Dinsdag 12/11/2019

Expo

Nam June Paik in Tate Modern: zo prikkelend dat het vermoeiend wordt

Nam June Paik, ‘Merce by Merce by Paik Part Two: Merce and Marcel’, 1978. Beeld RV

Hou je hoofd erbij als je dezer dagen Tate Modern binnenloopt. De pre-internetprofeet Nam June Paik pleegt er een aanslag op je centraal zenuwstelsel. The Future is Now toont hoe de videokunstenaar de komst van de massamedia voorspelde met televisieschermen.

Een vreemd zicht rond 16 uur in Tate Modern. Een tiental bezoekers ligt snurkend onderuitgezakt in en naast de zeteltjes van de derde verdieping. Het afgescheurde toegangsticket van de Nam June Paik-expo bungelt losjes in hun slappe handen.

Met lichte frons ontwijken we slapende benen en stappen we The Future is Now van Nam June Paik (1932–2006) binnen. De Koreaanse Japanner was de eerste kunstenaar die de televisie als een sculptuur gebruikte. Met zijn vernieuwende aanpak stond hij aan de wieg van de videokunst, vandaag een geliefkoosd medium van kunstenaars in de hele wereld. Paik woonde en werkte in Japan, Duitsland en de VS, waar hij de wereld van muziek, film, performance, theater en media verkende.

De Fluxus-artiest was een visionair in de jaren 60 en gaf de eerste voorzet voor het idee – oorspronkelijk bedacht door de theoreticus Marshall McLuhan – dat de wereld een dorp is geworden. Paik benadrukte toen al de kracht van de verbinding van massamedia en nieuwe technologieën. Ook besefte hij erg vroeg welke impact die zouden hebben op onze visuele cultuur.

Stilte en leegheid

De tentoonstelling brengt vijf decennia uit Paiks oeuvre samen. Niet enkel zijn eigen werk, ook zijn samenwerking met andere kunstenaars komt veelvuldig aan bod. Zo behoorden beeldend kunstenaar Joseph Beuys, componist John Cage en choreograaf Merce Cunningham tot zijn dichtste vriendenkring.

Een eentonige 16mm-film wordt centraal in de expo geprojecteerd. Stof, krassen en schaduwen van doorstekende passanten is zowat het enige wat je op het scherm kunt zien, tenzij je verbeelding begint op te spelen. Het idee komt je misschien bekend voor. John Cage inspireerde Paik met zijn 4’33” uit 1952, een muziekstuk waarin Cage en zijn muzikanten 4 minuten en 33 seconden live stilte brachten.

Paik antwoordde in 1964 met Zen for Film. Thema’s als stilte en leegheid komen door Cages input vaak terug in zijn werk. Ze contrasteren fel met kunstwerken als TV Garden, een kamergrote installatie waarin tv-toestellen zijn ingebed tussen varens en struiken. De kleine schermpjes tonen een mix van clips uit hoge en lage westerse en niet-westerse popcultuur.

Paik probeerde met zijn opstelling de soms overweldigende content van wereldwijde massamedia weer te geven. De clips gaan van Beethovens wonderschone Mondscheinsonate tot absurde Japanse reclamespots. Even verderop staart een stenen boeddha uit 1974 dromerig naar zijn televisioneel evenbeeld. 

In One Candle aan de overzijde vertelt de kunstenaar dat niets verslavender is dan naar vlammen turen.

‘A Tribute to John Cage’, 1973-1976. Beeld RV

Gevoelstoestanden

Hoe meer The Future is Now tot je doordringt, hoe meer je begrijpt waar al die slaapkoppen aan de ingang vandaan komen. De tentoonstelling vraagt veel van de innerlijke mens. Je wordt heen en weer geslingerd tussen verschillende gevoelstoestanden. 

Je hoofd wordt overstelpt met info over de kunstenaar. Daarbovenop zet Paik sterk in op publiekswerking. In Random Acces Music kun je zelf een vervormde sound creëren door met een ontvanger over een magneettape te strijken. In Three Camera Participation worden je selfies voorzien van een overlappend rood-groen-blauwe lichtfilter.

Het aantal schermen per zaal neemt ondertussen exponentieel toe. Helemaal op het einde worden onze hersenen bijna gefrituurd door Paiks Sistine Chapel, een opstelling die voor het eerst in 25 jaar getoond wordt. Dertig beamers projecteren Paiks oeuvre op muren en plafond. De overprikkeling is compleet. Bij het buitengaan struikelen we weer bijna over een paar benen. Deze keer zakken we er vermoeid naast neer, met het toegangsticket bungelend in ons hand.

The Future is Now loopt tot 9 februari in Tate Modern.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234