Zaterdag 19/09/2020

ReportageOp de set van 'Thuis'

Nergens veiliger dan ‘Thuis’: coronaproof filmen op de set van de soap

Beeld Wouter Van Vaerenbergh

‘Nergens beter dan thuis,’ oordeelde corona halverwege maart. Het virus joeg cast en crew van de populaire Eén-soap zonder recht van antwoord van de set. Drie maanden lang kon er niet gefilmd worden, en dus eindigde het 25ste seizoen van Thuis abrupt. Intussen werden de opnames hervat, zij het in een strak korset van regeltjes en voorschriften. 

‘En... knip!’ De stem van de regisseur galmt door de studio: er is weer een scène ingeblikt. Ik zal die twee woorden van opluchting vandaag nog meerdere malen horen, telkens wanneer er een seconde of 30 is toegevoegd aan de geschiedenis van Thuis. Maar op vrijdag 13 maart luidde dat geijkte zinnetje een pauze van drie maanden in – nooit eerder in de afgelopen 25 jaar lagen de opnames van de soap zo lang stil.

Hans Roggen (producer): “Een dag eerder had de Nationale Veiligheidsraad de eerste voorzichtige maatregelen afgekondigd. Iedereen begreep wel dat er iets aan de hand was, maar de ernst en omvang waren op dat moment nog niet duidelijk. Ik herinner me de onwennigheid: we filmden die vrijdag nog, maar iedereen was al opvallend voorzichtiger geworden.

“Dat weekend veranderde de realiteit in een rottempo: uur na uur werd duidelijker dat er allicht niet meer gefilmd kon worden. Op zondagochtend was er het eerste contact met de verantwoordelijken bij de VRT, en ’s avonds al viel de beslissing: voorlopig geen opnames meer.”

Opmerkelijk detail: ook met DPG Media, waartoe VTM behoort, is er dat weekend overleg.

Roggen: “Dat klinkt misschien vreemd, omdat VTM Familie maakt, onze grote concurrent. Maar er is een ongeschreven regel dat we zulke grote beslissingen met elkaar afstemmen: samen uit, samen thuis. We maken hetzelfde soort programma, hè. Vaak zelfs met dezelfde mensen: er zijn behoorlijk wat cameramannen die op beide sets staan.”

Een goeie maand later, op 24 april, wordt de voorlopig laatste aflevering van Thuis uitgezonden. Het is de afsluiter van een behoorlijk spectaculaire week, met een joekel van een cliffhanger: de kijker krijgt twee door de brandweer opgezette tentjes te zien waarin de slachtoffers liggen van – ja, van wat? En vooral: wíé liggen er in die tentjes? Eén en ander heeft de allure van een échte seizoensfinale.

Roggen: “Daar hebben we chance gehad. Want het is niet zo dat we al het beschikbare materiaal bij elkaar gegooid hebben om die laatste aflevering zo memorabel mogelijk te maken. Neen, we hebben gewoon het scenario gevolgd: het stond zo gepland.”

Stef Wouters (hoofdscenarist): “Eigenlijk is dat geen toeval. Thuis volgt al enkele jaren niet meer het aloude stramien van de soap die alle verhaallijnen laat culmineren in één grote cliffhanger tijdens de seizoensfinale.”

Roggen: “Thuis is allang geen klassieke soap meer.”

Wouters: “Dat kunnen we ons simpelweg niet meer veroorloven. We concurreren met de Champions League: met Netflix, met het gigantische videoaanbod online, met het eeuwige rumoer van de sociale media... Een dagelijkse, lineaire reeks houdt alleen stand als ze voortdurend blijft verbazen, en een vorm van fomo creëert: fear of missing out. Wie even niet kijkt, kan een wending gemist hebben. En voilà, zo komt het dus dat die onverwachte laatste aflevering er eentje was vol suspense.”

Roggen: “Het bleef wel jammer, natuurlijk, want die ene aflevering was als een opmaat naar meer bedoeld: vanaf dan zou het in rechte lijn naar de seizoensfinale gaan.”

Maar hier moet de kijker het dus voorlopig mee doen. Achter de schermen wordt op dat moment al naarstig gesleuteld aan een plan om de opnames weer op te starten.

Roggen: “Net na het stopzetten van de opnames dachten we nog dat het om een korte stop ging. Twee weken, en dan weer filmen – zoiets. In dat geval had de reeks ook gewoon kunnen doorlopen: we hadden voldoende voorsprong om twee weken te overbruggen.”

