Vrijdag 26/04/2019

Film

Nieuwe film BlacKkKlansman wil Amerika geweten schoppen: "De zwarte film komt eraan"

John David Washington en Laura Harrier in BlacKkKlansman. Beeld RV

Zijn nieuwe film BlacKkKlansman wil niet alleen terugkijken op de strijd tegen de Ku Klux Klan, maar ook iets zeggen over het verdeelde Amerika van nu, zegt Spike Lee. De regisseur vertelt over het belang van de zwarte film in de Amerikaanse maatschappij.

"Zwarte man infiltreert KKK", zegt Spike Lee (61), met nadruk op elk afzonderlijk woord, en elke letter K. "Dat kán niet waar zijn."

Ook de Amerikaanse filmmaker had nog nooit gehoord van de fabuleuze undercoveroperatie van Ron Stallworth, de allereerste zwarte agent van het politiekorps te Colorado Springs. Die reageerde eind jaren 70 op een ledenwervingsadvertentie van de Ku Klux Klan, deed zich telefonisch voor als betrokken racist, getuigde van zijn haat jegens de zwarte, Joodse en Aziatische mens, werd lid en drong al bellend door tot de top van de extremistische organisatie: Grand Wizard en Klan-leider David Duke. Om niet door de mand te vallen, stuurde de zwarte agent een witte undercovercollega naar lokale Klan-bijeenkomsten als zijn aanwezigheid vereist was.

De filmrechten van de in 2014 verschenen memoires van Stallworth werden gekocht door Jordan Peele, maker van de horrorsatire Get Out, waarvoor hij een Oscar voor beste scenario kreeg. Maar hij achtte zijn collega Lee beter geschikt voor de regie. "Is dit echt?", vroeg Lee. "Dan doe ik het."

Terrorisme

Producent Peele had één verzoek: of het een humoristische film mocht worden. Lee had ook wat voorwaarden: BlacKkKlansman mocht in geen geval zo'n historische film worden die enkel terugblikt op misstanden van toen, een veilige vier decennia later. Lee's verfilming moest ook  of juist  iets zeggen over het Amerika van nu, over de wereld van vandaag. "We besloten de film te larderen met uitspraken die je nu ook weer hoort, zoals 'America first'."

"BlacKkKlansman sluit aan op Malcolm X, want beide films willen iets zeggen over waar we nu staan in Amerika." Die eerdere film, uit 1992, begon met de echte  en destijds actuele  beelden van het politiegeweld tegen Rodney King. Ook BlacKkKlansman bevat echt en gruwelijk geweld, aan het slot: het moment waarop de rechts-radicaal en witte nationalist James Alex Fields in 2017 met zijn auto inreed op een menigte antiracistische demonstranten in Charlottesville.

Lee: "We waren al klaar met filmen en zaten midden in de montage, toen ik de beelden zag op CNN. Ineens was het geplande einde van BlacKkKlansman niet meer het einde. De aanslag was een terroristische daad. De KKK, alt-right en neonazi's staan misschien niet als terroristische bewegingen vermeld op de lijst van de FBI, maar ik denk dat ze dat wel zijn. In eender welk ander land waar we auto's zo op mensen zien inrijden, wordt dat beschouwd als een terroristische daad. Voor Charlottesville geldt hetzelfde: terrorisme."

Spike Lee. Beeld AFP

Spike Lee's Malcolm X, in 2000 opgenomen in de Amerikaanse nationale filmcollectie omwille van zijn culturele en historische betekenis, verdiende begin jaren 90 ternauwernood het budget terug aan de kassa. Of Malcolm X het anno 2018 beter zou doen? Lee lacht. "Ik denk niet dat we Black Panther-achtige hoeveelheden bezoekers zouden trekken. Maar wat je moet weten: ik denk dat Black Panther (de Marvel-blockbuster met zwarte cast en regisseur, red.) er nooit zou zijn geweest zonder Malcolm X en Do the Right Thing. Die films hielpen, zoals Get Out ook hielp. We bouwen en bouwen, we bewegen omhoog. Black Panther ... O, ik was zo blij met het succes van die film. Er bestond een ongeschreven wet onder studio's dat zwarte films in Europa niet aanslaan. Studiolui kunnen dat nu niet meer zeggen, het is weerlegd. En daarom ben ik ervan overtuigd dat Black Panther de wereld heeft veranderd, wat film betreft."

American football

Zo'n 90 procent van wat er te zien is in BlacKkKlansman is echt gebeurd, stelt de echte Ron Stallworth (65) in interviews. Van het komische onbenul van de Klan-leden, die niet doorhebben dat ze worden beetgenomen door een zwarte agent, tot het aanmerkelijk minder komische gevaar: net als in de film telde de Klan-afdeling in Colorado onder de leden ook echt enkele militairen uit het Amerikaanse leger, die toegang hadden tot explosieven. Ook werd Stallworth, net als in de film, ingezet om in burgerkledij de plaatselijke zwarte studentenbeweging in de gaten te houden toen die de prominente burgerrechtenactivist Stokely Carmichael ontving.

Lee laat in BlacKkKlansman verschillende visies wringen: Stallworth bevecht het racistische systeem van binnenuit en de burgerrechtenbeweging van buitenaf. Welke methode geniet de voorkeur? Lee: "Ik spreek nu als Afro-Amerikaan. Niet namens de Afro-Amerikanen, maar gewoon als degene die hier aan tafel zit. Dit debat wordt al jarenlang gevoerd binnen de zwarte gemeenschap. Doe je research, kijk op Google. Het is niet nieuw. Eerst was er Booker T. Washington versus W.E.B. Du Bois (die ruim honderd jaar geleden twee facties van de burgerrechtenbeweging vertegenwoordigden, red.). Vervolgens had je Martin Luther King en Malcolm X. En als je mijn mening vraagt: kijk naar American football. Daar weten jullie misschien niet zo veel van af, maar je moet een team hebben dat met de bal kan gooien én met de bal kan rennen. Het is niet een van de twee. Kijk naar Obama: alle wetten die hij tekende als president, worden nu weggevaagd door die gast in het Witte Huis. Tragisch. Dus één man binnen is niet genoeg. Voor verandering heb je mensen binnen én buiten het systeem nodig."

BlacKkKlansman loopt vanaf woensdag in de zalen. Lees onze recensie online.

Een still uit BlacKkKlansman. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.