstijgt deze kwestie het individu. Belangrijker is dat NTG nu absoluut werk maakt van een grondige hervorming. En ons afvragen: wie zijn we, en wat zouden we willen of moeten zijn?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234