Wouters: “Wij bleven aanvankelijk ook gewoon voortschrijven.”

Roggen: “Na een week beseften we dat het niet gewoon een korte pauze was. Dat corona een blijvertje was met grote gevolgen, en dat ook voor ons niets nog hetzelfde zou zijn zolang er geen vaccin is. Toen hebben we met-een het roer omgegooid, en zijn we beginnen te onderzoeken of het mogelijk was om binnen die context toch weer aan het werk te gaan.”

Wouters: “Voor het schrijversteam betekende dat: stoppen met aan nieuwe afleveringen te werken, en in plaats daarvan het materiaal dat er al lag herschrijven. Want het werd al snel duidelijk dat we nooit opnieuw konden opnemen met de scenario’s zoals ze op dat moment geschreven waren.”

Roggen: “Een voorbeeldje: we konden niet meer zomaar zeven acteurs rond één tafel zetten.”

Wouters: “En dus bekeken we elke scène opnieuw: wie is hier noodzakelijk?

“Sinds een aantal jaren zie je in Thuis vaker scènes waarin een groot deel van de cast samenkomt – om iets te vieren, bijvoorbeeld – en hoe verschillende verhaallijnen zich mooi verknopen. Dat moet nu anders.”

Roggen: “Ondertussen werd er achter de schermen heel hard gewerkt aan een draaiboek dat de veiligheid van cast en crew zou garanderen. Want het aanpassen van de scenario’s is één ding, maar je moet er vervolgens ook voor zorgen dat iedereen op de set veilig is, én zich veilig voelt.

“We hielden het buitenland naarstig in het oog. Neighbours was de eerste soap die weer werd opgestart. Het heeft ons wat moeite gekost, maar uiteindelijk kregen we zicht op hun plan van aanpak. En dichter bij huis werd veel gepraat met de makers van Loslopend wild, die ook hun heropstart aan het voorbereiden waren. Dat alles heeft geleid tot een document van 25 bladzijden waarin heel gedetailleerd staat uitgespeld hoe Thuis kon hervatten zonder ook maar één veiligheidsmaatregel te schenden, en dus zonder ook maar iemand in gevaar te brengen.”

Op 8 mei wordt er weer verzameld, zij het niet te innig, voor een testopname.

Roggen: “We wisten toen al dat het technisch mogelijk was om op een veilige manier te herstarten, maar nog niet of we Thuis konden blijven maken zoals wij het wíllen maken. Met andere woorden: of het resultaat onze kwaliteitsnorm zou halen. Hoe heftig de thema’s in Thuis soms ook zijn, er hangt wel altijd iets van warmte over de reeks. We hechten belang aan intimiteit, aan emoties – Thuis heeft een hartslag. Als we dat gevoel door al de maatregelen niet meer op het scherm zouden krijgen, wilden we er niet mee doorgaan. Maar kijk: uit die testdag bleek dat het wél kon. Met dank aan de techniek, ja. Shots op een andere manier verknippen, met een telelens intimiteit suggereren: het bleek te werken. In Bar Madam (een café uit de reeks, red.) plaatsten we twee tafeltjes tussen de acteurs in plaats van één, maar dankzij de telelens zag het er op beeld gewoon uit alsof de acteurs een tête-à-tête hadden.”

LEKKER BUBBELEN

Weer naar vandaag, weer naar de set. Ik sta te kijken naar de gerieflijke woonkamer die gedeeld wordt door personages Lowie, Viv, Bob en Tamara. Al moet ik wel twee keer kijken voor ik ze herken: allemaal dragen ze een mondmasker.

Christophe Haddad: ‘Tine zit ook in mijn privéleven in mijn bubbel: zij was de eerste die ik zag toen de maatregelen versoepeld werden, dus hoeven we op de set geen afstand te houden.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh

Roggen: “Tijdens de repetities – dit is er eentje – dragen alle acteurs een mondmasker. Daardoor kunnen mensen van de crew – die altijd zo’n masker dragen – de set op om dingen te verplaatsen, of wat technische zaken bij te stellen.”

Mathias Vergels (Lowie): “Op de ogen na zie je niets van het gezicht van je tegenspeler: héél bizar. Het voelt als blind acteren.”

