Donderdag 21/11/2019

Review

Nieuwste Bart Moeyaert: een oefening in sterven

Beeld UNKNOWN

Een oefening in sterven, zo zou je Bart Moeyaerts jongste novelle De Hemel kunnen samenvatten. Ware het niet dat je daarmee onrecht doet aan al het moois dat tussen de regels staat.

Eerst het verhaaltje: een man - hij leeft alleen - krijgt bezoek van de dood en ze beramen een plan. De man wil zijn laatste dag graag aan zee doorbrengen, het liefst op woensdag want dan wordt het warm. 'Dan is woensdag een mooie dag om dood te gaan', repliceert de dood droog. En voegt er meteen aan toe dat hij moet bekijken of hij dan wel kan. Als de bewuste dag is aangebroken, gaat de man op stap, picknick in de hand. De dood komt niet opdagen, tot hij op een onbewaakt moment alsnog op de afspraak verschijnt...

De Hemel is een gebalde, minutieus opgebouwde tekst waarin Moeyaert het thema van de vergankelijkheid binnenstebuiten keert. Het is ook het sluitstuk van een 'metafysische' trilogie: in 2003 verscheen De Schepping, waarin God verhaalt hoe hij de wereld creëerde, gevolgd door Het Paradijs in 2010. Daarin focuste Moeyaert op de worsteling van de (eerste) mens om in harmonie te leven. Met De Hemel neemt de schrijver afscheid van dat leven, en van de wereld. De tekst suggereert zelfs een zeker verlangen naar het einde.

Het wemelt in deze raadselachtige novelle niet alleen van de eigenzinnig fraaie zinnen en prikkelende gedachten, maar ook van de vele vragen. Kan een mens zich echt voorbereiden op, laat staan verzoenen met de dood? Hoe groot zijn de eenzaamheid en onzekerheid, zeker in die laatste uren? Wie zijn de mysterieuze vrouw en het kind die de man op zijn weg lijken te vergezellen? De kwestie is dat de antwoorden er niet echt toe doen. Of op zijn minst heel persoonlijk zullen zijn.

Moeyaert is erin geslaagd een eigen literaire logica te creëren, waarin het triviale flirt met het existentiële, waarbij het bewuste en onderbewuste voortdurend over mekaar heen glijden. Die unheimliche, bevreemdende sfeer weet Gerda Dendooven ook goed te treffen in haar sobere, zwart-groene tekeningen. Soms schuilt er in haar illustraties een grote tederheid, bijvoorbeeld waar de man en de dood samen het bed delen. Maar het beeld van de hoofdfiguur die de bus op stapt en de vrouw ziet wiens gezicht op een dodenmasker lijkt, heeft iets akeligs, en fataal onbehaaglijks.

Beeld UNKNOWN

Troost

Het is een grote verdienste van beide kunstenaars dat deze delicate publicatie niet gebukt gaat onder de zwaarmoedigheid. Integendeel, de toon is veeleer licht, absurdistisch soms door een fijnzinnige ironie en de onvoorspelbare wendingen. De onderhuidse melancholie komt meer bovendrijven op de bijbehorende cd, waarop Moeyaert zijn vertelling brengt in dialoog met de herfstige klanken van Haydns Die sieben letzten Worte, meesterlijk uitgevoerd door het Nederlands Blazers Ensemble.

De Hemel biedt ook troost: doordat de dood als een zachtmoedige - zij het onbetrouwbare - bondgenoot is geportretteerd, begrijp je weer, maar tegelijk ook anders, dat die bij het leven hoort. Zoals ook zon en maan samenhoren.

Bart Moeyaert en Gerda Dendooven (tekeningen), De Hemel, Querido, 48 p., 22,99 euro, 11+

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234