Donderdag 17/10/2019

Selectief

Nieuw festival L'Afrique, c'est chic: de stem van afrobeatpionier Fela Kuti klinkt luider dan ooit

De Nigeriaanse afrobeatpionier en muzikant Fela Kuti tijdens een concert in Detroit, Michigan op 7 november 1986. Beeld RV - Getty Images

Terwijl voor velen het festivalseizoen alweer een vage herinnering is, slaan de Antwerpse cultuurhuizen De Roma, cc Berchem en Arenberg de handen in elkaar voor L’Afrique, c’est chic. Met het festival belichten ze de rijke Afrikaanse cultuur én brengen ze de veelzijdige erfenis van de Nigeriaanse muzikant Fela Kuti swingend tot leven.

Hoewel het web het ons nog nooit zo gemakkelijk maakte om vanuit onze zetel van verschillende culturen te proeven, maken algoritmes en apps het ons de laatste jaren enorm moeilijk om uit onze comfortzone te komen. Waarom moeite doen om iets nieuws te ontdekken als je weet dat er zoveel dingen beschikbaar zijn die je zéker leuk vindt? Nu kan je opwerpen dat er maar één welgemikte zoekterm nodig is om bijvoorbeeld jazzicoon Sun Ra en diens afro-futuristische film Space Is the Place terug te vinden, of dat je maar één eenvoudige klik verwijderd bent van de lekkere afrobeat van de Nigeriaanse muzikant en activist Fela Kuti. Natuurlijk is dat zo. Maar als je niet weet dat dit allemaal bestaat, kan je er moeilijk naar zoeken.

Oog- en oorkleppen af

Enter: L’Afrique, c’est chic. Met dit Antwerpse festival willen De Roma, cc Berchem en Arenberg niet alleen een ode brengen aan de rijke cultuur en geschiedenis van het Afrikaanse continent, maar willen ze ook via kruisbestuiving het blikveld van de bezoekers verruimen. Zo snuistert Dalilla Hermans voor de gelegenheid in haar boekenkast om haar favoriete leestips voor te stellen, duikt Témé Tan in zijn muziekcollectie om op onstuimige Congolese beats een weg naar ieders muzikale hart te banen en maakt ‘Nuff Said het podium onveilig met jonge makers. Om nog maar te zwijgen van de optredens van de flamboyante Baloji – de voormalige Starflamrapper die tot een van de meest veelzijdige Afro-Europese artiesten uitgroeide – en van de Touaregrockers Tamikrest, die onlangs hun vijfde album uitbrachten.

In 'Zombie' uit 1976 keert Fela Kuti zich tegen de slaafse mentaliteit van de Nigeriaanse soldaten die zijn corrupte leiders kritiekloos dienden. Kuti groeit uit tot geliefde schaduwpresident van Nigeria. Beeld RV

Nieuw is die brede aanpak niet, doeltreffend en nodig wel. Dat bewees de geestelijke vader van L’Afrique, c’est chic al: Felabration. Dit festival werd in 1998 in het leven geroepen ter nagedachtenis van de Nigeriaanse afrobeatpionier en activist Fela Kuti, die een jaar eerder op 58-jarige leeftijd stierf aan de gevolgen van aids. Hoewel hij tijdens zijn leven al tot een Nigeriaanse volksheld was uitgegroeid, behoort hij twee decennia later tot een select groepje van superhelden, zoals tijdens het festival ook te zien is tijdens de multidisciplinaire theatervoorstelling Negrociations.

Fela leeft!

Waar hij al die roem aan te danken heeft? Niet enkel aan zijn buitengewone levensloop en de 27 vrouwen die hij had, maar vooral aan zijn swingende muziek en zijn scherpe maatschappijkritiek. Om toch even op zijn leven in te zoomen: hij was een buitenbeentje dat geen schrik had om tegen schenen te schoppen. Allereerst tegen die van zijn vader, die met lede ogen toekeek hoe hij zijn toekomst ‘vergalde’ door niet in Engeland geneeskunde te gaan studeren. Hij had wel andere zaken te doen, zoals het runnen van zijn eigen ‘republiek’ of commune in de buitenwijken van Lagos. Daar had Kuti ook een muziekstudio en een discotheek, The Shrine, waar hij uitzinnige optredens gaf en tegen de schenen schopte van minder onschuldige zielen.

Door zijn uitgesproken en radicale visies op het wanbeleid van de Nigeriaanse autoriteiten – zoals zijn satirische aanklacht in Zombie (1976) tegen de slaafse mentaliteit van de Nigeriaanse soldaten die zijn corrupte leiders kritiekloos dienden – ontpopte Kuti zich al snel tot geliefde schaduwpresident van Nigeria. Maar naast veel fans kreeg hij ook vijanden, zoals de Nigeriaanse autoriteiten en het leger. Enkele weken na de release van Zombie brandde een duizendtal soldaten bij wijze van wraak Kuti’s ‘republiek’ plat. Vrouwen werden verkracht, Kuti werd mishandeld en zijn moeder werd door het raam gegooid. Ze overleed aan haar verwondingen. Muziek maken werd levensgevaarlijk voor Kuti, maar ondanks de ontelbare afranselingen en arrestaties ging hij door.

De Afro-Europese artiest Baloji brengt je op 20 oktober in De Roma in exotische sferen. Beeld RV

Black Power-pionier

Niet gek dus dat Kuti na zijn dood wereldwijd tot een icoon uitgroeide. Dankzij zijn onwrikbare en compromisloze strijd was hij volgens velen dé muzikale pionier van de Black Power, de oervader van het zwarte zelfbewustzijn in hiphop. Dat twee van de meest invloedrijke rappers vandaag met Kuti dwepen, is dan ook geen grote verrassing. Zo gebruikte Kendrick Lamar een sample van de Nigeriaanse muzikant op zijn magnum opus To Pimp a Butterfly (2015) en liet Donald Glover aka Childish Gambino zich voor zijn virale hit ‘This Is America’ inspireren op Kuti’s klederdracht. 

Meer dan twintig jaar na zijn dood klinkt Fela Kuti’s stem – die velen bij leven zo vaak het zwijgen hebben proberen op te leggen – dan ook luider dan ooit. De rol van evenementen als Felabration en L’Afrique, c’est chic hierin is niet te onderschatten. Niet alleen zorgen ze ervoor dat de strijd die pioniers als Kuti voerden niet verloren gaat door de allesverterende tand des tijds en door de volgende generaties opgepikt wordt, maar ze brengen ook mensen samen, laten nieuwe stemmen en geluiden horen en vormen zo een luidspreker waardoor een steeds groter en diverser publiek die stemmen te horen krijgt. Was dat niet hetgeen wat het internet ons beloofde? Tijd om achter je scherm vandaan te komen en zelf op ontdekkingstocht te gaan!

Van 4 tot 21 oktober in De Roma, cc Berchem en Arenbergschouwburg, Antwerpen. deroma.beccberchem.be en arenbergschouwburg.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234