Maandag 21/10/2019

Boeken

Nieuwe roman van Peter Terrin geeft bij eerste lezing nog niet al zijn geheimen prijs

Peter Terrin. Beeld Jef Boes

Ontsnappen uit je eigen bestaan? Het is een fantasie die niemand onberoerd laat. In de nieuwe roman van Peter Terrin (°1968) stapt een vrouw bruusk uit haar veilige cocon en begluurt ze haar leven als een buitenstaander. Waar leidt de zorgvuldig opgebouwde suspense in Patricia heen?

Chic, zelfs lichtjes glamoureus, zo oogt het nieuwe boek van Peter Terrin. Hoogglanzend omslagpapier, gebonden rug en een sensuele vrouwenfoto van Saul Leiter op de cover. Op de binnenflap stuiten we op een portret van de gesoigneerde schrijver himself. Met een geharnaste Willem Frederik Hermans-blik kijkt hij ons onderzoekend, ja, een tikje misprijzend aan, gehuld in een statig pak met pochet. Alsof hij ons waarschuwt: hier ga je niet vrolijk van worden. Pas maar op je tellen. Want beetgenomen word je toch.

Geniepig

Patricia, zo heet de zevende roman van de voormalige AKO Literatuurprijswinnaar. Het is zo’n titel die meteen een geniepig belletje mag doen rinkelen. Eerder liet Terrin zich ontvallen dat hij “iets” wou doen met Patricia Highsmith (1921-1995), de Amerikaanse queen of crime die met haar psychologische thrillers het genre een injectie van jewelste gaf. Nog steeds zijn filmmakers verslingerd aan haar onbehaaglijke plots – u herinnert zich allicht het met Oscars overladen Carol van Todd Haynes. En ook Hitchcock wist destijds al raad met Strangers on a Train.

Patricia Highsmith acht jaar voor haar dood in 1995. Peter Terrins roman kun je lezen als een beheerste hommage aan de 'queen of crime', die zich in haar latere jaren ontpopte als een excentriek drankorgel. Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

Patricia kun je thematisch én vormelijk lezen als een beheerste hommage aan de schrijfster die zich in haar latere jaren ontpopte als een excentriek drankorgel zonder weerga. Toch alludeert Terrin slechts één keer openlijk op zijn inspiratiebron. Maar dat volstaat. Meer dan ooit betreedt hij in deze roman het terrein van de suspense, al vallen er diverse echo’s te capteren uit voorgangers als Blanco, De bewaker of zelfs Yucca, zijn intrigerende en flink onderschatte romanbouwwerk uit 2016.

Terrin, die het metier van romancier intussen tot in de puntjes beheerst, zet telkens precieus zijn bakens uit. Om vervolgens druppelsgewijs surrealisme en vervreemding de overhand te laten nemen.

Ook in Patricia beproeft hij dat procedé. Pas na een voorzichtige aanloop spreidt de ontwrichting behoedzaam haar tentakels uit. Terrin legt zijn verhaal in de mond van Astrid, een vrouw die het op het eerste gezicht mooi voor elkaar heeft. Er is Louis, haar vijfjarige zoon en David, haar gefortuneerde (en wat eenzelvige) man, een villa in een slaperig suburbia en een job bij eventbureau de Boys waarin ze zich volledig smijt, omringd door bijdehante collega’s.

Natuurlijk sluimert er onbehagen in deze afgeborstelde, burgerlijke cocon – wat is er trouwens dankbaarder voor grimmige schrijvers om dergelijk geprefabriceerd geluk te verbrijzelen? Wanneer Astrids mobiele telefoon op een dag tijdens het baden van haar zoon in het schuimwater belandt, besluit ze op stel en sprong uit haar veilige bestaan te stappen.

Ze was altijd ‘kinderlijk onschuldig’ gebleven. Maar nu lonkt een ongedefinieerd soort vrijheid, niet zonder risico’s. Met haar auto toert ze rond, trekt ze concentrische cirkels rondom haar eigen bestaan of neemt ze haar vriendin Kristien in vertrouwen. Kan ze nog terug? Ze bespiedt haar voormalige leven als een buitenstaander en belandt in een wak in de tijd.

Af en toe keert ze terug naar de villawijk (‘Ik begaf me naar een probleem, dat de gedaante van een stad aannam’). Een enkele keer sluipt ze zelfs binnen om haar zoon in zijn slaap te voelen. Heeft David alarm geslagen? Blijkbaar wel, want ze stuit op een opsporingsbericht en ontdekt later zelfs een overlijdensbericht van haarzelf in de krant. Een poos lang laat ze zich op sleeptouw nemen door Roman (what’s in a name?), een jonge fotograaf die haar ontzet wanneer ze in ‘de verloederde buurt’ in het nauw raakt. Ze heeft tweemaal seks met hem en ze gaan samen naar een tentoonstelling van nanny en straatfotografe Vivian Maier, nog zo’n outcast die haar leven in eenzame geheimzinnigheid doorbracht.

Kariger dan ooit

Terrin schrijft kariger dan ooit. Hij lokt ons beheerst mee in de paniekerige en troebele, maar dan weer witheldere binnenwereld van een vrouw die haar eigen leven door een filter gadeslaat. ‘Het was alsof knipperen met de ogen zou volstaan om alles te laten verdwijnen.’ Hij strooit met suggestieve, soms prangende scènes die de spanning opschroeven. De beginnende dementie van Astrids vader kan een vingerwijzing bieden maar zet ons evengoed op een dwaalspoor. Ook literaire referenties ontbreken niet: let op de knipoog naar de Franse schrijfster Yasmina Reza. Subtiel kantelt deze roman en gaan de poppetjes aan het schuiven. Wanneer vervelt Astrid tot Patricia en waarom staat de neus van David plots scheef? ‘Hebben we dat niet allemaal, zo’n waanidee waaraan we ons vastklampen?’, vraagt Astrid, pardon, Patricia, zich af?

Is de plot van dit boek de sturende kracht? In eerste instantie vermoed je van wel. Evengoed schetst Terrin een intiem, veellagig vrouwenportret of ontrafelt hij tot afstandelijkheid gedoemde relaties. Het weinig vrolijke wereldbeeld van de auteur schemert regelmatig door. Ook het spel met identiteitenverwarring kennen we enigszins uit Post mortem. Niet altijd beweegt de auteur zich in Patricia langs de lijnen van de geloofwaardigheid (zou de nummerplaat van de wagen van de verdwenen Astrid niet allang getraceerd zijn?). Iets te opzichtig koketteert Terrin met mysterie.

Nee, dit boek geeft bij een eerste lezing niet al zijn geheimen prijs. Waar is Astrid uiteindelijk gebleven? ‘Alsof Astrid een naam in een boek was, waarbij ik in de kantlijn geschreven had wat ik na al die tijd niet meer kon lezen.’ Misschien is Patricia een gezichtsbegoocheling.

Peter Terrin, 'Patricia', De Bezige Bij, 208 p., 19,99 euro. 3,5 ster Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234