Maandag 18/10/2021

Theater

Net als ma werken in de Aldi: ‘Heel veel mensen die naar hier komen, zitten in overlevingsmodus’

Sien Vanmaele (r.) en haar moeder Maureen Baert.  Beeld © Stefaan Temmerman
Sien Vanmaele (r.) en haar moeder Maureen Baert.Beeld © Stefaan Temmerman

Voor haar nieuwe voorstelling I Lost My Mom at the Supermarket deed theatermaker Sien Vanmaele wat haar moeder al 29 jaar doet: werken in de Aldi. De voorstelling is een jaar uitgesteld, maar de coronacrisis maakt de inhoud alleen maar actueler. ‘Ik ging vaak huilend naar de supermarkt.’

“Ik was eindelijk blij met de tekst. Het duurt normaal heel lang voor ik het gevoel heb dat alles juist zit. Nu had ik dat gevoel, en moet ik nog een jaar wachten.”

Op 10 april zou in CC Berchem I Lost My Mom at the Supermarket in première gaan, de nieuwe voorstelling van theatermaker Sien Vanmaele (29). Maar door de maatregelen om het coronavirus in te dijken, is de voorstelling met een jaar uitgesteld. Een jammere zaak, want in tijden van coronacrisis lijkt de voorstelling uiterst relevant. I Lost My Mom at the Supermarket gaat immers over hoe het is om in de supermarkt te werken.

“Mijn tekst is nu superactueel”, lacht Vanmaele. “Alles is een beetje uitvergroot, natuurlijk, want het is theater. Maar de voorstelling gaat heel erg over overlevingsdrang. Er is een scène waarin ik beschrijf hoe de Aldi eruitziet na een drukke zaterdag. Dat is gewoon hoe de Aldi er nu elke dag uitziet, in de coronacrisis: lege en geplunderde rekken, artikelen die kapot zijn en op de grond liggen... Dat heb ik óók al gezien.”

In navolging van haar moeder Maureen Baert (58), die al 29 jaar in de Aldi in Veurne werkt, ging Vanmaele immers een aantal weken aan de slag in de Aldi in Borgerhout. “Ik was eigenlijk niet verbaasd, want ik heb dat vroeger zelf ook gedaan”, zegt Baert. “Mijn ouders waren fabrieksarbeiders, en ik heb een tijdje in de fabriek gewerkt, gewoon om te weten hoe dat was.”

Vanmaele: “Ik had het gevoel: ik moet dezelfde job gaan doen als mijn moeder. Ik wist in het begin alleen niet waarom ik dat gevoel had. Was ik op zoek naar ‘echte verhalen’, naar mensen die je normaal niet hoort in het theater? Mijn moeder vertelde altijd heel theatraal over alle personages die aan de kassa passeren. Maar een jaar later denk ik eigenlijk dat ik vooral op zoek was naar het weten van wat mijn moeder al heel haar leven heeft gedaan. Ik kon dat altijd moeilijk begrijpen, dat zij al zo lang in de Aldi werkte.”

Waardeloos

Het voornaamste verschil: terwijl Baert al 29 jaar met graagte naar het werk vertrekt, was dat voor Vanmaele wel anders. “Ik wilde eigenlijk acht weken in de Aldi werken, maar na vijf weken ben ik al gestopt. Ik vond dat zó moeilijk, dat werk. Ik ging vaak huilend naar de supermarkt. Niet omdat ik het werk niet per se graag deed, maar ik voelde mij zo waardeloos.”

Baert: “Ik ben altijd graag naar mijn werk gegaan. Maar ik kan goed begrijpen dat het voor Sien moeilijk was. Sien heeft acht jaar gestudeerd. Dat is een andere manier van leven dan in de Aldi werken. Daar moet je vroeg opstaan, en Sien is een nachtmens. Bevelen ontvangen was ze ook niet gewend, denk ik. Ze hebben Sien ook in een heel drukke winkel laten werken. Wij wonen hier in een kleine gemeente, ik ken de meeste mensen die aan de kassa passeren. Dat is een groot verschil met werken in de Aldi in een grootstad als Antwerpen.”