Christophe Haddad (Bob): “Mijn personage draagt dan ook nog eens een bril. Héérlijk, die voortdurend aandampende glazen (lacht).”

Voor de generale repetitie gaan de mondmaskers uit, en mag niemand van de crew de set nog betreden. De acteurs zelf houden verplicht anderhalve meter afstand van elkaar.

Vergels: “Ik ben nogal een intuïtieve acteur, en dus voelt die anderhalve meter wel als een hele aanpassing. Ik hou ervan om op gevoel door een decor te lopen, zonder vooraf al m’n stappen te becijferen. En ik vind het fijn om in een dialoog een spontaan schouderklopje te steken, om diegene met wie ik praat eens vast te pakken. Gelukkig is er dan de coco.”

De coco is de coronacoördinator: elke draaidag is er een opnameleider die zich exclusief toelegt op de opvolging van de voorschriften. Vandaag is dat Dorian Vermeulen.

Dorian Vermeulen: “Er zijn dagen waarop ik mijn gewone job als opnameleider uitvoer, en dagen waarop ik de coco ben – maar nooit tegelijk. Dat is net het hele punt: je moet 100 procent geconcentreerd zijn op de coronamaatregelen.”

Vergels: “En dus tussenkomen wanneer ik weer eens uit het oog verlies hoeveel dat precies is, 150 centimeter (lacht).”

Vermeulen: “Als coco zorg ik ervoor dat iedereen handgel en mondmaskers heeft, en let ik erop dat alle voorschriften worden nageleefd. Het is geen champetter-functie, hoor: ik sluip niet rond op zoek naar foutjes. Ik ben gewoon het extra paar ogen op de set. Soms moet je mensen ook tegen hun eigen goeie intenties beschermen. Het gebeurt vaak dat acteurs snel even helpen wanneer er een decorstuk verplaatst moet worden, maar dat mag nu niet meer: alleen de setdresser en de machinist mogen dat doen. Net zoals alleen de cameramensen de camera’s mogen aanraken.

“Het was wat zoeken in die eerste week, maar de routine sluipt er verbazend snel in. Het helpt ook dat ik alle acteurs goed ken: ik heb van iedereen de handleiding.”

Corona-coördinator: Dorian Vermeulen: 'Het was even aanpassen. Normaal helpen acteurs weleens om iets op de set te verplaatsen, maar nu mogen ze de decors niet meer aanraken.'Beeld Wouter Van Vaerenbergh

Vergels: “We mogen niet klagen. Het voelt allemaal als een soort van oefening, als een gratis acteerles: zoveel mogelijk uit de beperkingen halen. Als ik de warmte en de intimiteit die een dialoog in Thuis nodig heeft alléén maar uit schouderklopjes en omhelzingen zou kunnen halen, zou ik geen goeie acteur zijn.”

Haddad: “Het vraagt veel energie, natuurlijk, voortdurend bezig zijn met alle voorschriften, en onvermijdelijk verlies je op een lange draaidag weleens de focus. Dan is zo’n coco waardevol. Het is een geruststelling: als ik iets niet gezien heb, zal hij me erop wijzen.

“Het is een totaal nieuwe situatie: voor het eerst wordt aan acteurs gevraagd om een rem te zetten op hun creativiteit. Je bent voortdurend bezig met de vraag of je veilig bezig bent – voor jezelf, maar ook voor anderen. Dat laatste vind ik enorm belangrijk, ook buiten mijn werk: door de maatregelen op te volgen, toon je dat je bezorgd bent om je medemens. Het gaat niet alleen om je eigen leven.

“Ik ben van nature geen angsthaas, maar toen we weer begonnen met filmen, wilde ik wel zeker zijn dat elk risico uitgesloten werd. En dat is zo: ik voel me veilig op de set.”

Vermeulen: “Daar vreesde ik een beetje voor: dat de set een plek van angst en argwaan zou worden. Corona heeft ons allemaal kwetsbaar gemaakt, hè. Maar ik voel hoe het allemaal in een mooie plooi valt. De maatregelen zijn ingrijpend, maar ze veranderen niets aan de kern van Thuis: mensen die samen spelen.”

