Woensdag 12/05/2021

RecensieBoeken

Nadia Owusu maakt de trillende, onvaste aarde leidend in haar bijzondere memoir ‘Naschokken’

 Nadia Owusu: het is niet gering wat ze in haar leven te verstouwen heeft gekregen.  Beeld Beowulf Sheehan
Nadia Owusu: het is niet gering wat ze in haar leven te verstouwen heeft gekregen.Beeld Beowulf Sheehan

Nadia Owusu schrijft een overladen memoir over haar jeugd als ouderloos third culture kid.

Waar begin je te vertellen als je zoveel hebt meegemaakt in je leven, en ook nog eens op zoveel plaatsen in de wereld? Nadia Owusu begint met een aardbeving in Armenië, het geboorteland van haar moeder, en geeft de schokkende aarde vervolgens een hoofdrol in haar memoir Naschokken.

Onvast, dat is Nadia Owusu’s wereld. Haar vader is VN-ambassadeur die op verschillende plekken in Europa en Afrika gestationeerd is, waardoor Nadia een typisch voorbeeld is van een third culture kid, de door de socioloog David C. Pollock gemunte term voor een kind zonder wortels, een kind van expats voor wie de cultuur van haar ouders net zo vreemd is als de cultuur van het land waar het op dat moment verblijft. Het zijn kinderen die zich makkelijk lijken aan te passen, maar tegen een hoge prijs: onthechting, angst voor afwijzing, worsteling met identiteit zijn veel voorkomende problemen.

‘Ik heb het altijd erg moeilijk gevonden om het woord ‘thuis’ met volle overtuiging uit te spreken.’ Precies dat is het, het gevoel overal tussenin te zitten. Het is een boeiende en in de literatuur nog niet vaak behandelde thematiek.

Stiefmoeder

Na de aardbevingsherinnering uit haar jeugd treffen we Nadia als jonge vrouw in New York aan, opgekruld in een blauwe leunstoel, met een zware depressie. Vanuit die stoel vertelt ze ons episodes uit haar leven. Het is niet gering wat ze te verstouwen heeft gekregen. Nadia is nog maar twee als haar moeder de benen neemt. Haar vader hertrouwt maar overlijdt op haar veertiende aan kanker. De stiefmoeder vertelt haar jaren later onbarmhartig dat het aids was, en geen kanker, waardoor haar trauma over de dood van haar geliefde vader zich verdiept.

Dan is er nog het alomtegenwoordige racisme. In Afrika wordt ze als wit beschouwd (met jaloezie weliswaar) en in Amerika als zwart. In een van de pijnlijkste passages toont Owusu hoe ook zwarte kinderen elkaar laten vallen als het hen voordeel oplevert: op een duur internaat vernedert Nadia een meisje met een donkerder huidskleur dan zijzelf, om bij de witte kinderen te kunnen horen.

Op een zeker moment vraag je je wel af waar dit boek heengaat. Wat wil Owusu vertellen, althans, wat is het belangrijkste? Het is een vraag die misschien niet eerlijk is voor een memoir, maar Naschokken heeft wel degelijk literaire ambitie, in vorm en stijl, al ligt er stof voor tien romans in. We lezen nog een ooggetuigenverslag van 9/11, een opsomming van politiegeweld in de VS en een verslag van een depressie. We zijn dan al in Italië, Tanzania, Engeland, Ethiopië, Ghana en Oeganda geweest. Het gaat over veel meer dan de problematiek van een third culture kid, over te veel eigenlijk.

De overladenheid wordt ook niet gecompenseerd door een lichte toets of vleugje humor, maar extra zwaar in de verf gezet, door de voortdurende aardbevingssymboliek en het psychologiserende proza: ‘De rilling zal mijn lichaam nooit verlaten. Soms voel ik me door haar overmand, dan ben ik bang dat ze uit mijn lijf zal barsten en me leeg zal achterlaten. Uiteindelijk zal de rilling overgaan in gekte. Ze zal de gekte worden waarvoor mijn seismometer mij waarschuwt, om mijn toevlucht in de blauwe stoel te zoeken.’

Het is zonde, maar op deze manier bezwijkt het boek onder zijn eigen gewicht.

Nadia Owusu, ‘Naschokken’, Signatuur, 352 p., 22,99 euro. Vertaling Anne Jongeling.  Beeld
Nadia Owusu, ‘Naschokken’, Signatuur, 352 p., 22,99 euro. Vertaling Anne Jongeling.Beeld
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234