Vanmaele: “Ik heb in Borgerhout gewerkt, in een heel moeilijke wijk. Heel veel mensen die daar binnenkomen, zitten eigenlijk op overlevingsmodus. Het tempo ligt er heel hoog, er komen ontzettend veel mensen over de vloer. In de winkel waar mijn moeder werkt is het af en toe een beetje rustiger, en kun je een praatje slaan. In Antwerpen was dat moeilijker: het tempo ligt er heel hoog, het is moeilijk om echt contact te maken. Heel veel mensen spreken de taal ook niet. En wat ik vaak voelde, was: het maakt voor de mensen niet uit of ik hier nu zit of niet. Een zelfscan is voor hen even goed. Dat vond ik een heel lastig besef.”

Sien Vanmaele werkte vijf weken lang in de Aldi in Borgerhout. 'Soms werd die winkel een soort maatschappelijke instantie, die mensen opnam voor wie de maatschappij niet zorgde. Sommigen komen drie keer per dag.' Beeld © Stefaan Temmerman
Sien Vanmaele werkte vijf weken lang in de Aldi in Borgerhout. 'Soms werd die winkel een soort maatschappelijke instantie, die mensen opnam voor wie de maatschappij niet zorgde. Sommigen komen drie keer per dag.'Beeld © Stefaan Temmerman

“Soms werd die Aldi ook een soort maatschappelijke instantie, die mensen opnam voor wie de maatschappij niet zorgde. Sommige mensen komen drie keer per dag, om toch iets van contact te hebben. Er was ook een mentaal gehandicapte jongen, die op zaterdagmiddag in de winkel werd afgezet en dan heel de dag aan de kassa zat. Waarschijnlijk zit die door de week in een instelling, en op zaterdag zat hij dus in de Aldi. Als ik aan collega’s vroeg waarom hij daar bleef zitten, zeiden: dat is nu eenmaal zo, wij kennen hem.”

“Het moeilijkst vond ik om al die mensen te zien die het zo moeilijk hadden. Die wonen in dezelfde stad als ik, en ik kom er anders nooit mee in aanraking. Doorgaans blijf je in je bubbel zitten, dan zie je die mensen nooit. Ik heb in januari gewerkt. Voor veel mensen is dat een slechte maand, financieel gezien, omdat de feestdagen net voorbij zijn. Heel veel mensen konden niet betalen. Het gebeurde heel vaak dat mensen die achteraan in de rij stonden dan bijsprongen. Dan roept er iemand achteraan: ‘Hoeveel komen ze tekort?’ En dan riep ik terug: ‘22 cent!’ Waarna het geld tot bij mij werd doorgegeven, en als het te veel was, hield ik het wisselgeld bij tot die persoon aan de beurt kwam.”

“Overlevingsdrang”, noemt Vanmaele het. Het is dezelfde overlevingsdrang die ertoe leidde dat mensen bij het begin van de lockdown een jaarvoorraad wc-papier insloegen. Baert: “We wonen hier dicht bij de grens, en toen de lockdown in Frankrijk werd afgekondigd, waren er héél veel Franse klanten. De vrijdag van de lockdown in België hebben we de hele dag onze vier kassa’s moeten openhouden, dat is de eerste keer dat ik zoiets meegemaakt heb. Vooral hoeveel wc-papier er werd verkocht, dat was ongelooflijk.”

Limiet van vijf stuks

Door de plotse drukte – niet alleen in Borgerhout, maar ook in Veurne – overwoog Vanmaele even om zich weer aan te melden. Kwestie van de druk op haar moeders schouders te verlichten. “Het was de laatste weken voor mijn moeder heel zwaar, hier in Veurne. De supermarkt is meestal al onderbemand, en nu was dat nog veel erger, door al die hamsteraars. Ik heb aangeboden om te komen helpen, en haar filiaalleider liet weten dat ik meteen mocht beginnen. Maar dan besefte ik dat ik heel veel risico zou lopen om besmet te raken, omdat ik een auto-immuunziekte heb. Ik dacht dat ik misschien een grotere bijdrage aan de maatschappij kon leveren door in de eerste plaats uit het ziekenhuis te blijven. Maar als ik die ziekte niet had gehad, had ik nu wel weer in de Aldi gestaan.”

