Maandag 01/03/2021

DocumentaireFellini

Nieuwe docu over regisseur bewijst: ‘De naam Fellini is zelf magie geworden’

Federico Fellini (in de docu 'Sur les traces de Fellini' (2013) van Gerald Morin.  Beeld AVRO
Federico Fellini (in de docu 'Sur les traces de Fellini' (2013) van Gerald Morin.Beeld AVRO

101 jaar na zijn geboorte blijft de invloed van de Italiaanse filmmaker Federico Fellini haast onmeetbaar. Zijn magisch-realistische cinema, die wordt bestudeerd in de nieuwe docu Fellini degli spiriti, was een bron van bewondering en inspiratie voor talloze cineasten – van Stanley Kubrick tot Damien Chazelle.

“Fellini was voor mij een grote inspiratiebron. La strada (1954) en 8 ½ (1963) waren magnifiek, maar ik hou van al zijn films. Elke film heeft zijn eigen wereld: ik hou van de personages, de sfeer en het ongrijpbare je-ne-sais-quoi dat al zijn films uitstralen.”

Aan het woord is filmmaker David Lynch, ter inleiding van Dreams – A Tribute to Fellini, een expo die hij cureerde in de Parijse Fondation Louis Vuitton. De regisseur van Twin Peaks en Mulholland Drive heeft veel gemeen met zijn Italiaanse idool. Zijn verjaardag, bijvoorbeeld. Op 20 januari is het 101 jaar geleden dat Federico Fellini het levenslicht zag: op dezelfde dag zal Lynch 75 kaarsjes uitblazen. Maar de gelijkenissen gaan verder: net als Fellini vertoeft hij in een surrealistische wereld, waarin dromen plots reëel lijken en de dagelijkse logica opzij wordt geschoven.

Dromen, magie en mysterie

Fellini’s fascinatie voor dromen, magie en mysterie vormen de rode draad in Fellini degli spiriti, de nieuwe documentaire van Anselma Dell’Olio. Aan de hand van filmfragmenten, oude tv-interviews, tekeningen van Fellini zelf en interviews met voormalige medewerkers en vrienden neemt Dell’Olio een duik in Fellini’s universum. De titel verwijst natuurlijk naar Giulietta degli spiriti (1965), zijn film over een vrouw (gespeeld door zijn eigen echtgenote, Giulietta Masina), die zich overgeeft aan dromen en séances en besluit haar man te verlaten.

Dat lijkt ironisch: het was immers Fellini die, beïnvloed door gesprekken met de jungiaanse filosoof Ernst Bernhard, zich steeds meer ging verdiepen in de wereld van dromen en geesten, tot Masina ‘genoeg is genoeg’ zei. In zijn films bleef hij zijn liefde voor het ongrijpbare echter botvieren, ook al zette hij zijn eerste stappen in de filmwereld aan de zijde van neorealist Roberto Rossellini: hij schreef mee aan het scenario van diens klassieker Roma città aperta (1945).

Giuletta Masina (Fellini’s echtgenote) en Anthony Quinn in 'La strada '. Beeld DOCUMENTATION
Giuletta Masina (Fellini’s echtgenote) en Anthony Quinn in 'La strada '.Beeld DOCUMENTATION

In zijn eigen werk lengde hij dat realisme echter aan met droombeelden en magie. Zijn films “verdedigen zich tegen een heldere interpretatie”, zo klinkt het in Fellini degli spiriti, tot op het punt dat “de naam Fellini zelf magie is geworden”. The Exorcist-regisseur William Friedkin vertelt in de documentaire dat Fellini’s klassiekers “gevuld zijn met magie en ideeën die niet bij elkaar zouden mogen passen, maar het toch doen”.

Naast Friedkin komt ook Terry Gilliam aan het woord in Fellini degli spiriti. Wie diens Brazil heeft gezien, zal allerminst verbaasd zijn dat het voormalige Monty Python-lid bij zijn Italiaanse idool de mosterd ging halen, temeer omdat Fellini, net als Gilliam, een afkeer leek te hebben van al te zwaarwichtige materie: volgens Gilliam werden Fellini’s films vaak slecht ontvangen in zijn thuisland Italië, waar critici kennelijk gewichtige drama’s verkozen boven het werk van Fellini, “omdat zijn films te entertainend waren”.

New Hollywood

De invloed van de Italiaanse filmlegende gaat echter verder dan filmmakers als Lynch en Gilliam, die een gelijkaardige voorliefde voor mysterie en spiritisme delen. In zijn eigen tijd werd hij al bejubeld door Stanley Kubrick, die I vitelloni (1953) opnam in zijn lijst met de tien beste films aller tijden.

In de jaren zeventig stroomde het DNA van Fellini ook door de Amerikaanse ‘New Hollywood’-cinema, zeker bij Italiaans-Amerikaanse cineasten: Francis Ford Coppola schakelde Fellini-habitué Nino Rota in om de soundtrack van The Godfather te componeren, terwijl Martin Scorsese – die zijn liefde voor Italiaanse regisseurs als Rossellini en Fellini bezingt in de docu Il mio viaggio in Italia – zijn doorbraakfilm Mean Streets dan weer rechtstreeks inspireerde op I vitelloni. Later zou Woody Allen eenzelfde strategie hanteren voor Alice, een losse remake van Giulietta.

Vandaag vindt het grote publiek misschien niet zo eenvoudig de weg naar 8 ½, maar merken ze wel de affiche van de film op in Pedro Almodóvars Dolor y gloria. Het appartement van het hoofdpersonage is een kopie van dat van Almodóvar zelf: de relatie tussen Almodóvar en acteur Antonio Banderas, die in Dolor y gloria het alter ego van de regisseur vertolkt, wordt regelmatig vergeleken met die tussen Fellini en zijn fetisjacteur Marcello Mastroianni. Almodóvars voorliefde voor kleurrijke fotografie en soms groteske (vrouwelijke) personages is er overigens ook eentje die hij met Fellini deelt.

Franco Interlenghi en Alberto Sordi in 'I vitelloni'. Beeld FRANCE TELEVISIONS
Franco Interlenghi en Alberto Sordi in 'I vitelloni'.Beeld FRANCE TELEVISIONS

In Fellini degli spiriti komt overigens ook Damien Chazelle aan het woord, de jonge Hollywood-regisseur van La La Land. Le notti di Cabiria (1957) was “een klap in mijn gezicht”, zegt hij. “Ik zag een heel andere manier om films te vertellen.” Hij drukt zijn bewondering uit voor hoe onrealistische verschijnsels, zoals een personage dat vliegt, de “emotionele waarheid” van dat personage uitdrukt. Een trucje dat hij heeft overgenomen in de scène waarin Ryan Gosling en Emma Stone zweven door de lucht dansen in La La Land?

Zo blijft Fellini springlevend, ook al stierf hij in 1993. Een van de laatste mensen die hem in het ziekenhuis bezochten, was overigens David Lynch. Toen The Hollywood Reporter hem in 2017 vroeg wat hij vandaag tegen Fellini zou zeggen, mocht hij nog leven, antwoordde Lynch simpelweg: “Ik wil je volgende film zien.”

Fellini degli spiriti is nog tot 22 januari te bekijken via Please Release Me.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234