Zoals nu, bijvoorbeeld. Actie: de eerder gerepeteerde scène wordt for real opgenomen. Meteen valt op dat niet iederéén afstand houdt. Vergels heeft Lynn Van den Broeck (Viv) op schoot, tussen Haddad en Tine Priem (Tamara) zit geen anderhalve meter. De verklaring? Ook in het echte leven zijn Vergels en Van den Broeck een koppel, en zijn Haddad en Priem goed bevriend. Ze behoren tot dezelfde bubbel, en hoeven op de set dus geen afstand te houden.

Beeld Wouter Van Vaerenbergh

Wouters: “Toen we begonnen met het herschrijven van de scenario’s, was er nog geen sprake van bubbels. En dus was het heel eenvoudig: iedereen op anderhalve meter. Ondertussen zijn de zaken versoepeld, en kan het in sommige opzichten op de set wat losser dan in de scenario’s staat beschreven.”

Roggen: “Voor de goede orde: daar hebben wij nooit op aangestuurd. Er zijn producties waarbij aan de acteurs gevraagd wordt om hun bubbel in te richten met het oog op hun professionele leven – met hun collega-acteurs, dus. En het verhaal gaat dat ze in China nog veel verder gegaan zijn bij de heropstart van grote fictiereeksen – er wordt gezegd dat de hele ploeg daar verplicht in quarantaine moet in een hotel. Dat is verregaand, hè: je ontneemt mensen hun privé-leven.

“Wat we wél gevraagd hebben: of er mensen zijn die elkaar in hun vrije tijd zien. Wie ons dat expliciet bevestigt, hoeft op de set geen afstand te houden.”

Haddad: “Tine en ik wonen in Gent en we kunnen het prima met elkaar vinden. Zodra de maatregelen dat toelieten, hebben we samen een bubbel gevormd. Zij was de eerste van buiten mijn familie die ik zag. Die beslissing zat op het snijpunt van privé en professioneel: het maakte het werken handiger, én het was gewoon prettig omdat we sowieso goeie vrienden zijn.”

Roggen: “Sinds we een bubbel van tien mogen hebben, opent dat nog meer mogelijkheden op de set. Maar dat houden we bewust tegen. Stop je de hele cast als één happy family in een bubbel, dan heb je een probleem zodra er een besmetting is. Want dan moet iederéén in quarantaine, en zouden we de opnames weer moeten stilleggen. Dat willen we uiteraard vermijden, en dus houden we – behalve voor die kleine, zelfgekozen bubbels – vast aan de anderhalve meter afstand, ook al is dat strikt gezien niet noodzakelijk.”

GEEN GASTROL

Tussen twee opnames door loop ik langs de decors die vandaag niet gebruikt worden – vanzelfsprekend met ontsmette handen en een mondmasker op, en zonder iets aan te raken. Het kost niet veel moeite om Frank en Simonne liefdevol te horen kibbelen, om Leo voorbeeldig te zien babysitten op zijn kleine naamgenoot, om Angèle een sappige roddel te horen vertellen en om Marianne Marianne te zien wezen. Maar werkelijkheid zal het niet worden vandaag: de oudere acteurs – zij die volgens de coronanormen tot de risicogroep behoren – zijn nog niet opnieuw aan de slag.

Roggen: “Gaandeweg zullen ze wel weer aansluiten. Pol Goossen (Frank, red.), Daan Hugaert (Eddy, red.) en Lut Hannes (Angèle, red.) keren op 22 juli terug, na onze zomerbreak. En Leah Thys (Marianne, red.) en Walter Moeremans (Leo, red.) sluiten in september aan.”

Wouters: “Dat wil overigens niet zeggen dat die oudere acteurs tijdelijk uit de reeks worden geschreven. De opnames gebeuren immers niet chronologisch. Met een goeie planning valt veel op te lossen. Dat is in normale tijden niet anders: dan gebeurt het ook dat acteurs een tijdje niet op de set staan – omdat ze ziek zijn, of in een theatervoorstelling spelen – zonder dat de kijker daar veel van merkt.”

Roggen: “En we hebben intussen ook al dingen gefilmd bij Leah thuis. Ik kan al zeggen dat je Marianne in september zult zien videocallen. Waarom precies, dáárvoor moet je kijken (lacht).”

Producer Hans Roggen: ‘Oudere acteurs, die tot de risicogroep behoren, sluiten pas aan na de zomer. Maar we zijn al bij Leah Thys thuis gaan filmen. De kijker zal er niks van merken.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh

Vergels: “Voor de jonge acteurs is het wel een gemis. Mogen acteren met Pol Goossen of Leah Thys: dat is een geweldig cadeau, hè. Ik word dan altijd wat alerter, ga net iets meer op de toppen van m’n tenen spelen.”