Baert: “Ze hebben nu wel interims aangenomen. Die mogen niet aan de kassa zitten, maar helpen wel om de rekken aan te vullen. Dat maakt ons werk ook een stuk lichter.” Is de sfeer niet meer gespannen, nu? “Bij ons valt dat heel goed mee, vind ik. Ik heb uit andere winkels al andere verhalen gehoord. Van mensen die artikelen uit elkaars kar nemen, omdat ze niet kunnen geloven dat iemand drie grote potten yoghurt nodig heeft. Bij ons staat er op bepaalde producten, zoals wc-papier of pakken water, een limiet van vijf stuks. Dat wordt gelukkig gerespecteerd door de klanten. Veel mensen zeggen wel dat ze boodschappen doen voor hun buren, en ik weet niet altijd of dat waar is – misschien gebruiken ze dat soms als smoesje om toch meer te kunnen kopen.”

Inmiddels is de drukte alweer gaan liggen. “Nu is de situatie wel genormaliseerd”, zegt Baert. “De hamsterwoede is over. Zeker in de namiddag is het zelfs heel kalm nu. Mensen kopen één keer in de week een kar vol, maar vaker komen ze niet, om besmetting te vermijden.”

Maureen Baert: 'We krijgen tijdens deze crisis heel veel waardering van klanten, dat valt echt wel op. Vroeger kregen we dat bijna nooit.'
 Beeld © Stefaan Temmerman
Maureen Baert: 'We krijgen tijdens deze crisis heel veel waardering van klanten, dat valt echt wel op. Vroeger kregen we dat bijna nooit.'Beeld © Stefaan Temmerman

Of ze zelf bang is om besmet te raken? “Ik zeg van niet, maar nadat ik heb gewerkt, lig ik ’s nachts toch ook wel eens wakker. Er zijn wel veel maatregelen genomen. Er staat iemand van security aan de kassa, die controleert hoeveel mensen er binnenkomen en ook de karren ontsmet. Iedereen moet nu ook een winkelkar gebruiken, zodat de afstand tussen mensen in de rij zeker wordt gerespecteerd. En we zitten nu ook achter plexiglas, we krijgen ook handgel en handschoenen. Dus op dat vlak ben ik eigenlijk niet echt bang. Maar je weet nooit, natuurlijk.”

“Er is nog niemand van het personeel ziek geworden. Maar als ze zeggen: er is iemand uitgevallen, spring ik direct op mijn fiets en rijd ik naar de Aldi. We hebben hier trouwens blijkbaar nog een ander virus, want een oude man kwam ons vertellen dat hij niet bang was van ‘dat co-colavirus’. (lacht) ‘Mijn ouders hebben de oorlog meegemaakt’, zei hij, ‘en hadden nauwelijks iets te eten of te drinken. Dus ik ben niet bang van de colavirus.’”

Lach en een traan

Humor helpt om met de situatie om te gaan, vindt Baert. “De laatste tijd hebben we eigenlijk al heel veel gelachen aan de kassa. Het gebeurt weleens dat een collega huilt voordat we beginnen te werken, omdat ze bang is, maar zodra we aan het werk zijn, is dat voorbij. Je toont dat niet aan de klanten, en het heeft geen zin om wenend te gaan werken.”

Bovendien heeft de coronacrisis ook haar mooie kanten. Baert: “Mijn man las vanochtend een berichtje voor van een nicht van ons: ‘Proficiat aan Maureen, omdat ze nu blijft werken.’ En we krijgen heel veel waardering van klanten, dat valt echt wel op. Vroeger kregen we dat bijna nooit. Nu zeggen ze: ‘Proficiat’. Dat doet erg veel deugd.”

Vanmaele: “Door de coronacrisis beseffen mensen nu dat het niet peanuts is om in een supermarkt te werken. Het is ook een job waarvoor je eigenlijk niet veel waardering krijgt. De meeste mensen zeggen niet eens goeiendag of dank je. Ik vind het nu heel fijn voor mijn moeder dat haar job eindelijk eens de hemel wordt in geprezen. Maar haar job is niet alleen zo zwaar in tijden van corona: dat is altijd zo. Nu krijgen die kassiersters eindelijk de erkenning die ze al jarenlang verdienen. Ik hoop dat de mensen nu gewoon echt eens goeiendag en dankjewel gaan zeggen.”

I Lost My Mom at the Supermarket is uitgesteld tot 2021. Alle info: sienvanmaele.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234