Zondag 17/11/2019

Theater

Niemand is nog bang van Virginia Woolf

Mesut Arslan in het decor van ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf?’. Beeld KVS

Who’s Afraid of Virginia Woolf?, de nieuwe voorstelling van Mesut Arslan in de Brusselse KVS, is de vierde bewerking van Edward Albees toneelstuk in nauwelijks een jaar. Waarin ligt de blijvende aantrekkingskracht van deze theaterklassieker?

“Wat een overroepen, godgeklaagd en totaal afgelebberd kutstuk!”, roept Els Dottermans bij monde van haar personage Denise in Wie is bang, de NTGent-voorstelling van Tom Lanoye en Koen De Sutter die afgelopen zomer in première ging. Denise heeft het over Who’s Afraid of Virginia Woolf? van de Amerikaanse auteur Edward Albee – Wie is bang is een radicale bewerking daarvan.

Vanaf vandaag speelt een nieuwe interpretatie van dat “overroepen kutstuk” in de Koninklijke Vlaamse Schouwburg, in een regie van theatermaker Mesut Arslan. Wie afgelopen zomer een paar dagen op Theater Aan Zee doorbracht, zag er misschien ook de opvoering van Compagnie De KOE en die van de jonge makers Flor Van Severen, Imke Mol, Mitch Van Landeghem en Naomi van der Horst, die Virginia Woolf opvoerden als hun afstudeervoorstelling.

Who’s Afraid of Virginia Woolf? telt vier personages: het oudere koppel George en Martha, die ’s avonds laat het jongere koppel Nick en Honey bij hen thuis ontvangen. George en Martha maken van de gelegenheid gebruik om niet alleen elkaar maar ook hun gasten verbaal kapot te maken. Veel critici zien de bittere, sarcastische toon van het stuk als een manier om de illusie van het geïdealiseerde naoorlogse Amerika te doorprikken. Het vileine huwelijk tussen George en Martha (een verwijzing naar George en Martha Washington, de ‘oerouders’ van Amerika) en de onthulling dat ze eigenlijk helemaal geen kind hebben, wordt graag gelezen als een metafoor voor de hele Amerikaanse samenleving.

Elizabeth Taylor en Richard Burton als Martha en George in 'Who's Afraid of Virginia Woolf?' uit 1966. Beeld kos

Strenge casting

Dat het stuk van Edward Albee nog zo gretig aftrek vindt bij theatermakers is opvallend. Enerzijds omdat de tekst uit 1962 dateert en vooral wordt geïnterpreteerd als een satire op de Amerikaanse samenleving van toen. Anderzijds omdat de erven van Albee al te eigenzinnige interpretaties proberen te voorkomen. “The Edward Albee Estate needs to join the 21st century”, hekelde theaterproducent Michael Street twee jaar geleden op Facebook nadat hem werd verboden om het stuk op te voeren in een theater met 35 stoelen. Hij wilde een zwarte acteur casten en dat mocht niet.

Ook De KOE, die het stuk voor het eerst speelde in 2005, stootte op bezwaren. “Eigenlijk mochten we dat stuk niet bewerken. Maar omdat het wat gedateerd was, hebben we het toch een klein beetje gedaan.” Voorts waren er problemen met de casting: dat Natali Broods de oudere Martha speelde, kon niet door de beugel, vond Albee, die toen nog leefde. “Toen we het stuk in Frankrijk wilden spelen, kregen we voor onze herwerking niet zomaar de Franse rechten. Peter (Van den Eede, EWC) heeft toen een brief geschreven aan Edward Albee, zodat we onze Franse versie toch mochten spelen.” 

Iedereen heeft andere motieven om het stuk in leven te houden. Voor Mesut Arslan is het stuk een metafoor voor hoe politiek werkt. “Ik heb ervoor gekozen om de vier hoofdspelers te omringen met twaalf stemacteurs. Dat zijn spelers die de woorden van de protagonisten herhalen, kracht bijzetten, overstemmen of doen verstommen. Net zoals je kunt zien in het maatschappelijke debat waarbij de woorden van de ene veel bijklank krijgen door media en volgers, terwijl de andere amper gehoord wordt”, legt Arslan uit in een interview voor KVS. “Natuurlijk klinkt de meerderheid luider. Het is ook een metafoor voor de media, omdat we via de media onze informatie krijgen.”

‘Who's Afraid of Virginia Woolf?’ speelt vanaf vandaag in KVS. Beeld KVS

Het stuk is nog nooit zo opgevoerd, vertelt Arslan aan De Morgen. Maar hij is niet de enige maker die van Virginia Woolf méér wil maken dan zomaar een tijdsdocument uit de jaren 60. In Wie is bang worden de rollen van Nick en Honey vertolkt door twee jonge acteurs met een migratieachtergrond: Dilan Yurdakul en Tarikh Janssen. Het stuk is geen één-op-éénbewerking van het origineel: Wie is bang neemt Albees tekst als uitgangspunt voor een onderzoek naar het theater en de samenleving van vandaag. 

“Een gouden idee van Tom Lanoye”, zegt acteur Han Kerckhoffs, die de rol van Jo (de evenknie van George) vertolkt. “Daardoor wordt het opnieuw een heel interessant stuk. Want of de originele tekst nog relevant is? Ik zie er niet echt een politieke voorstelling in.”

Brede rol

Kerckhoffs is wel blij dat Lanoye en De Sutter de kern van het stuk hebben behouden. “De tragiek van dat huwelijk, die oorlogssituatie, het vernederen en het vernederd worden… Dat is gevonden vreten voor een acteur. Er is niets leukers dan dat. Daarom wordt het misschien zo vaak gespeeld. Langs de ene kant wil het publiek het zien – sommigen zullen zich herkennen in dat huwelijk, anderen vinden het juist troostrijk dat hun leven niet zo is – en langs de andere kant zijn het voor acteurs rijke, brede rollen om te spelen.”

Dat is de reden waarom Compagnie De KOE in 2005 haar tanden zette in Virginia Woolf en het afgelopen jaar hernam. “Het is gewoon zo’n goed stuk, het is zo leuk om te spelen”, vertelt Broods. “We hebben het gedaan omdat we er goesting in hadden, niet omwille van de actualiteitswaarde vandaag. Als is het machtsspel tussen die personages wel van alle tijden. En voor een acteur is dat heel dankbaar. Het is zo leuk om grof te mogen zijn, zonder dat het vuilbekkerij wordt.”

Who’s Afraid of Virginia Woolf? speelt tot 8 november in KVS, Brussel, daarna op tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234