Intussen wordt de tweede scène van de dag gerepeteerd en opgenomen – opnieuw herhaalt de dans met de mondmaskers zich. Het resultaat zal in september te zien zijn.

Wouters: “Onze beslissing om door te schrijven tijdens de lockdown zorgt ervoor dat er nu geen enkele vertraging op de productie zit. We moeten herschrijven, niet van nul beginnen – daarmee winnen we veel tijd.”

Roggen: “De verhaallijnen tot en met december lagen al vast, en worden gewoon zoals voorzien uitgewerkt. We hebben een paar dingen moeten uitstellen, maar fundamenteel verandert er nauwelijks wat aan onze plannen.”

Dat betekent dus dat Covid-19 géén gastrol krijgt.

Roggen: “Het zal in Thuis niet over het virus gaan. Dat is praktisch heel moeilijk: we nemen nu de afleveringen van het najaar op, maar niemand weet hoe de situatie dan zal zijn. Maar belangrijker nog is het principiële argument: corona kan Thuis niets bijbrengen.”

Wouters: “Iedereen is overvallen door het virus. Als je dan Thuis opzet, wil je niet dat het daar óók nog eens over corona gaat.”

Roggen: “We houden de vinger aan de pols, zeker, maar we zijn geen documentaire, en geen actualiteitsprogramma. Hoogstens zou het kunnen dat er in Thuis iemand ooit corona krijgt – we hebben hier in het decor een ziekenhuiskamer die we toch af en toe moeten benutten, hè (lacht).”

Wouters: “We zullen natuurlijk wél heel alert zijn voor de mogelijke permanente veranderingen als gevolg van corona. Stel je voor dat de handdruk echt verdwijnt als vorm van begroeting: dan zal dat doordruppelen tot in Thuis. En als mondmaskers een vast onderdeel worden van het straatbeeld, zullen personages die misschien ook gaan dragen.”

Beeld Wouter Van Vaerenbergh

VLINDEREN

Ook rond de set heerst een nieuwe formaliteit. Dat merk ik wanneer ik tijdens de middagpauze mee aanschuif aan het buffet. Geen gezellig gevulde tafeltjes: iedereen zit op anderhalve meter afstand van elkaar, op zorgvuldig gemarkeerde plaatsen.

Vergels: “Dat vind ik nog het moeilijkste, denk ik: de maatregelen buiten de set. Ik vlinder graag door de gangen, ik vind het fijn om onnozel te doen en mensen vast te pakken.”

Haddad: “Acteurs zijn fysieke mensen, hè. We zoenen elkaar ter begroeting, we besparen niet op knuffels. Dat is allemaal weg nu: het is formeler, afstandelijker. Dat vloekt met wie we zijn, maar het kan niet anders, en ik geloof ook niet dat we ooit zullen terugkeren naar dat oude normaal. We zullen in de toekomst andere manieren moeten zoeken om uitbundig met elkaar om te gaan.”

Vergels: “Dat besef begint nu ook bij mij door te dringen. Ik heb lang geprobeerd om het te ontkennen, maar die nieuwe realiteit laat zich niet zomaar wegfantaseren, hè. En toch: dat het maar snel gedaan is, dat spel.”

Roggen: “Toch zitten er ook goeie kanten aan. Weet je, dit was het grootste obstakel in een kwarteeuw Thuis – in december vieren we de 25ste verjaardag van de reeks. Het is zoeken en tasten en ploeteren en zwoegen, maar tegelijk is het ook een prachtige gelegenheid om de taaiheid van Thuis te demonstreren, en om onszelf heruit te vinden. Het ergste dat je zo’n langlopende, dagelijkse reeks kunt aandoen, is er bandwerk van maken. Zodra Thuis gevoelloze routine wordt, bestaat het niet meer. En dat risico is nul nu: de band is noodgedwongen stilgelegd, we hebben elk onderdeeltje kunnen analyseren, en we gaan nu weer verder – anders, maar toch hetzelfde.”

Wouters: “Corona dwingt ons om creatief te zijn. Wel, is dat niet waarom we allemaal in dit vak gestapt zijn: om creatief te kunnen zijn?”

© Humo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234